Angaraki Sankashti Chaturthi 2026 : नववर्ष २०२६ सुरू झाल्याबरोबर मराठी वर्षाचा पौष महिना देखील सुरू झाला असून, या काळात अनेक शुभ योग जुळलेले आहेत. नववर्षाची सुरुवात आनंद, उत्साह आणि धार्मिक संकल्पांच्या पार्श्वभूमीवर होत आहे. या काळात विघ्नहर्ता, सुखकर्ता गणपती बाप्पाची कृपा लाभावी, यासाठी विविध धार्मिक उपासना, पूजा व विधी पार पाडले जातात.
विशेषतः या वर्षातील पहिली संकष्ट चतुर्थी ही अत्यंत फलदायी मानली गेली आहे. २०२६ मध्ये या चतुर्थीला अंगारक योग जुळून आला असून, ज्यामुळे उपासकांना विशेष शुभ परिणाम मिळण्याची शक्यता आहे. धार्मिक ग्रंथांनुसार, चतुर्थी व्रताचे पालन करणे, गणपतीची स्थापना करून पूजा अर्चा करणे आणि घरातील सकारात्मक ऊर्जा वृद्धिंगत करणे यासाठी अत्यंत योग्य कालमान आहे.
संकष्ट चतुर्थीच्या दिवशी उपासक विघ्नहर्ता गणेशाचे आवाहन करून त्यांचे आशीर्वाद प्राप्त करतात. तसेच, नवनवीन आराधना, मोदक, फळफुलांची अर्पण, आणि ध्यान या विधींमुळे घरात सुख-समृद्धी व आनंद निर्माण होतो. अंगारक योगामुळे या दिवशी केलेले धार्मिक कार्य, दानधर्म आणि उपासना विशेष प्रभावी मानली जातात.
कोणत्याही कार्याची सुरुवात नेहमीप्रमाणे प्रथमेश म्हणजे गणपती बाप्पाच्या स्मरण, पूजन आणि आवाहनाने केली जाते. कारण गणपती हे दैवत कार्यसिद्धीसाठी, अडथळे, संकटे, अडचणी दूर करण्यासाठी, निर्विघ्न प्रारंभासाठी आदर्श मानले जातात. त्यांच्या कृपेने प्रत्येक काम यशस्वी होते, घरात आणि मनात आनंद, समाधान व समृद्धी राहते, असा समज प्राचीन धर्मशास्त्रांमध्ये दिला आहे.
गणपती बाप्पा हे केवळ आबालवृद्धांचे आराध्य नाहीत, तर बुद्धी आणि विद्या, कले आणि संस्कृतीचे प्रतीक देखील आहेत. सृष्टीच्या निर्मितीचा कार्यकर्त्ता मानला जाणारा गणेश हे ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र आणि इंद्र यांच्याशी समतुल्य आहे, असे धर्मग्रंथ सांगतात. समरांगणात अग्रस्थानी लढणारा, आनंदाच्या प्रसंगी मनसोक्त नाचणारा, गोड-धोड आवडीने खाणारा, शिक्षणाची आवड आणि आस्था बाळगणारा असा सर्वांशी जवळचा आणि आदर्श देव म्हणून त्याचे पूजन केले जाते.
गणपती हे बुद्धी आणि विवेकाचे प्रतीक असल्यामुळे त्यांची पूजा विद्यार्थ्यांसाठी, शास्त्रज्ञांसाठी तसेच कला, विज्ञान आणि व्यवसायातील कार्यासाठी विशेष फलदायी मानली जाते. हे दैवत पराक्रमी असूनही कोपिष्ट नाहीत, तेजस्वी असूनही तापहीन आहेत, यामुळे सामान्य माणूसही त्यांना आपल्यातीलच वाटतो. विविध कलांमधील प्रावीण्यामुळे आणि संवादकुशलतेमुळे ते सर्वांना आपलेसे वाटणारे दैवत मानले जातात.
यावर्षी पौष महिन्यातील संकष्टी चतुर्थीला अंगारक योग जुळल्याने, गणपती बाप्पाचे पूजन, उपासना आणि व्रत विशेष फलदायी मानले जात आहे. या दिवशी गणपतीची आराधना केल्याने अडथळे दूर होतात, मनःशांती प्राप्त होते आणि नव्या कार्यासाठी सकारात्मक ऊर्जा व बुद्धिमत्ता प्राप्त होते, असा विश्वास भक्तांमध्ये प्राचीन काळापासून आहे.
अंगारक संकष्टी चतुर्थी का साजरी केली जाते-
अंगारकी संकष्टी चतुर्थी हा योग वारंवार पाहायला मिळत नाही. मंगळवारी चतुर्थी आली की, अंगारक योग हा आपणच जुळून येतो. अंगारक म्हणजे मंगळ ग्रह, जो निखाऱ्यासारखा लालभडक दिसत असतो. त्याने भारद्वाज ऋषींकडून गणेशमंत्र घेतला आणि गणरायाची उपासना केली. त्याच्या उपासनेवर प्रसन्न होऊन बाप्पाने त्यांना आशीर्वाद दिला की, ‘माझ्या जन्माची तिथी चतुर्थी होती, म्हणून मंगळवारी येणारी चतुर्थी तुझ्या नावाने अर्थात अंगारकी चतुर्थी म्हणून ओळखली जाईल! मुद्गल पुराणात तसेच गणेश पुराणात याचे संदर्भ आढळून येतात. अमंगळ समजल्या जाणाऱ्या मंगळ ग्रहाला ज्या वरदविनायकाने पावन केले त्या विनायकाने आपलाही उद्धार करावा या हेतूने अंगारकी चतुर्थीचे व्रत केले जाते.
अंगारक संकष्ट चतुर्थी व्रत हा प्रत्येक भक्तासाठी अत्यंत शुभ आणि फलदायी मानला जातो. या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्वच्छतेनंतर स्नान करावे. नंतर दिवसभर उपवास ठेवून शरीर आणि मन शुद्ध ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. गणपती बाप्पाची षोडशोपचार पूजा करून त्यांचे आवाहन करणे आवश्यक आहे.
पूजेमध्ये प्रथम शुद्ध पाण्याने गणपतीच्या मूर्तीचा अभिषेक करावा. अभिषेक करताना अथर्वशीर्ष श्लोक असेल तर २१ वेळा पाठ करावा; अथवा ‘ॐ गं गणपतये नम:’ या मंत्राचा १०८ वेळा जप करावा. त्यानंतर ताज्या फुलांचे अर्पण करावे, धूप आणि दीप प्रज्वलित करावे. नेवैद्य अर्पण करून गणपती बाप्पाचे नामस्मरण करावे, मनापासून भक्तीपूर्वक प्रार्थना करावी.
पूजा संपल्यावर प्रसाद ग्रहण करावा आणि इतरांना वाटप करावा. संकष्ट चतुर्थीच्या व्रतींवर हा प्रसाद विशेष आशीर्वाद ठरतो, ज्यामुळे अडथळे दूर होतात, मनःशांती मिळते आणि पुढील कार्यात यश प्राप्त होते. या सोप्या विधीचे पालन केल्यास गणपती बाप्पांची कृपा अखंड राहते, असे भक्त मानतात.
अंगारक संकष्टी चतुर्थीच्या व्रतात रात्री चंद्रोदय झाल्यानंतर विशेष विधीने उपवास पूर्ण करणे महत्वाचे मानले जाते. संध्याकाळी अथवा रात्री चंद्र उगवल्यावर त्याचे दर्शन घेणे आवश्यक आहे. यावेळी भक्त धूप-दीप प्रज्वलित करून गणपती बाप्पाला नैवेद्य अर्पण करतात.
चंद्रदर्शनानंतर चंद्राला अर्घ्य देणे ही परंपरा आहे. यासाठी जल किंवा पाणी वापरून चंद्राला अर्घ्य अर्पण करावे. त्यानंतर गणपतीच्या पूजेचा समारोप आरतीने करावा. या आरतीसाठी जास्वंदाची फुले आणि दूर्वा अनिवार्य अर्पण करावी, तसेच उपवास सोडावा. संकष्ट चतुर्थीच्या दिवशी जास्वंदाचे फूल आणि दूर्वांची जुडी गणपतीला अर्पण करण्याची परंपरा पाळली जाते.
जर काही कारणास्तव संपूर्ण विधी पाळता आला नाही, तरी भक्तिभावाने अथर्वशीर्ष श्लोक म्हणणे किंवा श्रवण करणे अत्यंत फलदायी ठरते. परंपरेनुसार, चंद्रदर्शन न केल्याशिवाय उपवास पूर्ण झाल्याचे मानले जात नाही, त्यामुळे व्रतींनी त्याचे पालन नक्की करावे. या विधीमुळे अडथळे दूर होतात, मानसिक शांती मिळते आणि आगामी वर्षात यशस्वी जीवनासाठी शुभ फल प्राप्त होते, असे मानले जाते.
संकष्टी चतुर्थी चंद्रोदयाची वेळ
संकष्टी चतुर्थीला चंद्राचे दर्शन घेण्याचे महत्व अत्याधिक आणि अतिशय महत्वाचे आहे. संकष्टीचा उपवास हा चंद्राचे दर्शन घेऊनच सोडला जातो तरच तो संपूर्ण मनला जातो. त्यामुळे संकष्टी चतुर्थीच्या रात्री चंद्र दिसल्यास त्याला अर्घ्य देऊन पूजा केली जाते व मग बाप्पाची आरती करून नैवेद्य दाखवून व्रत सोडला जातो. चंद्रोदयाची वेळ रात्री ८:५४ वाजून आहे.
