AI Pendants : कंझ्युमर इलेक्ट्रॉनिक्स शोमध्ये यंदा कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित परिधान करण्यायोग्य तंत्रज्ञानाने विशेष लक्ष वेधून घेतले. या प्रदर्शनात एआय तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असे पेंडेंट्स आणि ब्रोचेस मोठ्या प्रमाणावर सादर करण्यात आले होते. हे दागिने केवळ सौंदर्यापुरते मर्यादित नसून, अत्याधुनिक कॅमेरे आणि संवेदनशील मायक्रोफोनच्या मदतीने ते वापरकर्त्याच्या आजूबाजूच्या वातावरणावर सतत लक्ष ठेवतात. दिवसभर जागरूक असलेल्या वैयक्तिक सहाय्यकाप्रमाणे हे उपकरण वापरकर्त्याचे संभाषण ऐकणे, दृश्य माहिती टिपणे आणि त्यावर आधारित उपयुक्त सूचना देणे अशी कार्ये करतात.
या एआय-आधारित दागिन्यांचा उद्देश केवळ तांत्रिक प्रगती दाखवणे इतकाच नसून, मानवी दैनंदिन जीवन अधिक सुलभ आणि कार्यक्षम करणे हा आहे. उदाहरणार्थ, महत्त्वाच्या संभाषणांची आठवण करून देणे, भेटीगाठींची नोंद ठेवणे, समोरच्या व्यक्तीची ओळख पटविण्यास मदत करणे किंवा आवश्यक वेळी माहिती सुचविणे अशी अनेक कार्ये हे उपकरण सहजपणे पार पाडू शकते. त्यामुळे पारंपरिक स्मार्टफोन किंवा स्मार्टवॉचच्या पुढे जाऊन, अधिक सूक्ष्म आणि अंगावर परिधान करता येईल अशा स्वरूपात कृत्रिम बुद्धिमत्ता उपलब्ध होत असल्याचे चित्र या प्रदर्शनातून दिसून आले.
तथापि, या तंत्रज्ञानासोबत गोपनीयतेबाबतचे प्रश्नही उपस्थित होत आहेत. सतत पाहणारे कॅमेरे आणि ऐकणारे मायक्रोफोन वैयक्तिक माहितीच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने कितपत सुरक्षित आहेत, यावर तज्ज्ञांमध्ये चर्चा सुरू आहे.
२०२४ च्या सुरुवातीला मोठ्या अपेक्षा आणि प्रचंड प्रसिद्धीच्या गदारोळात लाँच झालेला ‘ह्युमन एआय पिन’ अवघ्या काही महिन्यांतच समीक्षकांच्या तीव्र टीकेचा विषय ठरला होता. अत्याधुनिक वेअरेबल तंत्रज्ञान म्हणून सादर करण्यात आलेल्या या उपकरणाकडून क्रांतिकारी अनुभवाची अपेक्षा होती; मात्र प्रत्यक्ष वापरात कार्यक्षमतेतील मर्यादा, अचूकतेचा अभाव आणि वापरातील असुविधा यांमुळे त्याला अपेक्षित यश मिळाले नाही. परिणामी, कंपनीने हा प्रकल्प बंद करण्याचा निर्णय घेतला आणि ह्युमन एआय पिन तंत्रज्ञानविश्वातून जवळजवळ अदृश्य झाले.
तथापि, सुमारे एका वर्षानंतर या वेअरेबल तंत्रज्ञानाने पुन्हा एकदा पुनरागमन केल्याचे चित्र दिसून येत आहे. नव्या स्वरूपात आणि सुधारित तांत्रिक क्षमतेसह ह्युमन एआय पिन पुन्हा सादर करण्यात येत असून, यावेळी कंपनीने पूर्वीच्या त्रुटींमधून धडे घेतल्याचा दावा केला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेची प्रक्रिया अधिक वेगवान करणे, वापरकर्ता संवाद अधिक सहज बनवणे आणि हार्डवेअरची विश्वासार्हता वाढवणे यावर विशेष भर देण्यात आल्याचे सांगण्यात येत आहे. त्यामुळे यावेळी हा पिन केवळ संकल्पनात्मक नाविन्यापुरता न राहता प्रत्यक्ष उपयुक्त ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
या पुनरागमनामुळे वेअरेबल तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे. स्मार्टफोनला पर्याय ठरू शकणाऱ्या उपकरणांच्या शोधात असलेल्या उद्योगासाठी ह्युमन एआय पिनचा हा दुसरा प्रयत्न महत्त्वाचा मानला जात आहे. मात्र, यावेळी ग्राहकांचा विश्वास संपादन करणे हेच खरे आव्हान असणार आहे. पूर्वीच्या अपयशाच्या पार्श्वभूमीवर सुधारित ह्युमन एआय पिन प्रत्यक्षात कितपत यशस्वी ठरेल, हे येणाऱ्या काळातच स्पष्ट होईल.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात एक महत्त्वपूर्ण घडामोड घडत असून, ओपनएआयचे प्रमुख सॅम ऑल्टमन आणि जगप्रसिद्ध औद्योगिक डिझायनर जॉनी इव्ह हे एआयशी संवाद साधण्यासाठी एका नव्या उपकरणाच्या निर्मितीसाठी एकत्र काम करत आहेत. या सहयोगातून उदयास येणारे उपकरण मानवी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांच्यातील संवाद अधिक नैसर्गिक, सहज आणि सुसंगत करण्याच्या उद्देशाने विकसित केले जात आहे. पुढील वर्षी हे उपकरण प्रत्यक्ष स्वरूपात सादर होण्याची अपेक्षा असून, तंत्रज्ञानविश्वात या प्रकल्पाबद्दल उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
या प्रस्तावित उपकरणाचा भर पारंपरिक स्क्रीन-केंद्रित अनुभवापेक्षा वेगळा असणार असल्याचे संकेत दिले जात आहेत. वापरकर्त्याला कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संवाद साधण्यासाठी मोबाईल फोन किंवा संगणकावर अवलंबून राहावे लागणार नाही, तर अधिक सूक्ष्म, मानवी सवयींशी सुसंगत आणि परिधान करता येईल किंवा हाताळायला सोपे असे स्वरूप या उपकरणाचे असू शकते. सॅम ऑल्टमन यांची एआय तंत्रज्ञानातील दूरदृष्टी आणि जॉनी इव्ह यांची सौंदर्यदृष्टी व वापरकर्ता-केंद्रित डिझाइनची परंपरा यांचा संगम या उपकरणात दिसून येईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
या सहयोगामागील मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर केवळ तांत्रिक तज्ञांपुरता मर्यादित न ठेवता, सर्वसामान्य लोकांच्या दैनंदिन जीवनात सहजपणे समाविष्ट करणे. संवाद, माहिती, सर्जनशीलता आणि निर्णयप्रक्रिया यांमध्ये एआयची भूमिका अधिक प्रभावी करण्यासाठी हे उपकरण एक नवा मार्ग उघडू शकते. भविष्यातील एआय-सक्षम उपकरणे केवळ कार्यक्षमच नव्हे, तर भावनिकदृष्ट्याही वापरकर्त्याशी जवळीक निर्माण करणारी असावीत, असा या प्रकल्पामागील विचार असल्याचे जाणवते. एकूणच, सॅम ऑल्टमन आणि जॉनी इव्ह यांचा हा संयुक्त प्रयत्न कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापराच्या संकल्पनेलाच नवे परिमाण देऊ शकतो.
फॅशन ऍक्सेसरी म्हणून पारंपरिकपणे वापरले जाणारे नेकवेअर आता तंत्रज्ञानाच्या प्रगत टप्प्यावर पोहोचले असून, त्यामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा समावेश होत असल्याचे स्पष्टपणे दिसून येत आहे. कंझ्युमर इलेक्ट्रॉनिक्स शोमध्ये यंदा सादर करण्यात आलेली एआय-सज्ज पेंडेंट्स आणि ब्रोचेस ही याची ठळक उदाहरणे ठरली. आकर्षक डिझाइनमध्ये सादर करण्यात आलेली ही उपकरणे केवळ सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता, वापरकर्त्याच्या दैनंदिन गरजांसाठी जागरूक वैयक्तिक सहाय्यकाप्रमाणे कार्य करताना दिसून आली. त्यामध्ये बसविण्यात आलेले कॅमेरे आणि मायक्रोफोन दिवसभर सभोवतालचे दृश्य आणि ध्वनी टिपून, त्या माहितीवर आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सहाय्याने उपयुक्त सूचना देण्याचे कार्य करतात.
या नव्या प्रकारच्या वेअरेबल तंत्रज्ञानामुळे मानवी जीवनशैलीत मोठा बदल घडण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. स्मार्टफोन किंवा इतर पारंपरिक उपकरणांवर अवलंबून न राहता, थेट अंगावर परिधान करता येणाऱ्या या नेकवेअरद्वारे माहिती मिळवणे, संभाषणाची नोंद ठेवणे, आठवणी जपणे किंवा तात्काळ सल्ला मिळवणे शक्य होत आहे. फॅशन आणि तंत्रज्ञान यांचा संगम साधणाऱ्या या उपकरणांमुळे विशेषतः तरुण पिढीमध्ये मोठी उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
दरम्यान, २०२४ च्या सुरुवातीला मोठ्या अपेक्षांमध्ये लाँच झालेला ह्यूमन एआय पिन मात्र सुरुवातीच्या टप्प्यातच समीक्षकांच्या तीव्र टीकेला सामोरा गेला होता. कार्यक्षमतेतील त्रुटी, मर्यादित उपयुक्तता आणि वापरातील अडचणी यांमुळे अखेर हा प्रकल्प बंद करण्यात आला. तथापि, सुमारे एक वर्षानंतर या वेअरेबल तंत्रज्ञानाने पुन्हा एकदा नव्या रूपात पुनरागमन केल्याचे संकेत मिळत आहेत. यावेळी तांत्रिक सुधारणा, अधिक अचूक कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली आणि वापरकर्ता-केंद्रित रचना यांवर भर देण्यात आल्याचे सांगण्यात येत आहे.
एकूणच, फॅशन ऍक्सेसरीच्या स्वरूपात विकसित होत असलेले हे एआय-सक्षम नेकवेअर भविष्यात मानवी आणि तंत्रज्ञानातील नाते अधिक जवळचे करू शकते. मात्र, गोपनीयता, डेटा सुरक्षेचे प्रश्न आणि वापरकर्त्याचा विश्वास संपादन करणे ही आव्हानेही तितकीच महत्त्वाची ठरणार आहेत. तरीसुद्धा, या क्षेत्रातील वेगवान घडामोडी पाहता, वेअरेबल तंत्रज्ञानाचा पुढील टप्पा अधिक सूक्ष्म, आकर्षक आणि बुद्धिमान असणार, हे निश्चित.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या झपाट्याने होत असलेल्या विस्तारामुळे गॅझेट निर्मिती उद्योगात मूलभूत बदल घडून येत असून, विशेषतः मेमरी चिप्ससारख्या महत्त्वाच्या घटकांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसत आहे. एआय-आधारित उपकरणांना प्रचंड प्रमाणात माहिती साठवणे, प्रक्रिया करणे आणि त्यावर तात्काळ प्रतिसाद देणे आवश्यक असल्याने, उच्च क्षमतेच्या मेमरी चिप्स या गॅझेट निर्मात्यांसाठी अत्यावश्यक ठरत आहेत. त्यामुळे तंत्रज्ञान उद्योगातील पुरवठा साखळी, उत्पादन क्षमता आणि गुंतवणूक यांवरही एआयचा थेट प्रभाव पडत असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
दरम्यान, ओपनएआयचे प्रमुख सॅम ऑल्टमन आणि जगप्रसिद्ध औद्योगिक डिझायनर जॉनी इव्ह यांनी एआयशी संवाद साधण्यासाठी एका नव्या उपकरणाच्या निर्मितीसाठी सहकार्य केल्याची चर्चा तंत्रज्ञानविश्वात सुरू आहे. मानवी संवाद अधिक नैसर्गिक आणि सहज बनवणाऱ्या या डिव्हाइसचे स्वरूप पारंपरिक स्क्रीन-केंद्रित नसेल, असे संकेत मिळत आहेत. पुढील वर्षी हे उपकरण प्रत्यक्षात साकार होण्याची अपेक्षा असून, एआयचा वापर दैनंदिन जीवनात अधिक सूक्ष्म आणि सुसंगत पद्धतीने करण्याचा हा प्रयत्न मानला जात आहे.
तथापि, एआय-सक्षम वेअरेबल तंत्रज्ञानाबाबत समाजात संमिश्र प्रतिक्रिया उमटताना दिसत आहेत. फॅशन अॅक्सेसरी म्हणून नेकवेअरचा वापर प्रत्येकालाच आवडतो असे नाही. विशेषतः सतत पाहणारे आणि ऐकणारे उपकरण अंगावर परिधान करण्याबाबत अनेकांनी अस्वस्थता व्यक्त केली आहे. “पाळत ठेवणे भांडवलशाही” या संकल्पनेचा निषेध करत, गेल्या वर्षाच्या अखेरीस ‘फ्रेंड’ ब्रँडच्या एआय पेंडेंटविरोधात न्यू यॉर्क सिटीच्या सबवे स्थानकांमध्ये “काही खरे मित्र बनवा” असे भित्तिचित्रात्मक संदेश झळकले होते. या जाहिरातींमधून मानवी नात्यांऐवजी तंत्रज्ञानावर वाढणाऱ्या अवलंबित्वावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्यात आले होते.
तरीदेखील, लास वेगास येथे आयोजित कंझ्युमर इलेक्ट्रॉनिक्स शोमध्ये गॅझेट निर्मात्यांनी एआय पेंडेंट्सचे वेगळेच चित्र सादर केले. या उपकरणांना पाळत ठेवणारी साधने न मानता, वैयक्तिक नोट-टेकर्स, आठवणी जपणारे सहाय्यक किंवा दैनंदिन जीवनातील सुंदर आणि महत्त्वाचे क्षण नोंदवणारी साधने म्हणून सादर करण्यात आले. वापरकर्त्याच्या अनुभवावर भर देत, एआय तंत्रज्ञानाचा सकारात्मक आणि उपयुक्त वापर कसा करता येईल, हे दाखवण्याचा प्रयत्न या प्रदर्शनातून करण्यात आला.
सुधारित चिप्स आणि सातत्याने होत असलेल्या तांत्रिक प्रगतीमुळे एआय-सक्षम पेंडेंट्स आणि तत्सम वेअरेबल उपकरणांच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आढळलेल्या अनेक गंभीर अडचणींवर आता मोठ्या प्रमाणात मात करण्यात यश आले आहे. प्रारंभीच्या मॉडेल्समध्ये खराब बॅटरी लाइफ, वारंवार अडकणारे किंवा अस्थिर सॉफ्टवेअर, तसेच कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संवाद साधताना येणाऱ्या अडखळणाऱ्या आणि विस्कळीत संभाषणांमुळे वापरकर्त्यांचा अनुभव अपेक्षेप्रमाणे राहिला नव्हता. मात्र, नव्या पिढीतील अधिक कार्यक्षम प्रोसेसर, कमी ऊर्जा वापरणाऱ्या मेमरी चिप्स आणि सुधारित एआय अल्गोरिदमच्या मदतीने या मर्यादा दूर केल्या जात असल्याचे चित्र सध्या दिसून येत आहे.
बॅटरी व्यवस्थापनात करण्यात आलेल्या सुधारणांमुळे उपकरणे आता अधिक काळ चार्जशिवाय वापरता येत असून, दैनंदिन वापरासाठी ती अधिक विश्वासार्ह ठरत आहेत. त्याचबरोबर, सॉफ्टवेअरच्या स्थिरतेवर आणि वापरकर्ता अनुभवावर विशेष भर दिल्याने पूर्वी जाणवणारे तांत्रिक बग्स मोठ्या प्रमाणात कमी झाले आहेत. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या भाषा-प्रक्रिया क्षमतेत झालेल्या सुधारण्यांमुळे संवाद अधिक नैसर्गिक, प्रवाही आणि संदर्भाशी सुसंगत झाला असून, वापरकर्त्याला खऱ्या वैयक्तिक सहाय्यकाशी संवाद साधत असल्याचा अनुभव मिळू लागला आहे.
एकूणच, या सुधारित तांत्रिक पायाभूत सुविधांमुळे सुरुवातीच्या टप्प्यात टीकेचा विषय ठरलेली वेअरेबल पेंडेंट्स आता अधिक परिपक्व आणि उपयुक्त स्वरूपात पुढे येत आहेत. तंत्रज्ञानातील ही प्रगती केवळ उत्पादनांच्या गुणवत्तेत वाढ घडवून आणत नाही, तर ग्राहकांचा विश्वास पुन्हा मिळवण्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची ठरत आहे. भविष्यात ही उपकरणे दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग ठरतील का, हे काळच ठरवेल; मात्र सध्याची वाटचाल आशादायक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
गळ्यात परिधान करता येणारी नवी पिढीची वेअरेबल उपकरणे आता हँड्स-फ्री पद्धतीने आवाज आणि प्रतिमा टिपण्याची क्षमता बाळगत असल्याने, मानवी-तंत्रज्ञान संवादाचा नवा अध्याय सुरू होत असल्याचे दिसून येत आहे. या उपकरणांच्या माध्यमातून वापरकर्त्याला हात न वापरता संभाषण नोंदवणे, दृश्य माहिती साठवणे आणि त्यावर आधारित तात्काळ सहाय्य मिळवणे शक्य होत आहे. त्यामुळे दैनंदिन कामकाज, व्यावसायिक बैठकांपासून वैयक्तिक आठवणी जतन करण्यापर्यंत अनेक क्षेत्रांत या तंत्रज्ञानाचा उपयोग वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
या पार्श्वभूमीवर, मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांचा वेअरेबल एआय क्षेत्राकडे वाढता कल स्पष्टपणे जाणवतो. अमेझॉनने गेल्या वर्षी घालण्यायोग्य एआय स्टार्टअप ‘बी’ विकत घेण्यासाठी करार केला होता, तर मेटाने एआय डिव्हाइस क्षेत्रातील ‘लिमिटलेस’ या कंपनीचे अधिग्रहण केले. या खरेदी व्यवहारांमधून भविष्यातील संगणकीय अनुभव हा अधिक वैयक्तिक, अंगावर परिधान करता येणारा आणि सतत उपलब्ध असावा, अशी या कंपन्यांची दिशा स्पष्ट होत आहे.
‘मधमाशी’ नावाने ओळखली जाणारी ही उपकरणे मनगटावर, बेल्टवर किंवा कपड्यांच्या लॅपलवर सहजपणे परिधान करता येतात. ही उपकरणे प्रामुख्याने वैयक्तिक सहाय्यक म्हणून कार्य करीत असून, वापरकर्त्यासाठी नोट्स घेणे, महत्त्वाची स्मरणपत्रे देणे आणि कॅलेंडर व्यवस्थापन करणे अशी कामे पार पाडतात. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सहाय्याने ही उपकरणे वापरकर्त्याच्या सवयी ओळखून अधिक अचूक आणि उपयुक्त सूचना देण्याचा प्रयत्न करतात, ज्यामुळे कार्यक्षमता वाढण्यास मदत होते.
दरम्यान, मेटा कंपनीने एआयच्या पुढील टप्प्याकडे वाटचाल करत “सुपरइंटेलिजेंस” विकसित करण्याला प्राधान्य दिले आहे. याच दृष्टीकोनातून मेटाने रे-बॅन स्मार्ट ग्लासेसमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता यशस्वीरित्या समाविष्ट केली असून, दृश्य अनुभव आणि डिजिटल सहाय्य यांचा संगम साधला आहे. या सर्व घडामोडींमधून वेअरेबल एआय उपकरणे भविष्यात मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग ठरण्याच्या दिशेने वेगाने पुढे जात असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
घालण्यायोग्य कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात सध्या विविध कंपन्या वेगवेगळ्या संकल्पना आणि रचनात्मक दृष्टिकोन स्वीकारताना दिसत आहेत. मानवी सवयी, सोय आणि सौंदर्यदृष्टी लक्षात घेऊन एआय उपकरणे कोणत्या स्वरूपात अधिक प्रभावी ठरतील, याचा शोध घेण्याचा हा प्रयत्न मानला जात आहे. त्यामुळे एकसारख्या डिझाइनऐवजी, वापरकर्त्याच्या गरजांनुसार वेगवेगळ्या प्रकारची घालण्यायोग्य साधने विकसित होत असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
एआयच्या सहाय्याने नोट्स घेण्यावर विशेष लक्ष केंद्रित करणाऱ्या ‘व्होकी’ या स्टार्टअपने पारंपरिक पेंडेंट किंवा पिनऐवजी रिंगचा पर्याय निवडला आहे. बोटात सहजपणे घालता येणारी ही रिंग वापरकर्त्याच्या दैनंदिन हालचालींमध्ये अडथळा न आणता संभाषणाची नोंद ठेवण्याचे काम करते. अत्यंत सूक्ष्म स्वरूपात एआय तंत्रज्ञान उपलब्ध करून देण्याचा हा प्रयत्न असून, सतत स्क्रीनकडे पाहण्याची गरज कमी करण्यावर या उपकरणाचा भर आहे.
त्याच वेळी, ‘प्लाउड’ या कंपनीने वेगळा दृष्टिकोन स्वीकारत पिनच्या स्वरूपातील उपकरणासोबतच क्रेडिट कार्डपेक्षा किंचित जाड अशा आयताकृती डिव्हाइसची निर्मिती केली आहे. हे उपकरण सभोवतालचे संभाषण ओळखून त्याचा मागोवा ठेवते आणि नंतर त्यावर आधारित माहिती वापरकर्त्याला उपलब्ध करून देते. व्यावसायिक बैठका, मुलाखती किंवा दैनंदिन संवाद नोंदवण्यासाठी हे साधन उपयुक्त ठरू शकते, असा कंपनीचा दावा आहे.
दरम्यान, चिनी स्टार्टअप ‘आयबुडी’ने स्क्रीन थकवा कमी करण्याच्या उद्देशाने एका वेगळ्याच प्रकारच्या घालण्यायोग्य एआय साथीदाराचा नमुना सादर केला आहे. लास वेगासमध्ये आयोजित प्रदर्शनात त्यांनी पदकाच्या स्वरूपातील हे उपकरण सादर केले असून, सतत मोबाइल किंवा संगणक स्क्रीनकडे पाहण्यामुळे निर्माण होणाऱ्या मानसिक आणि शारीरिक थकव्यावर उपाय शोधण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. एकूणच, या विविध प्रयोगांमधून घालण्यायोग्य एआयचे भविष्य बहुरंगी, नाविन्यपूर्ण आणि वापरकर्ता-केंद्रित असणार असल्याचे स्पष्ट होत आहे.
घालण्यायोग्य कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या संकल्पनेबाबत कंपन्यांचे तत्वज्ञान वेगवेगळे असले, तरी मानवी लक्ष, गोपनीयता आणि सोयीचा समतोल साधण्यावर अनेकांचा भर असल्याचे दिसून येत आहे. चिनी स्टार्टअप ‘आयबुडी’चे संस्थापक यिन हैतीयन यांच्या मते, सतत लक्ष वेधून घेणारी आणखी एक स्क्रीन वापरकर्त्याला देण्याऐवजी, काही प्रमाणात स्मार्टफोनवरील संवादांची जागा घेणारा बॉडी-वॉर्न एआय साथीदार तयार करणे हेच त्यांच्या उत्पादनामागील मुख्य उद्दिष्ट आहे. हा दृष्टिकोन पारंपरिक डिजिटल अनुभवांपेक्षा वेगळा असून, मानवी सवयींशी अधिक सुसंगत असा अनुभव देण्याचा प्रयत्न त्यामागे आहे.
जुलै महिन्यात व्यावसायिक स्तरावर आयबुडी लाँच करण्याचा मानस असलेल्या उद्योजकांनी या उपकरणाबाबत गोपनीयतेविषयी ठाम भूमिका मांडली आहे. आयबुडी हे “पाळत ठेवणारे” उपकरण नसून, सर्वकाही सातत्याने रेकॉर्ड करण्याऐवजी केवळ महत्त्वाच्या क्षणांवरच प्रतिक्रिया देणारे सहाय्यक असल्याचा त्यांचा दावा आहे. वापरकर्त्याच्या आयुष्यात हस्तक्षेप न करता, आवश्यक तेव्हाच मदत करणे हा या एआय साथीदाराचा मूलभूत विचार असल्याचे ते सांगतात.
याच्या उलट, ‘लुकी एल१’ नावाचे एआय वेअरेबल अधिक व्यापक दृष्टीकोन स्वीकारताना दिसते. हे उपकरण परिधान करणाऱ्याच्या सभोवतालचा दृष्टिकोन सतत टिपते आणि दैनंदिन सवयींबाबत सूचनाही देते. उदाहरणार्थ, आणखी एक कप कॉफी टाळण्याचा सल्ला देणे, आसपासच्या ठिकाणांवर किंवा वस्तूंवर टिप्पणी करणे, तसेच संपूर्ण दिवसाचा अनुभव एका कॉमिक स्ट्रिपच्या स्वरूपात सादर करण्याचे आश्वासन हे उपकरण देते. त्यामुळे एआयचा वापर केवळ उपयुक्ततेपुरता न राहता मनोरंजनाच्या अंगानेही केला जात आहे.
दरम्यान, गोपनीयतेविषयी ग्राहकांच्या बदलत्या अपेक्षांवर तज्ज्ञांकडून भाष्य केले जात आहे. टेक रिसर्च अँड अॅडव्हायझरी ग्रुप ‘टेकस्पोनशियल’चे विश्लेषक एव्ही ग्रीनगार्ट यांच्या मते, ग्राहकांच्या गोपनीयतेविषयीच्या अपेक्षा पूर्णपणे नाहीशा झालेल्या नसून, त्या काळानुसार बदलत आहेत. आधीच अब्जावधी स्मार्टफोन, शहरांतील कॅमेरा नेटवर्क्स आणि आपण स्वेच्छेने घरात ठेवलेली स्मार्ट उपकरणे यांद्वारे लोक निरीक्षणाखाली आहेत, ही वस्तुस्थिती अनेकांनी स्वीकारलेली आहे, असे ते नमूद करतात.
याशिवाय घालण्यायोग्य एआय उपकरणे लवकरच स्मार्टफोनची जागा घेतील, अशी अपेक्षा करणे वास्तववादी ठरणार नाही. मात्र, स्मार्ट घड्याळे, अंगठ्या आणि स्मार्ट चष्म्यांप्रमाणेच ही उपकरणे वैयक्तिक तंत्रज्ञानाच्या पूरक स्वरूपात हळूहळू सामान्य होत जातील, असे संकेत मिळत आहेत. त्यामुळे डिजिटल अनुभव अधिक विखुरलेला, पण सोयीस्कर होण्याची शक्यता आहे.
तथापि, सर्वव्यापी देखरेखीच्या कल्पनेमुळे अस्वस्थ वाटणाऱ्या वापरकर्त्यांसाठीही काही पर्याय पुढे येत आहेत. कंझ्युमर इलेक्ट्रॉनिक्स शोमध्ये एका स्टार्टअपने ‘वेअरफोन’ नावाचे अनोखे उपकरण सादर केले असून, संभाषणे अधिक खाजगी ठेवण्यासाठी त्याची रचना करण्यात आली आहे. अंगभूत इअरबड्स आणि मायक्रोफोनसह असलेला हा मास्क गोपनीयतेला प्राधान्य देणाऱ्या वापरकर्त्यांसाठी एक वेगळा पर्याय ठरू शकतो. एकूणच, घालण्यायोग्य एआयच्या वाढत्या प्रवासात उपयुक्तता, नाविन्य आणि गोपनीयता यांचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न सुरू असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
हे देखील वाचा –
