Bhogichi Bhaji Recipe : मकरसंक्रांती म्हटली की तिळगूळाच्या लाडूसह भोगीची भाजी ही सणातील एक अनिवार्य आणि विशेष पदार्थ म्हणून समोर येतो. मकरसंक्रांतीच्या आदल्या दिवशी साजरा होणारा भोगी हा दिवस फक्त पाककृतीपुरताच मर्यादित नसून, त्यामागे धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक संदेशही लपलेले आहेत. हिवाळ्यातील शेवटचा टप्पा संपत येतो आणि नवीन ऋतूची सुरूवात होते, असा हा दिवस मानला जातो.
भोगीची भाजी हा या दिवशी बनवला जाणारा विशेष पदार्थ आहे. ही भाजी फक्त स्वादिष्ट असलेली नसून, त्यामध्ये पोषण, स्थानिक पिके आणि पारंपरिक घटक यांचा संगम आहे. विविध भाज्या, तिळ, गोड किंवा तिखट मसाले वापरून बनवलेली ही भाजी कुटुंबासाठी उष्णता आणि ऊर्जा देते, विशेषतः थंड हिवाळ्यात. लोक भाजीचा आस्वाद घेताना फक्त शरीराच्या गरजा पूर्ण करत नाहीत, तर त्या पिकांच्या प्रती कृतज्ञता व्यक्त करतात, ज्यांच्या कष्टातून आणि निसर्गाच्या कृपेने त्यांना अन्न मिळाले आहे.
भोगीची भाजी म्हणजे नेमकं काय?
मकरसंक्रांतीच्या आदल्या दिवशी साजरा होणारा भोगी सण आपल्या पारंपरिक पाककृतींसाठी प्रसिद्ध आहे, त्यामध्ये भोगीची भाजी हा एक अनिवार्य आणि विशेष पदार्थ मानला जातो. ही भाजी एका प्रकारची नसते; ती हिवाळ्यातील ताज्या, विविध भाज्यांचा सुंदर मेळ असते. स्थानिक बाजारात आणि घरच्या शेतातील पिकांमधून मिळालेल्या भाज्या एकत्र करून तयार केलेली ही भाजी केवळ स्वादिष्ट नसून, पोषण, परंपरा आणि सांस्कृतिक मूल्यांचा संगम आहे.
काही ठिकाणी भोगीची भाजीला सकळ भाजी, मिश्र भाजी किंवा सणाची भाजी असेही संबोधले जाते. या नावांमागील तात्पर्य असा आहे की, ही भाजी एकल घटकाची नसून अनेक भाज्यांचा संयोग असतो. हिवाळ्यातील गवार, शिमला मिरची, कोबी, गाजर, कारली, भेंडी, कांदा, बटाटा यांसारख्या भाज्यांचा वापर करून ही भाजी तयार केली जाते. त्यात तिळ, हळद, मोहरी आणि इतर पारंपरिक मसाल्यांचा उपयोग करून स्वाद आणि पौष्टिकता वाढवली जाते.
भोगीची भाजी केवळ आहारापुरती मर्यादित नसून, तिच्यामागे कृतज्ञतेचा आणि निसर्गाशी सुसंवादाचा संदेशही दडलेला आहे. जुन्या वस्तू जाळून नव्या सुरुवातीचा संकेत देण्याच्या भोगीच्या परंपरेप्रमाणे, भाजी देखील त्या ऋतूच्या पिकांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करते.
अशी बनवा भोगीची पौष्टिक अशी भाजी-
गाजर – 2
घेवडा/फरसबी – 1 वाटी
भोपळा – 1 वाटी (काप)
वांगी – 1 लहान (काप)
तोंडली –5 ते 6 (काप)
मटार – ½ वाटी
कोथिंबीर – 2 टेबलस्पून (चिरलेली)
हिरवी मिरची – 2 (ठेचलेली)
आले-लसूण पेस्ट – 1 टीस्पून
शेंगदाणे – 2 टेबलस्पून
तेल – 2 टेबलस्पून
मोहरी – ½ टीस्पून
जिरे – ½ टीस्पून
हळद – ½ टीस्पून
तिखट – चवीनुसार
गोडा मसाला – ½ टीस्पून
मीठ – चवीनुसार
गूळ – 1 छोटा तुकडा (ऐच्छिक)
पाणी – ¼ ते ½ वाटी
मका- गरजेनुसार
कृती–
१. सगळ्यात आधी सगळ्या भाज्या कुकरला लावून एका शिट्टीत वाफवून घ्यायच्या.
२. या सगळ्या भाज्या वाफवून झाल्या कि मग एका पातेलत्यात तेल गरम करा. त्यात मोहरी घाला; ती तडतडली की जिरे घाला.
३. हिरवी मिरची व आले-लसूण पेस्ट घालून मंद आचेवर परतवा.
४. आता सर्व वाफवून घेतलेल्या भाज्या यात घाला. त्यावर हळद, तिखट, मीठ घालून नीट परतून घ्या.
५. शेंगदाणे घाला आणि १-२ मिनिटे परतवा.
६. मक्का मधून कापून त्याचे ३-४ फोडी यात घाला.
७. त्यानंतर यात गोडा मसाला आणि गूळ घाला.
८. ¼–½ वाटी पाणी घालून कुकर बंद करा.
९. १०-१५ भाजी व्यवस्थित शिजू द्या आणि मग झाकण उघडून कोथिंबीर भुरभुरा. आणि ज्वारीच्या किंवा तांदळाच्या भाकरी सोबत हि भाजी खाऊ घाला.
