Security Alert : पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख जनरल असीम मुनीर हे गेल्या काही महिन्यांपासून अमेरिकेचे नवनिर्वाचित राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या विश्वासार्ह वर्तुळात स्थान मिळवण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करत आहेत. ट्रम्प प्रशासनाशी संबंध सुधारून आर्थिक आणि राजनैतिक लाभ पदरात पाडून घेण्याचा पाकिस्तानचा मानस होता. मात्र, या सर्व राजनैतिक प्रयत्नांना केराची टोपली दाखवत अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने (State Department) पाकिस्तानबाबत अत्यंत कडक ‘प्रवास सल्लागार’ (Travel Advisory) जारी करून इस्लामाबादला मोठा धक्का दिला आहे.
अमेरिकेने २६ जानेवारी रोजी आपल्या अद्ययावत अहवालात पाकिस्तानचा समावेश ‘लेव्हल-३’ (Level-3: Reconsider Travel) श्रेणीत केला आहे. याचा स्पष्ट अर्थ असा की, अमेरिकन नागरिकांनी पाकिस्तानात प्रवास करण्यापूर्वी शंभर वेळा विचार करावा किंवा शक्य असल्यास हा प्रवास टाळावा. अमेरिकेसारख्या जागतिक महासत्तेने आपल्या नागरिकांसाठी अशा प्रकारची कडक चेतावणी जारी करणे, हे पाकिस्तानमधील ढासळत्या सुरक्षा व्यवस्थेचे आणि अस्थिरतेचे निदर्शक मानले जात आहे.
या अहवालात अमेरिकेने पाकिस्तानमधील दहशतवाद, सांप्रदायिक हिंसाचार आणि नागरी अशांततेचा प्रामुख्याने उल्लेख केला आहे. विशेषतः खैबर पख्तुनख्वा आणि बलुचिस्तान सारख्या प्रांतांमध्ये वाढलेल्या दहशतवादी कारवायांकडे अमेरिकेने लक्ष वेधले असून, या भागांतील प्रवासाबाबत ‘लेव्हल-४’ म्हणजेच ‘प्रवास करू नका’ असा सक्त इशारा दिला आहे. पाकिस्तान सरकार आणि लष्कराने अमेरिकेला आपल्या बाजूने वळवण्यासाठी कितीही लॉबिंग केले असले, तरी अमेरिकेच्या सुरक्षा संस्थांनी मात्र जमिनीवरील वास्तव लक्षात घेऊन हा कठोर निर्णय घेतला आहे.
शाहबाज शरीफ सरकारसाठी हा निकाल आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नामुष्की आणणारा ठरला आहे. एकीकडे पाकिस्तान परकीय गुंतवणुकीसाठी जागतिक समुदायाला साकडे घालत असताना, अमेरिकेने दिलेल्या या नकारात्मक रेटिंगमुळे इतर पाश्चात्य देशांमधील गुंतवणूकदार आणि पर्यटकही आता पाकिस्तानी भूमीवर पाऊल ठेवण्यास धजावणार नाहीत.
दहशतवाद आणि अपहरणाचे सावट: अमेरिकेने पाकिस्तानला ठरवले असुरक्षित; ‘लेव्हल-४’ श्रेणीचा सक्त इशारा-
अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने पाकिस्तानमधील असुरक्षित वातावरणाचे भीषण वास्तव जगासमोर मांडत आपल्या नागरिकांसाठी अत्यंत गंभीर स्वरूपाची ताकीद जारी केली आहे. पाकिस्तानात कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय आणि कोणत्याही क्षणी भीषण दहशतवादी हल्ले होऊ शकतात, असा स्पष्ट इशारा देण्यात आला आहे. विशेषतः सार्वजनिक ठिकाणे जसे की बस स्थानके, गजबजलेल्या बाजारपेठा, शॉपिंग मॉल्स, लष्करी आस्थापने, शैक्षणिक संस्था आणि धार्मिक स्थळांना दहशतवादी लक्ष्य करण्याची दाट शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. केवळ दहशतवादच नव्हे, तर वाढती संघटित गुन्हेगारी आणि परदेशी नागरिकांच्या अपहरणाचे वाढते प्रमाण, यांमुळे पाकिस्तान ही पर्यटनासाठी किंवा वास्तव्यासाठी अत्यंत जोखमीची भूमी असल्याचे अमेरिकेने स्पष्ट केले आहे.
या अहवालात भौगोलिक परिस्थितीनुसार धोक्याची तीव्रता विशद करण्यात आली आहे. खैबर पख्तूनख्वा (KP) आणि बलुचिस्तान या प्रांतांची स्थिती अत्यंत चिंताजनक असल्याने, अमेरिकेने या भागांचा समावेश ‘लेव्हल-४’ (Do Not Travel) या सर्वोच्च धोकादायक श्रेणीत केला आहे. या प्रांतांमध्ये अमेरिकन नागरिकांनी चुकूनही प्रवेश करू नये, असे अत्यंत कडक शब्दांत बजावण्यात आले आहे. या इशाऱ्याचा परिणाम केवळ पर्यटकांवरच नाही, तर पाकिस्तानी वंशाच्या अमेरिकन नागरिकांवरही होणार आहे; कारण त्यांनाही तेथे अपहरणाचा किंवा स्थानिक प्रशासनाकडून होणाऱ्या अनपेक्षित अटकेचा धोका असल्याचे अमेरिकेने मान्य केले आहे.
दुसरीकडे, पाकिस्तानचे राजकीय आणि लष्करी नेतृत्व अमेरिकेची मर्जी संपादन करण्यासाठी करत असलेले प्रयत्न पूर्णपणे निष्फळ ठरल्याचे दिसून येत आहे. डोनाल्ड ट्रम्प राष्ट्राध्यक्ष झाल्यानंतर, लष्करप्रमुख जनरल असीम मुनीर यांनी दोनदा अमेरिकेचा दौरा केला. तसेच, ट्रम्प यांच्या महत्त्वाकांक्षी ‘गाझा शांती मंडळात’ सहभागी होऊन आपले महत्त्व वाढवण्याचे मनसुबेही पाकिस्तानने रचले होते. मात्र, अमेरिकेच्या या नव्या कठोर भूमिकेमुळे पाकिस्तानच्या या सर्व आशा धुळीला मिळाल्या आहेत.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या “अमेरिका फर्स्ट” या धोरणांतर्गत राष्ट्रीय सुरक्षा आणि आपल्या नागरिकांचे संरक्षण या बाबतीत कोणत्याही प्रकारची तडजोड न करण्याचे स्पष्ट संकेत दिले आहेत. पाकिस्तानने दहशतवादाच्या विरोधात ठोस पावले उचलल्याशिवाय त्यांच्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलणार नाही, हेच अमेरिकेच्या या ‘प्रवास सल्लागारा’तून स्पष्ट होत आहे.
भारत सुरक्षित, तर पाकिस्तान ‘धोकादायक’; अमेरिकेच्या नव्या प्रवास सल्लागाराने इस्लामाबादची आंतरराष्ट्रीय नाचक्की-
अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने जागतिक सुरक्षिततेचा आढावा घेणारा जो नवा अहवाल प्रसिद्ध केला आहे, त्यातून दक्षिण आशियातील भारत आणि पाकिस्तान या दोन शेजारी राष्ट्रांमधील सुरक्षिततेची दरी स्पष्टपणे अधोरेखित झाली आहे. अमेरिकेने भारताचा समावेश ‘लेव्हल-२’ या श्रेणीत केला आहे, ज्याचा अर्थ भारतात प्रवास करताना केवळ ‘वाढलेली खबरदारी’ घेणे पुरेसे आहे. भारताच्या सीमावर्ती भागांत किंवा जम्मू-काश्मीरसारख्या संवेदनशील क्षेत्रांत प्रवासावर काही मर्यादा असल्या, तरी संपूर्ण देशाचा विचार करता भारत हा पाकिस्तानपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक सुरक्षित आणि स्थिर असल्याचे अमेरिकेने अधिकृतपणे मान्य केले आहे. ही तुलना पाकिस्तानसाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठी मानहानी आणि नामुष्की घडवणारी ठरली आहे.
अमेरिकेच्या या ‘प्रवास सल्लागार’ (Travel Advisory) अहवालात पाकिस्तानमधील काही विशिष्ट भूभागांचा उल्लेख करताना अत्यंत भीतीदायक चित्र मांडले आहे. या क्षेत्रांमध्ये जाणे म्हणजे एक प्रकारे ‘मृत्यूला आमंत्रण’ देण्यासारखे असल्याचे संकेत देण्यात आले आहेत. खैबर पख्तूनख्वा आणि पूर्वीचा ‘फाटा’ (FATA) हा परिसर दहशतवादी गटांच्या विळख्यात असून, येथे सरकारी अधिकारी आणि परदेशी नागरिकांच्या अपहरणाच्या घटना नित्याच्या झाल्या आहेत. तसेच, बलुचिस्तान प्रांतात सुरू असलेल्या फुटीरतावादी चळवळी आणि वारंवार होणारे दहशतवादी स्फोट यामुळे हा भाग अमेरिकन नागरिकांसाठी अत्यंत असुरक्षित घोषित करण्यात आला आहे. भारत-पाकिस्तान सीमेजवळील नियंत्रण रेषा (LoC) परिसरातही सशस्त्र संघर्षाची शक्यता असल्याने तेथे न जाण्याचे सक्त निर्देश देण्यात आले आहेत.
या नकारात्मक अहवालाचा थेट परिणाम पाकिस्तानच्या अर्थव्यवस्थेवर आणि प्रतिमेवर होणार आहे. आधीच आर्थिक संकटात सापडलेल्या पाकिस्तानला आता पर्यटन व्यवसायातून मिळणाऱ्या उत्पन्नावर पाणी सोडावे लागणार आहे. तसेच, कोणत्याही देशातील परकीय गुंतवणूक (FDI) ही प्रामुख्याने तिथल्या सुरक्षिततेवर अवलंबून असते. अमेरिकेसारख्या महासत्तेने पाकिस्तानला ‘असुरक्षित’ ठरवल्यामुळे जागतिक गुंतवणूकदार या देशाकडे पाठ फिरवण्याची दाट शक्यता आहे.
शाहबाज शरीफ यांच्या नेतृत्वाखालील सरकार आणि लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांच्यासाठी हा एक फार मोठा राजकीय आणि राजनैतिक धक्का मानला जात आहे. अमेरिकेची मर्जी राखण्यासाठी आणि स्वतःला शांतताप्रिय सिद्ध करण्यासाठी पाकिस्तानने जे आंतरराष्ट्रीय ‘लॉबिंग’ केले होते, ते या एका अहवालामुळे पूर्णपणे निष्प्रभ ठरले आहे. याउलट, भारताची वाढती विश्वासार्हता आणि सुरक्षित वातावरण यामुळे जागतिक स्तरावर भारताचे स्थान अधिक बळकट झाले असून, पाकिस्तान मात्र दहशतवादाच्या गर्तेत अडकलेला देश म्हणून पुन्हा एकदा एकाकी पडला आहे.
हे देखील वाचा – Ajit Pawar : अजित पवार गटाच्या नेत्यांना शरद पवारांचे नेतृत्व नको..
