Sadanand Date : महाराष्ट्राच्या पोलीस दलाच्या नेतृत्वात मोठा बदल करण्यात आला आहे. २६/११ मुंबई दहशतवादी हल्ल्यात शौर्य गाजवणाऱ्या ज्येष्ठ आयपीएस अधिकारी सदानंद वसंत दाते यांची महाराष्ट्र पोलीस महासंचालक (डीजीपी) पदावर नियुक्ती करण्यात आली आहे. राज्य सरकारने बुधवारी त्यांच्या नावावर अधिकृत शिक्कामोर्तब केले आहे.
सध्या कार्यरत असलेल्या डीजीपी रश्मी शुक्ला ३ जानेवारी रोजी निवृत्त होत आहेत, आणि त्याच दिवशी ५९ वर्षांचे सदानंद दाते नव्या पदाची सूत्रे स्वीकारणार आहेत. आगामी दोन वर्षे ते महाराष्ट्र पोलिस दलाचे नेतृत्व करणार आहेत.
सदानंद दाते हे १९९० बॅचचे आयपीएस अधिकारी असून, शांत स्वभावासाठी ओळखले जातात, तरी प्रशासकीय निर्णयांमध्ये ते अत्यंत ठाम आणि कठोर पद्धतीने काम करतात. अलीकडेच ते केंद्रीय प्रतिनियुक्तीतून राज्यात परतले असून, त्याआधी त्यांनी राष्ट्रीय तपास संस्थेचे (एनआयए) महासंचालक म्हणून महत्त्वपूर्ण जबाबदाऱ्या पार पाडल्या आहेत.
त्यांच्या कारकिर्दीत दहशतवादविरोधी कारवाई, अंतर्गत सुरक्षा आणि गुंतागुंतीच्या तपासांमध्ये त्यांचा अनुभव विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. या पार्श्वभूमीवर त्यांच्या डीजीपीपदी नियुक्तीला राज्याच्या सुरक्षेसाठी मोठे महत्त्व असल्याचे समजते.
सदानंद वसंत दाते यांचे नाव २६ नोव्हेंबर २००८ रोजी झालेल्या मुंबईतील भीषण दहशतवादी हल्ल्याशी कायमचे जोडले गेले आहे. त्या काळ्याकुट्ट रात्री मुंबईवर ओढवलेल्या संकटात त्यांनी दाखवलेले अपार धैर्य, कर्तव्यनिष्ठा आणि प्रसंगावधान आजही संपूर्ण देशासाठी प्रेरणादायी मानले जाते.
त्या वेळी सदानंद दाते हे मुंबई पोलीस दलात मध्य विभागाचे अतिरिक्त पोलीस आयुक्त म्हणून कार्यरत होते. छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस परिसरात दहशतवाद्यांकडून अंधाधुंद गोळीबार सुरू असल्याची माहिती मिळताच, कोणताही विलंब न करता ते तात्काळ घटनास्थळी दाखल झाले. त्या वेळी दहा सशस्त्र दहशतवादी समुद्रमार्गे मुंबईत प्रवेश करून शहरातील विविध ठिकाणी समन्वयाने हल्ले करत होते, ज्यामुळे संपूर्ण शहरात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते.
या अत्यंत धोकादायक परिस्थितीत सदानंद दाते यांचा थेट सामना दहशतवादी अजमल कसाब आणि त्याचा साथीदार अबू इस्माइल यांच्याशी झाला. दहशतवाद्यांशी झालेल्या तीव्र संघर्षात दाते गंभीर जखमी झाले, मात्र जखमी अवस्थेतही त्यांनी प्रसंगावधान न गमावता दहशतवाद्यांना रोखून धरले. शुद्ध हरपेपर्यंत त्यांनी केलेली प्रतिकाराची कारवाई अत्यंत निर्णायक ठरली.
याच शौर्यपूर्ण कारवाईमुळे अजमल कसाबला जिवंत पकडणे शक्य झाले. कसाब जिवंत सापडल्यामुळे या दहशतवादी हल्ल्यामागील संपूर्ण कट, आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी जाळे आणि पाकिस्तानातील सूत्रधारांचा पर्दाफाश होऊ शकला. त्यामुळे दाते यांची भूमिका केवळ शौर्याचीच नव्हे, तर देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची ठरली.
२६/११ च्या त्या भीषण रात्री दहशतवाद्यांनी मुंबईतील कामा रुग्णालयाच्या छतावर ताबा मिळवला होता. छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस परिसरातून दहशतवाद्यांचा पाठलाग करत सदानंद दाते आणि त्यांच्या नेतृत्वाखालील पथक रुग्णालय परिसरात पोहोचले. त्या वेळी दहशतवाद्यांकडे कोणती शस्त्रे आहेत, त्यांच्याकडे किती दारुगोळा आहे किंवा पुढील हालचाल काय असू शकते, याबाबत कोणतीही ठोस माहिती उपलब्ध नव्हती.
अशा अत्यंत अनिश्चित आणि धोकादायक परिस्थितीतही सदानंद दाते यांनी क्षणाचाही विलंब न करता थेट मुकाबला करण्याचा ठाम निर्णय घेतला. त्यांच्या नेतृत्वाखालील पथकाने प्रसंगावधान राखत वेगवान आणि निर्णायक कारवाई केली. या धाडसी कारवाईमुळे रुग्णालयातील रुग्ण, महिला, लहान मुले आणि वैद्यकीय कर्मचारी यांचे प्राण वाचवण्यात मोठे यश मिळाले.
या संघर्षादरम्यान दाते गंभीर जखमी झाले, तरीही त्यांनी आपले कर्तव्य सोडले नाही. जखमी अवस्थेतही त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना घटनास्थळी असलेल्या परिस्थितीची अचूक माहिती दिली आणि दहशतवाद्यांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कारवाई सुरूच ठेवली. त्यांच्या या धैर्यपूर्ण नेतृत्वामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर होण्यापासून रोखता आली.
दहशतवाद्यांकडून फेकण्यात आलेल्या ग्रेनेडच्या स्फोटामुळे सदानंद दाते गंभीर जखमी झाले होते. आजही त्यांच्या शरीरात ग्रेनेडचे धातूचे तुकडे अडकलेले आहेत. त्यातील एक तुकडा त्यांच्या डोळ्याजवळ अजूनही आहे. मात्र, या जखमांकडे ते वेदनांच्या खुणा म्हणून नव्हे, तर कर्तव्य बजावताना मिळालेली सन्मानचिन्हे म्हणून पाहतात, असे ते अनेकदा सांगतात.
हा अनुभव त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत निर्णायक टप्पा ठरला. तो त्यांच्या कणखर मानसिकतेचा, अढळ कर्तव्यनिष्ठेचा आणि राष्ट्रसेवेप्रती असलेल्या निष्ठेचा प्रत्यय देतो. २६/११ च्या संकटप्रसंगी त्यांनी दाखवलेले नेतृत्व आणि धैर्य हे भारतीय पोलीस दलाच्या इतिहासातील अत्यंत गौरवशाली उदाहरण मानले जाते.
त्यांच्या या असामान्य धैर्य, कर्तव्यपरायणता आणि राष्ट्रसेवेसाठी सदानंद दाते यांना राष्ट्रपती पोलीस पदकाने सन्मानित करण्यात आले. २६/११ च्या संकटप्रसंगी त्यांनी दाखवलेले शौर्य आजही भारतीय पोलिस दलाच्या इतिहासातील सुवर्णअध्याय मानले जाते.
महाराष्ट्र पोलिस दलाच्या प्रमुखपदी सदानंद वसंत दाते यांची नियुक्ती होत असताना राज्यासमोर कायदा व सुव्यवस्थेशी संबंधित अनेक गुंतागुंतीची आणि आव्हानात्मक प्रश्न उभे आहेत. वाढते सायबर गुन्हे, संघटित गुन्हेगारी, दहशतवादविरोधी सज्जता, तसेच पोलीस दलाचे तांत्रिक व प्रशासकीय आधुनिकीकरण या सर्व बाबी आगामी काळात अत्यंत महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
या पार्श्वभूमीवर सदानंद दाते यांचा अनुभव राज्यासाठी विशेष मोलाचा मानला जात आहे. राष्ट्रीय तपास संस्थेचे (एनआयए) महासंचालक म्हणून त्यांनी बजावलेली भूमिका, केंद्र आणि राज्य पातळीवरील प्रशासकीय कामकाजाचा सखोल अनुभव, तसेच प्रत्यक्ष मैदानावरील कारवाईतून आलेली निर्णयक्षमता यामुळे त्यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पोलीस दल अधिक सक्षम, संघटित आणि सज्ज होईल, अशी व्यापक अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
दाते यांची ओळख शांत, संयमी पण ठाम निर्णय घेणारे अधिकारी अशी आहे. दहशतवादविरोधी कारवाया, अंतर्गत सुरक्षेचे नियोजन आणि गुंतागुंतीच्या तपास प्रकरणांमध्ये त्यांनी दाखवलेली कार्यकुशलता त्यांच्या कारकिर्दीची ठळक वैशिष्ट्ये ठरली आहेत. त्यामुळे राज्याच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने पुढील काळात धोरणात्मक निर्णय घेण्यात त्यांचे नेतृत्व महत्त्वपूर्ण ठरण्याची शक्यता आहे.
२६/११ च्या भीषण दहशतवादी हल्ल्यात प्रत्यक्ष रणांगणावर लढणाऱ्या अधिकाऱ्यापासून ते महाराष्ट्राच्या सर्वोच्च पोलीस पदापर्यंत पोहोचलेला सदानंद दाते यांचा प्रवास केवळ वैयक्तिक यशाचे प्रतीक नाही, तर तो कर्तव्यनिष्ठा, धैर्य आणि अनुभवाच्या बळावर मिळवलेल्या नेतृत्वाचा गौरवपूर्ण अध्याय आहे. हा प्रवास महाराष्ट्राच्या अंतर्गत सुरक्षेच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचा आणि आशादायी टप्पा मानला जात आहे.
हे देखील वाचा – Pune Election 2026 : पुण्यातील राजकीय ड्रामा; एबी फॉर्म गिळून दिला प्रतिस्पर्ध्याला धक्का
