Ajit Pawar : महाराष्ट्राच्या राजकारणात आपल्या रोखठोक कार्यपद्धतीने आणि प्रशासकीय शिस्तीने स्वतंत्र ठसा उमटवणारे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे काल सकाळी एका भीषण विमान अपघातात अकाली निधन झाले. बारामती विमानतळाच्या धावपट्टीवर उतरण्याच्या काही क्षण आधीच काळाने त्यांच्यावर झडप घातली. या दुर्घटनेने केवळ एका नेत्याचा अंत झाला नाही, तर राज्याच्या राजकीय क्षितिजावरील एक धगधगता सूर्य मावळल्याची भावना जनमानसात उमटली आहे.
बारामती येथे लँडिंग करण्याच्या प्रक्रियेत असताना विमानाचा ताबा सुटला आणि ते क्षणात जमिनीवर कोसळले. हा अपघात इतका भीषण होता की, विमानाचा पूर्णतः चुराडा झाला आणि त्यातून बचावण्याची कोणतीही संधी उरली नाही. या दुर्दैवी घटनेत अजित पवार यांच्यासह विमानातील अन्य सहा सहकाऱ्यांचाही मृत्यू झाला आहे. एका कार्यक्षम नेतृत्वाचा असा अनपेक्षित अंत झाल्याने संपूर्ण महाराष्ट्रात शोककळा पसरली असून, पवार कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे.
राजकीय सारीपाटाची पुनर्रचना?
अजित पवारांच्या जाण्याने महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. सत्ताधारी महायुती असो वा विरोधी पक्ष, दोघांनाही आता आपल्या राजकीय रणनीतीची नव्याने आखणी करावी लागणार आहे. अजित पवार हे केवळ राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आधारस्तंभ नव्हते, तर ते सत्ता समीकरणातील महत्त्वाचे केंद्रबिंदू होते. आगामी निवडणुका आणि अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या पार्श्वभूमीवर, त्यांच्या अनुपस्थितीत राजकारणाच्या सारीपाटावर नवीन मांडणी करणे ही दोन्ही गटांसाठी मोठी कसरत ठरणार आहे.
शोकसागरात बुडाला महाराष्ट्र-
कालपासूनच राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून कार्यकर्ते आणि नागरिक आपल्या लाडक्या नेत्याला श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी बारामतीत दाखल होत आहेत. अजित पवारांची कामाची पद्धत, त्यांचा जनसंपर्क आणि विकासाचा ध्यास यांमुळे त्यांनी सर्वपक्षीय मित्र कमावले होते. त्यांच्या निधनामुळे प्रशासकीय यंत्रणाही सुन्न झाली असून, एक कणखर ‘प्रशासक’ हरपल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे.
उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्राच्या राजकीय वर्तुळात अनेक तर्कवितर्कांना उधाण आले असून, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या भवितव्याबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. या दुःखद घटनेनंतर राजकारणाच्या पटलावर नवीन समीकरणे उदयाला येत असून, पक्षीय एकत्रीकरणाच्या चर्चांनी जोर धरला आहे.
राजकीय पुनर्रचनेचे वारे: राष्ट्रवादीच्या दोन्ही गटांचे मनोमिलन होणार? बड्या नेत्याच्या विधानाने खळबळ-
अजित पवार यांच्या अकाली जाण्याने त्यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसचा गट आता पोरका झाला आहे. अशा परिस्थितीत, या पक्षाची धुरा कोणाकडे जाणार, याबाबत अनेक तर्क वितर्क पाहायला मिळत आहेत. एकीकडे हा गट भाजप किंवा शिवसेनेच्या (शिंदे गट) छत्रछायेखाली जाणार का, अशी शक्यता वर्तवली जात असतानाच, दुसरीकडे एका ज्येष्ठ नेत्याने केलेल्या विधानामुळे संपूर्ण राज्याचे लक्ष वेधले गेले आहे.
विलीनीकरणाच्या चर्चेला तोंड फुटले-
आगामी जिल्हा परिषद निवडणूकीची सर्वत्र तयारी सुरु असल्याचे दिसत होते. या निवडणूकीत राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्ष आणि अजित पवारांचा राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष यांनी एकत्र येत लढण्याचा निर्णय देखील घेतला होता. पुणे आणि सोलापूर जिल्हा परिषदेमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्ष आणि अजित पवारांचा राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष यांची या निवडणुकीत युती देखील झाली आहे. यानंतर आता राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्षाचे आमदार राजू खरे यांनी प्रसारमाध्यमांशी बोलताना असे संकेत दिले आहेत की, अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसचा गट आता पुन्हा ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांच्या मूळ पक्षात विलीन होऊ शकतो. “रक्ताचे नाते आणि विचारधारेची जवळीक पाहता, विखुरलेली शक्ती पुन्हा एकवटणे हीच काळाची गरज आहे,” असे मत त्यांनी व्यक्त केले होते.
नेतृत्वाचा पेच आणि सत्तेची समीकरणे-
अजित पवारांचा गट जर शरद पवारांच्या पक्षात विलीन झाला, तर महायुती सरकारच्या स्थिरतेवर त्याचे काय परिणाम होतील, हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. भाजप आणि शिंदे गट या घडामोडींकडे अत्यंत बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. जर हे विलीनीकरण झाले, तर विरोधकांची ताकद वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. दुसरीकडे, कार्यकर्त्यांमध्येही संभ्रमावस्था असून, ते आपल्या पुढील वाटचालीसाठी वरिष्ठ नेत्यांच्या अधिकृत भूमिकेची प्रतीक्षा करत आहेत.
राष्ट्रवादीच्या नेतृत्वाचा पेच: सुनेत्रा पवार यांच्याकडे धुरा सोपवण्याबाबत पक्षांतर्गत हालचाली?
अजित पवार यांच्या जाण्याने पक्षात जी मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे, ती भरून काढण्यासाठी प्रदेशाध्यक्ष सुनील तटकरे आणि ज्येष्ठ नेते प्रफुल्ल पटेल नेमका काय निर्णय घेतात, याकडे सर्वांचेच लक्ष लागून राहिले आहे. दरम्यान, या आणीबाणीच्या प्रसंगी पक्षाला सावरण्यासाठी आणि विखुरलेल्या कार्यकर्त्यांना एकत्र ठेवण्यासाठी पक्षाच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदाची जबाबदारी खासदार सुनेत्रा पवार यांच्याकडे सोपवावी, असा सूर पक्षातील एका गटाने आळवायला सुरुवात केली आहे.
सुनेत्रा पवार: अनुभवाची कसोटी आणि नेतृत्वाची शक्यता-
सुनेत्रा पवार यांनी बारामती लोकसभा निवडणुकीपासून सक्रिय राजकारणात पाऊल ठेवले असून, तेव्हापासून त्यांनी पक्षाच्या अनेक संघटनात्मक जबाबदाऱ्या हाताळण्यास सुरुवात केली होती. त्यांच्या वाढत्या सक्रियतेमुळे पक्षातील एका गटात सुरुवातीला संमिश्र प्रतिक्रिया उमटल्या होत्या. मात्र, त्याकडे दुर्लक्ष करत त्यांनी पक्षकार्यात स्वतःला झोकून दिले होते. तरीही, त्यांच्या प्रशासकीय अनुभवाची मर्यादा आणि सध्याच्या भीषण वैयक्तिक धक्क्यातून सावरून त्या या विशाल संघटनेचे नेतृत्व करू शकतील का, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. मात्र, कार्यकर्त्यांचा धीर टिकवून ठेवण्यासाठी आणि पवार कुटुंबातील चेहऱ्याला पुढे करण्यासाठी त्यांच्याशिवाय पर्याय नाही, असे मत बहुतांश आमदार व्यक्त करत आहेत.
पुढील पिढीसमोर सक्षमतेचे आव्हान-
याच चर्चेच्या ओघात अजित पवार यांची दोन्ही मुले, पार्थ आणि जय पवार, यांच्याकडे पक्षाची जबाबदारी सोपवली जाणार का, यावरही तर्कवितर्क लढवले जात आहेत. अजित पवारांच्या निधनानंतर पक्षाची सूत्रे त्यांच्या वारसांकडे जाणे स्वाभाविक मानले जात असले, तरी सध्याची राजकीय परिस्थिती पाहता ही दोन्ही मुले एवढी मोठी जबाबदारी पेलण्यास तितकी सक्षम आहेत का, अशी शंका देखील उपस्थित केली जात आहे. पक्षाला सध्या एका अशा खंबीर नेतृत्वाची गरज आहे, जो केवळ भावनांवर नव्हे तर राजकीय मुत्सद्देगिरीने कार्यकर्त्यांचा आत्मविश्वास वाढवू शकेल.
कार्यकर्त्यांची ओढ आणि भविष्यातील दिशा-
पक्षातील अनेक आमदारांचे असे ठाम मत आहे की, जर नेतृत्वाची सूत्रे पवार कुटुंबाकडे राहिली, तरच कार्यकर्त्यांमधील अस्वस्थता कमी होऊ शकते. सुनील तटकरे आणि प्रफुल्ल पटेल हे अनुभवी नेते असले तरी, भावनिक स्तरावर पक्षाला जोडून ठेवण्यासाठी सुनेत्रा पवार किंवा अजित पवारांच्या पुत्रांपैकी कोणीतरी समोर येणे गरजेचे आहे.
अधुरी राहिली ‘राजकीय पुनर्मिलना’ची चर्चा; अजित पवारांच्या निधनामुळे राष्ट्रवादीच्या एकीकरणाचे स्वप्न भंगले?
गेल्या काही काळापासून राष्ट्रवादी काँग्रेसचे दोन्ही गट पुन्हा एकत्र येण्याबाबत राजकीय गोटात अत्यंत गुप्तपणे हालचाली सुरू होत्या. ही चर्चा केवळ कार्यकर्त्यांच्या स्तरावर नसून, दोन्ही पक्षांतील प्रमुख नेत्यांमध्ये भविष्यातील वाटचालीबाबत प्राथमिक बोलणी झाल्याची माहिती आता समोर येत आहे. मात्र, या सर्व नियोजित गणितांना नियतीच्या एका क्रूर वळणाने पूर्णतः विस्कळीत केले आहे.
एकीकृत नेतृत्वाची धुरा आणि शरद पवारांचे मार्गदर्शन-
राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाकडे शरद पवार यांच्यासारखे जागतिक उंचीचे आणि प्रदीर्घ अनुभवाचे नेतृत्व असले, तरी त्यांच्या वाढत्या वयोमानामुळे पक्षाच्या दैनंदिन कामकाजात आणि धावपळीच्या दौऱ्यांमध्ये काही मर्यादा येत आहेत. या पार्श्वभूमीवर, दोन्ही पक्ष एकत्र आल्यास भविष्यातील ‘कार्यकारी नेतृत्व’ कोणाकडे असावे, यावर पडद्यामागे खल सुरू होता. असे मानले जात होते की, पक्ष एकवटल्यानंतर शरद पवार हे मार्गदर्शक भूमिकेत राहतील आणि पक्षाच्या दैनंदिन कामकाजाची तसेच सत्तेच्या समीकरणांची सर्व सूत्रे अजित पवार यांच्याकडेच सोपवली जातील.
दोन्ही गटांतील नेत्यांचे असे मत होते की, अजित पवारांचा प्रशासकीय दरारा आणि कामाचा झपाटा पाहता, एकीकृत राष्ट्रवादीला पुन्हा गतवैभव मिळवून देण्यासाठी त्यांच्याशिवाय दुसरा सक्षम पर्याय नाही. शरद पवारांच्या आशीर्वादाने अजित पवारांनी संपूर्ण पक्षाची कमान सांभाळावी, अशा प्रकारच्या सकारात्मक हालचाली दोन्ही बाजूंनी सुरू होत्या. या विलीनीकरणामुळे पक्ष अधिक सामर्थ्यवान होईल आणि सत्तेच्या सारीपाटावर आपली पकड मजबूत करेल, अशी आशा कार्यकर्त्यांना लागली होती.
नियतीचा आघात आणि संपलेली गणिते-
मात्र, अजित पवारांच्या भीषण अपघाती निधनामुळे हे सर्व अंदाज आणि राजकीय रणनीती एका क्षणात धुळीला मिळाली आहे. ज्या नेतृत्वाभोवती भविष्यातील राष्ट्रवादीचे ऐक्य गुंफले जाणार होते, ते नेतृत्वच आता काळाच्या पडद्याआड गेल्याने एकीकरणाच्या प्रक्रियेला मोठा खीळ बसली आहे. विलीनीकरणाचा हा प्रस्ताव आता केवळ कागदावर आणि चर्चेपुरताच मर्यादित राहिला असून, दोन्ही पक्षांसमोर आता स्वबळावर आणि नवीन नेतृत्वाखाली उभे राहण्याचे मोठे आव्हान उभे ठाकले आहे.
राष्ट्रवादी काँग्रेससमोर आव्हानांचा डोंगर-
राज्याच्या राजकारणात अजित पवार यांचा दबदबा केवळ त्यांच्या नावामुळे नव्हता, तर त्यांच्याकडे असलेल्या आमदारांच्या पाठबळामुळे आणि प्रशासकीय कौशल्यामुळे होता. आज त्यांच्या पश्चात, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या वाट्याला आलेली उपमुख्यमंत्रिपद आणि राज्याचे अर्थमंत्रिपद ही दोन अत्यंत महत्त्वाची पदे कोणाकडे सोपवायची, हा महायुती आणि पक्षापुढील सर्वात मोठा ‘यक्षप्रश्न’ ठरला आहे.
पवार घराण्यातील मंत्रिपदाची उणीव आणि ‘निर्नायकी’ची भीती-
राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या स्थापनेपासून राज्याच्या मंत्रिमंडळात पवार कुटुंबातील किमान एका तरी सदस्याचा समावेश असणे, ही या पक्षाची एक अघोषित ओळख राहिली आहे. मात्र, अजित पवारांच्या निधनानंतर आता मंत्रिमंडळात पवार घराण्यातील एकही प्रतिनिधी उरलेला नाही. ही परिस्थिती पक्षाला ‘निर्नायकी’ स्थितीकडे नेऊ शकते का, अशी रास्त भीती पक्षातील दिग्गज नेत्यांना सतावते आहे. पवार कुटुंबातील नावाभोवती एकत्र राहणारा कार्यकर्ता आणि आमदार, या नवीन परिस्थितीत विचलित होऊ नयेत, यासाठी नेतृत्वाची नवी फळी शोधणे अनिवार्य झाले आहे.
महत्त्वाची पदे आणि दावेदारीचे राजकारण-
अजित पवारांकडे असलेल्या ४१ आमदारांच्या जोरावर राष्ट्रवादी काँग्रेसने सरकारमध्ये आपले वजन राखले होते. आता अर्थमंत्रालयासारखे महत्त्वाचे खाते सांभाळण्याची क्षमता असलेल्या नेत्याची निवड करताना पक्षांतर्गत गटबाजी उफाळून येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. जर हे पद पवार कुटुंबाबाहेरील एखाद्या ज्येष्ठ नेत्याकडे गेले, तर पक्षाची मूळ ओळख पुसली जाईल का, अशी चिंता एका गटाला वाटते. तर दुसरीकडे, तातडीने प्रशासकीय निर्णय घेणारा अनुभवी चेहरा न मिळाल्यास मित्रपक्षांचा (भाजप आणि शिवसेना) दबाव वाढण्याची शक्यता आहे.
अस्तित्वाची लढाई आणि कार्यकर्त्यांचा संभ्रम-
अजित पवार हे केवळ मंत्री नव्हते, तर ते कार्यकर्त्यांसाठी एक ‘सुरक्षा कवच’ होते. त्यांच्या शब्दाखातर अनेक आमदारांनी आपली राजकीय कारकीर्द पणाला लावली होती. आता हे ‘कवच’ हरपल्याने, आमदारांना एकत्र ठेवणे आणि त्यांना आगामी निवडणुकांसाठी बळ देणे, हे उर्वरित नेतृत्वासाठी शिवधनुष्य पेलण्यासारखे आहे. पक्षातील दिग्गज नेते सध्या या आणीबाणीच्या प्रसंगी एकत्र दिसत असले, तरी सत्तेच्या वाटपावरून निर्माण होणारा संभाव्य संघर्ष पक्षाच्या एकसंधतेसाठी घातक ठरू शकतो.
हे देखील वाचा – Ajit Pawar Funeral : अलविदा दादा : उपमुख्यमंत्री अजित पवार अनंतात विलीन; जय आणि पार्थ पवारांनी दिला मुखाग्नी..
