BMC Elections Dagadu Sakpal Shinde Sena : मध्य मुंबईतील गिरणगाव हे कायमच शिवसेनेचा बालेकिल्ला म्हणून ओळखले जाते, आणि या बालेकिल्ल्यातील जुना शिलेदार दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांनी आपल्या राजकीय दबदब्याचा एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. त्यांची मुलगी रेश्मा सकपाळ यांना ठाकरे नेतृत्वाच्या शिवसेनेतून तिकीट नाकारले गेले यावरून नाराजी व्यक्त करत हरिभाऊ सकपाळ यांनी आज सकाळी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेत प्रवेश केला. हा राजकीय बदल फक्त वैयक्तिक नाराजीचा परिणाम आहे की, आगामी बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर शिवसेनेतील बदलत्या सत्ताकेंद्रांचा सूचक संकेत आहे हे येत्या काळात समजेलच.
दगडू सकपाळ नेमके आहेत तरी कोण?
दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ हे शिवसेनेच्या उभारणीच्या काळापासून सक्रिय आणि प्रभावी नेते मानले जातात. गिरणी कामगारांचा पट्टा, चाळ संस्कृती आणि मराठी मध्यमवर्गीय मतदार यांच्यात त्यांची पकड खूप घट्ट होती. पूर्वीच्या परळ विधानसभा मतदारसंघाचे ते आमदार होते; मात्र मतदारसंघ पुनर्रचनेनंतर परळ हा मतदारसंघ शिवडीमध्ये विलीन झाला. मध्य मुंबईतील शिवसैनिकांमध्ये सकपाळ यांना ‘आपले’ नेते म्हणून मोठा मान आहे, आणि स्थानिक कार्यकर्त्यांमध्ये त्यांची लोकप्रियता व ओळख अत्यंत दृढ आहे. शिवसेनेतील जुने नेते, विशेषतः बाळासाहेब ठाकरे यांचे कट्टर समर्थक असलेले कार्यकर्ते, यामध्ये सकपाळ यांचा समावेश आहे. त्यांनी कधीही फक्त मोठ्या पदांवर लक्ष केंद्रित केले नाही; संघटना, शाखा आणि स्थानिक कार्यकर्त्यांशी थेट संवाद व जवळीक हाच त्यांचा मुख्य मार्ग असून, यामुळेच ते कार्यकर्त्यांमध्ये आणि नंतर नेते झालेल्या जुन्या शिलेदारांमध्ये एक दृढ प्रभावी व्यक्तिमत्त्व म्हणून ओळखले जातात.
उद्धव ठाकरे गटाशी दुरावा इतका का वाढला?
गेल्या काही वर्षांत दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ आणि शिवसेना (उद्धव ठाकरे गट) यांच्यातील संबंधात लक्षणीय अंतर निर्माण झाले आहे. या अंतरामागील प्रमुख कारण म्हणजे महापालिका निवडणुकीसाठी त्यांच्या कन्ये रेश्मा सकपाळ यांना उमेदवारी न देण्याचा ठाकरे गटाचा निर्णय, याशिवाय पक्षांतर्गत चर्चा आणि सल्लामसलत यांच्या वेळी ‘वय झाल्यावर उपयोग संपतो’ अशा स्वरूपात वागणूक मिळाल्याची भावना सकपाळ यांनी अलीकडेच उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्यासोबत झालेल्या भेटीत व्यक्त केली. ही नाराजी फक्त एका नेत्यापुरती मर्यादित नाही; शिवसेना (UBT) मधील अनेक जुने नेते आणि कार्यकर्ते देखील आपल्याला निर्णयप्रक्रियेतून बाजूला ठेवले जात असल्याची भावना व्यक्त करत आहेत. या पार्श्वभूमीवर सकपाळ यांचा निर्णय, उपमुख्यमंत्री शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील गटात प्रवेश करणे, फक्त वैयक्तिक अस्वस्थतेचे प्रतीक नाही, तर पक्षातील बदलत्या सत्ताकेंद्र आणि जुन्या कार्यकर्त्यांच्या सहभागाबाबतची विद्यमान परिस्थिती दर्शवणारे सूचक उदाहरण मानले जात आहे.
शिंदे गटात प्रवेश करताना दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांनी व्यक्त केल्या आपल्या भावना..
मध्य मुंबईतील जुना शिलेदार दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांनी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेत प्रवेश करताना आपल्या भावना स्पष्ट केल्या. त्यांनी सांगितले की, “मी आयुष्याची ५९ वर्षे एकाच घरात काढली. बाळासाहेबांच्या विचाराने आम्ही घडलो. मात्र, गेल्या काही काळापासून तिथे निष्ठावान कार्यकर्त्यांना बाजूला ठेवले जात आहे. निर्णयप्रक्रियेत ज्येष्ठ नेत्यांचा सन्मान उरलेला नाही. ज्या पक्षात विचारांची किंमत नाही, तिथे राहणे कठीण झाले होते. आज इथून बाहेर पडताना माझ्या छातीवर दगड ठेवावा लागला आहे, कारण हे नाते तोडणे सोपे नव्हते. पण एकनाथ शिंदे हे बाळासाहेबांचे विचार पुढे नेत आहेत आणि इथेही धनुष्यबाणच आहे. म्हणून मी हा मार्ग निवडला.” सकपाळ यांचा हा निर्णय केवळ वैयक्तिक अस्वस्थतेचे प्रतीक नाही, तर शिवसेनेतील बदलत्या सत्तासमीकरणाचे आणि जुने कार्यकर्ते निर्णय प्रक्रियेत विसरले जात असल्याचे सूचक उदाहरण आहे. या भूमिकेतून मध्य मुंबईसारख्या राजकीयदृष्ट्या संवेदनशील भागातील स्थानिक नेतृत्वावर आणि आगामी बृहन्मुंबई महानगरपालिका निवडणुकांवर होणाऱ्या संभाव्य परिणामांचा अंदाजही स्पष्ट होतो.
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदेंची प्रतिक्रिया-
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांच्या शिंदे सेनेकडे प्रवेशाबाबत आपली प्रतिक्रिया व्यक्त करत सांगितले की, “दगडू सकपाळ यांनी शिवसेना वाढवण्यासाठी अपार कष्ट घेतले आहेत. त्यांच्या प्रवेशामुळे खऱ्या अर्थाने लालबाग राजा आणि मुंबईच्या राजाचे आशीर्वाद पक्षाला मिळाले आहेत. सकपाळ यांचे नेतृत्व दगडासारखे कणखर आणि मजबूत आहे; मुंबईतील शिवसेनेचा पाया जिथे मजबूत असेल, तिथे इमारतही ठाम राहते. बाळासाहेबांनी हेरलेली माणसे ही पक्ष पुढे घेऊन जात होती, मात्र त्यांचे मोल आताचे नेते कधीही ओळखत नाहीत. कडवट कार्यकर्त्यांना अनेकदा असे निर्णय घ्यावे लागतात आणि गेल्यानंतर त्यांना बदनाम केले जाते; याने पक्ष मोठा होत नाही. ज्यांनी कष्ट केले, जेल भोगले, त्यांची अवहेलना करणे दुर्दैवी आहे. बाळासाहेब ठाकरे सकपाळ यांना सवंगडी समजायचे; आता मात्र घरगडी समजायला लागले आहे, मालक-नोकर भेद सुरू झाला आहे. या परिस्थितीमुळेच आज सकपाळ यांनी हा निर्णय घेतला आणि शिवसेनेच्या धोरणात्मक भविष्याला नवीन दिशा दिली आहे
शिवसेना फुटीचा मोठा आणि सविस्तर संदर्भ
जून २०२२ मध्ये उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी शिवसेनेत केलेल्या बंडामुळे पक्षात ऐतिहासिक फूट पडली, ज्यामुळे राजकीय दृष्टीने महाराष्ट्रातील राजकीय नकाशावर मोठा बदल झाला. शिंदे गटाने भाजपच्या पाठिंब्याने सरकार स्थापन केले, आणि त्यानंतरच्या कायदेशीर प्रक्रियेत पक्षाचे नाव व धनुष्यबाण हे चिन्ह शिंदे गटाकडे गेले, ज्यामुळे त्यांना फक्त कायदेशीर मान्यता नाही तर राजकीय स्थैर्यही मिळाले. निवडणुकांमध्ये शिंदे गटाने अनेक ठिकाणी उद्धव ठाकरे गटावर स्पष्ट सरशी मिळवली, ज्यामुळे या दोन्ही गटांमध्ये प्रभावीपणाचा फरक समोर आला. आता ‘कोणती शिवसेना अधिक प्रभावी?’ हा प्रश्न फक्त भावनिक चर्चेपुरता मर्यादित न राहता, राजकीय वास्तव आणि निवडणूक निकालांच्या आधारावर स्पष्ट केला जातो. या फूटीनंतर शिवसेनेच्या स्थानिक कार्यकर्त्यांमध्ये बदलत्या नेतृत्वाखाली काम करण्याची तयारी, पक्षाची धोरणात्मक दिशा आणि आगामी निवडणुकांतील संभाव्य परिणाम यावरही लक्ष केंद्रीत झाले आहे, ज्यामुळे महाराष्ट्रातील राजकीय समीकरणे पुन्हा एका नव्या वळणावर उभी आहेत.
सकपाळ यांचा शिंदे सेनेकडे कल का महत्त्वाचा ठरतो?
१) राजकारणात निवडणूक पद नसलेल्या नेत्याचा पक्षबदल साधा वाटला तरी प्रत्यक्षात त्याचे प्रतीकात्मक महत्त्व मोठे असते.
२) दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळसारख्या जुन्या आणि प्रभावी शिवसैनिकाचा उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील सेनेकडे वळणे हे ‘जुने नेते शिंदे गटात येत आहेत’ असा स्पष्ट संदेश देणारा आहे.
३) बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर संघटनात्मक बळ वाढवण्याचा शिंदे सेनेचा प्रयत्न यामधून दिसून येतो; मुंबईतील स्थानिक प्रभाव असलेले नेते अजूनही मतदारांच्या मनावर आणि परिणामी मतांवर परिणाम करू शकतात, अशी शक्यता या घटनेतून स्पष्ट होते.
४) दुसरीकडे, उद्धव ठाकरे गटासाठी हा मानसिक धक्का ठरू शकतो, कारण पक्षाच्या वारसा, विचारसरणी आणि ओळखीवर आधारित ठाम असलेल्या संघटनेत जुने चेहरे बाहेर पडत असल्याचे चित्र उभे राहिले आहे, जे त्यांच्या गटासाठी नक्कीच अनुकूल नाही.
५) त्यामुळे हा पक्षबदल फक्त एका नेत्याच्या वैयक्तिक निर्णयपुरताच मर्यादित नसून, आगामी निवडणुकांतील राजकीय रणनीती, पक्षातील संघटनात्मक स्थिती आणि स्थानिक कार्यकर्त्यांवरील प्रभाव याविषयी महत्वाचे संकेत देतो.
निवडणूक निकालांवर या घटनांचा परिणाम होईल का?
थेट मतांच्या गणितात दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांच्या पक्षबदलाचा परिणाम मर्यादित असू शकतो. मात्र, मुंबईसारख्या मोठ्या आणि राजकीयदृष्ट्या संवेदनशील शहरात अश्या ‘चालींचा’ फार मोठा फरक पडतो. कारण स्थानिक मतदार बहुतेक वेळा पक्षांची ताकद, नेतृत्वातील बदल आणि सामाजिक संकेत पाहून निर्णय घेतात. कोणता पक्ष वाढतो आहे, कोणता कमकुवत होत आहे, याची भावना मतदारांवर परिणाम करणारी ठरते. अशा घटनांचे निरीक्षण करून निर्णय घेणाऱ्या मतदारांची संख्या अनेकदा अपेक्षेपेक्षा अधिक असते, कारण त्यांना वाटते की ‘आपले मत वाया जाऊ नये’. या पार्श्वभूमीवर सकपाळ यांसारख्या जुन्या आणि स्थानिक प्रभाव असलेल्या नेत्यांचा शिंदे सेनेकडे वळणे फक्त वैयक्तिक बदल नसून, मतदारांच्या मनोवृत्तीवर परिणाम करणारे प्रतीकात्मक संकेत ठरतो.
संजय राऊतांची प्रतिक्रिया-
दरम्यान, शिवसेनेतील उबाठा गटाचे नेते संजय राऊत यांनी दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांच्या शिंदे सेनेकडे प्रवेशावर प्रतिक्रिया व्यक्त करत म्हटले की, “जे नेते खऱ्या अर्थाने निष्ठावंत असतात, ते पक्षांतर करत नाहीत. निष्ठावंत नेते लोभ, मोह किंवा वैयक्तिक संताप यांना बळी पडत नाहीत. जर एखाद्याला पक्षाच्या धोरणाशी किंवा निर्णयांशी संताप असला, तरी तो संताप थांबतो, कारण निष्ठावंतासाठी पक्ष आणि मूल्ये महत्त्वाची असतात. एकनाथ शिंदे, नारायण राणे, गणेश नाईक निष्ठावंत होते. जे आता गेले आहेत, तेही निष्ठावंत म्हणवतात आणि भाजपाचे बूट चाटतात. त्यांना निष्ठावंत कसे म्हणायाचे?
निकाल बदलणार नाही, पण…
एकूण पाहता, दगडू (दादा) हरिभाऊ सकपाळ यांचा उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील सेनेकडे प्रवेश हा निवडणुकीचा निकाल थेट बदलणारा निर्णय नसला, तरी शिवसेनेतील बदलत्या सत्तासमीकरण आणि अंतर्गत अस्वस्थतेचा तो महत्त्वपूर्ण संकेत ठरतो. महाराष्ट्राच्या राजकारणात अशा प्रतीकात्मक हालचालींचे वजन मोठे असते, कारण स्थानिक कार्यकर्ते आणि जुने चेहरे पक्षाच्या धोरणात्मक स्थितीवर प्रभाव टाकतात, तसेच मतदारांच्या मनोवृत्तीवरही परिणाम होतो. निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर घडणारे छोटे, पण महत्वाचे निर्णय अनेकदा मोठ्या राजकीय बदलांची चाहूल देतात.
हे देखील वाचा – Srinagar News : शहीदांच्या स्मारकाजवळ आईची हृदयस्पर्शी कृती; शहीदाच्या पुतळ्यावर आईने घातले उबदार पांघरूण
