Tilorya Recipe : महाराष्ट्राच्या पारंपरिक स्वयंपाकात अनेक पदार्थ आहेत, जे काळाच्या ओघात मागे पडले, परंतु त्यांची चव, पोषणमूल्य आणि आठवणी आजही तितक्याच जिवंत आहेत. अशाच विस्मृतीत गेलेल्या पदार्थांपैकी एक म्हणजे तिलोऱ्या. आजी-पणजींच्या काळात हिवाळ्यात, विशेषतः मकरसंक्रांतीच्या किंवा इतर कोणत्याही सणात, घराघरात बनवल्या जाणाऱ्या तिलोऱ्या आज क्वचितच दिसतात. तिळाचा पौष्टिक ठेवा, गुळाची नैसर्गिक गोडी आणि खुसखुशीत पोत – या तिन्हींचा सुरेख संगम म्हणजे तिलोऱ्या.
पूर्वीच्या काळी हिवाळ्यात शरीराला उष्णता देणारे पदार्थ विशेषतः बनवले जात. तीळ हा या पदार्थांचा प्रमुख घटक होता. “तीळ गूळ घ्या, गोड गोड बोला” ही म्हण फक्त सामाजिक अभिव्यक्ती नव्हती, तर यामागे आरोग्यदायी अर्थही दडलेला होता. तिळामध्ये कॅल्शियम, लोह, फायबर आणि चांगल्या चरबीचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे थंडीच्या दिवसांत शरीर बळकट राहते.
तिळापासून बनणाऱ्या तिलोऱ्या या घरगुती गोड पदार्थांमध्ये विशेष स्थान राखतात. घरच्या घरी बनवल्या जाणाऱ्या तिलोऱ्यांमध्ये गुळाची नैसर्गिक गोडी तिळाशी मिळून त्याला खुसखुशीत पोत देतात. त्यामुळे ते फक्त चवदारच नसतात, तर पोषणयुक्त देखील ठरतात. पारंपरिक सणांमध्ये तिलोऱ्या फक्त गोड म्हणून नाही, तर स्नेह, आदर आणि आरोग्याची प्रतीक म्हणूनही दिल्या जातात.
आजच्या धावपळीच्या जीवनातही, तिलोऱ्या आपल्या पारंपरिक महत्त्वामुळे, चव आणि पोषण यामुळे मनाला आणि शरीराला तृप्त करतात. घरच्या घरी बनविलेल्या तिलोऱ्यांचा अनुभव केवळ गोड नाही, तर आठवणींनी, संस्कृतीने आणि पौष्टिकतेने समृद्ध असतो. तिलोऱ्या बनवताना तिळा आणि गुळाची योग्य प्रमाणात मिक्सिंग, योग्य तापमानावर शिजवणे आणि खुसखुशीत पोत मिळवणे महत्त्वाचे असते, ज्यामुळे घरगुती गोड पदार्थ परंपरेप्रमाणे खूप स्वादिष्ट होतात.
तिलोऱ्या केवळ मकरसंक्रांतीसाठीच नाही, तर हिवाळ्यात शरीराला उष्णता आणि पोषण देण्यासाठीही आदर्श गोड पदार्थ आहेत. या पारंपरिक पदार्थाचा अनुभव आजच्या पिढीसाठी सांस्कृतिक आणि आरोग्यदायी मूल्य जपण्याचा मार्ग ठरतो.
घरच्या घरी खुसखुशीत तिलोऱ्या बनवण्याची पारंपरिक रेसिपी
साहित्य:
पांढरे किंवा काळे तीळ – १ कप
गूळ – ¾ कप (बारीक चिरलेला किंवा किसलेला)
गव्हाचे पीठ – ½ कप
तांदळाचे पीठ – ¼ कप
वेलची पूड – ½ टीस्पून
सुंठ पूड – ¼ टीस्पून
मीठ – चिमूटभर
तूप – १ टेबलस्पून
पाणी – आवश्यकतेनुसार
तेल – तळण्यासाठी पुरेसे
कृती:
१. तीळ भाजणे:
सर्वप्रथम कढईत तीळ हलकेच भाजून घ्या. तीळ फुलू लागले आणि छान सुगंध सुटला की गॅस बंद करा. तीळ जळू नयेत याची काळजी घ्या.
२. तीळ दळणे:
भाजलेले तीळ थंड झाल्यावर त्यांना मिक्सरमध्ये जाडसर दळून घ्या. पूड खूप बारीक न करता, थोडा दाणेदारपणा ठेवावा.
३. मिश्रण तयार करणे:
एका मोठ्या परातीत तीळाचे पीठ, गव्हाचे पीठ, तांदळाचे पीठ, गूळ, वेलची पूड, सुंठ पूड आणि चिमूटभर मीठ एकत्र करा. त्यात तूप घालून सर्व मिश्रण हाताने नीट चोळा.
४. पीठ मळणे:
थोडे-थोडे पाणी घालत घट्ट पण मऊ पीठ मळा. पीठ फार सैल होऊ देऊ नका; नाहीतर तळताना तिलोऱ्या फुटू शकतात.
५. आकार देणे:
पीठाच्या लहान गोळ्या करून त्यांना हलके लांबट किंवा चपटे आकार द्या. पारंपरिक पद्धतीने हे हातानेच केले जाते.
६. तळणे:
कढईत मध्यम आचेवर तेल गरम करा. तेल नीट तापल्यावर तिलोऱ्या हळूहळू सोडा. मध्यम-कमी आचेवर तळा, म्हणजे आतपर्यंत शिजतील आणि बाहेरून खुसखुशीत होतील.
७. थंड करणे:
सोनेरी रंग येताच तिलोऱ्या बाहेर काढून टिश्यू पेपरवर ठेवा. थंड झाल्यावर त्या अजून कुरकुरीत होतात.
तिलोऱ्या खुसखुशीत करण्यासाठी टिप्स:
तीळ जास्त भाजू नका, अन्यथा कडू चव येऊ शकते.
गूळ चांगल्या प्रतीचा आणि फार ओलसर नसावा.
तळताना गॅस जास्त तापवू नका.
पीठ मळताना पाणी कमी प्रमाणात वापरा.
तिलोऱ्यांचे आरोग्यदायी फायदे:
हाडांसाठी उपयुक्त: तिळातील कॅल्शियम हाडे मजबूत ठेवते.
ऊर्जा वाढवतात: गूळ आणि तीळ थंडीच्या दिवसांत शरीराला उष्णता देतात.
पचनास मदत: वेलची आणि सुंठ पचन सुधारतात.
घरगुती आणि नैसर्गिक: कोणतेही प्रिझर्व्हेटिव्ह नाहीत, त्यामुळे पूर्ण नैसर्गिक गोड पदार्थ तयार होतो.
ही पारंपरिक रेसिपी केवळ गोडच नाही, तर हिवाळ्यात शरीराला उष्णता देणारी, पौष्टिक आणि आठवणी जपणारी आहे. घरच्या घरी बनविलेल्या तिलोऱ्यांचा अनुभव चव, पोषण आणि पारंपरिकतेचा संगम आहे.
