Unseasonal Rains : महाराष्ट्र सध्या निसर्गाच्या विलक्षण आणि परस्परविरोधी अशा दोन टोकाच्या हवामान स्थितीचा अनुभव घेत आहे. राज्याच्या काही भागांत सूर्य आग ओकत असताना, दुसरीकडे मात्र अवकाळी पावसाचे सावट गडद झाले आहे. निसर्गाचे हे लहरीपण केवळ मानवी आरोग्यासाठीच घातक ठरत नसून, राज्यातील बळीराजावरही मोठे संकट ओढवले आहे. दिवसा कडक ऊन, रात्री बोचरी थंडी आणि अचानक होणारा विजांचा कडकडाट अशा विचित्र हवामानामुळे शेतीचे गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे. विशेषतः गेल्या दोन दिवसांत झालेल्या मुसळधार अवकाळी पावसाने आणि काही ठिकाणी झालेल्या भीषण गारपिटीने उभ्या पिकांची अक्षरशः धूळदाण केली आहे.
राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये गेल्या दोन दिवसांपासून विजांच्या कडकडाटासह मुसळधार पाऊस आणि काही ठिकाणी भीषण गारपीट झाली आहे. विशेषतः ज्या भागात गव्हाची कापणी अंतिम टप्प्यात होती आणि उन्हाळी पिकांची कामे वेगाने सुरू होती, तिथे या पावसाने मोठे नुकसान केले आहे. अनेक ठिकाणी कापून ठेवलेले धान्य खळ्यावरच भिजल्याने शेतकऱ्यांच्या वर्षभराच्या मेहनतीवर पाणी फेरले गेले आहे. गारांच्या वर्षावामुळे फळबागांचे आणि उभी पिके आडवी झाल्याने उत्पादनात मोठी घट येण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
हे वातावरण केवळ पिकांसाठीच नाही तर पशुधनासाठीही अत्यंत घातक ठरत आहे. सकाळपासून असलेल्या उन्हामुळे पिकांची वाढ खुंटत असताना रात्रीच्या थंडीने रोगांचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. आता झालेल्या या अवकाळी पावसाने शेतीचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडून टाकले आहे. या पार्श्वभूमीवर, “शासनाने तातडीने बाधित क्षेत्राचे पंचनामे करावेत आणि नुकसान भरपाई द्यावी,” अशी आर्त हाक हताश झालेला शेतकरी देत आहे. निसर्गाच्या या लहरी चक्रातून सावरण्यासाठी आता केवळ सरकारी मदतीचाच आधार उरला आहे.
महाराष्ट्रात हवामानाचा लहरी खेळ: उन्हाचा तडाखा अन् गारपिटीचा इशारा; विदर्भ-मराठवाड्याला ‘यलो अलर्ट’-
भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने (IMD) दिलेल्या ताज्या अंदाजानुसार, विदर्भ आणि मराठवाड्याच्या काही जिल्ह्यांत येत्या काही तासांत विजांच्या कडकडाटासह मुसळधार पाऊस आणि गारपीट होण्याची शक्यता आहे. या पार्श्वभूमीवर, प्रशासनाने संबंधित विभागांसाठी ‘यलो अलर्ट’ जारी केला असून नागरिकांना तसेच विशेषतः शेतकऱ्यांना अत्यंत सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे.
राज्याच्या पश्चिमेकडील आणि कोकण किनारपट्टीच्या भागात उन्हाची तीव्रता दिवसेंदिवस वाढत आहे. उष्म्यामुळे नागरिक हैराण झाले असून दुपारच्या वेळी रस्त्यांवर शुकशुकाट पाहायला मिळत आहे. मात्र, या उष्णतेच्या लाटेच्या अगदी उलट परिस्थिती राज्याच्या पूर्व आणि मध्य भागात निर्माण झाली आहे. बंगालच्या उपसागरावरून येणाऱ्या बाष्पयुक्त वाऱ्यांमुळे वातावरणात अचानक बदल झाला असून, आकाशात ढगांची दाटी झाली आहे. यामुळे निर्माण झालेल्या कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे ऐन उन्हाळ्यात पावसाळी वातावरण तयार झाले आहे.
या नैसर्गिक बदलाचा सर्वाधिक फटका कृषी क्षेत्राला बसण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. गव्हाची काढणी, फळबागांचे संगोपन आणि खळ्यावर आलेले धान्य अशा कामांत व्यस्त असलेल्या बळीराजासाठी हा ‘यलो अलर्ट’ चिंतेचा विषय ठरला आहे. गारपिटीमुळे आंब्याचा मोहोर, संत्रा आणि मोसंबीच्या बागांचे अतोनात नुकसान होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
विदर्भावर अवकाळी पावसाचे सावट: वादळी वाऱ्यासह गारपिटीचा इशारा; नागपूर, गोंदिया अन् अमरावतीला सतर्कतेचा इशारा-
विदर्भातील हवामानात पुन्हा एकदा मोठी उलथापालथ होण्याची शक्यता निर्माण झाली असून, दुपारनंतर वातावरणीय हालचाली अधिक तीव्र होण्याचा अंदाज हवामान खात्याने वर्तवला आहे. विशेषतः पूर्व आणि मध्य विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये निसर्गाचा कोप पाहायला मिळण्याची चिन्हे असून, नागपूर, गोंदिया आणि अमरावती या तीन जिल्ह्यांमध्ये मेघगर्जनेसह भीषण गारपीट होण्याची दाट शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या भागात दुपारच्या कडाक्याच्या उन्हाचा प्रभाव कमी होऊन अचानक ढगांची गर्दी होईल आणि विजांच्या कडकडाटासह अवकाळी पावसाचे तांडव पाहायला मिळू शकते.
केवळ पाऊसच नव्हे, तर सोसाट्याच्या वाऱ्याचा वेगही चिंतेचा विषय ठरणार आहे. बुलढाणा, अकोला, चंद्रपूर आणि भंडारा या जिल्ह्यांमध्ये ताशी ४० ते ५० किलोमीटर वेगाने वादळी वारे वाहण्याची शक्यता असून, यामुळे जनजीवन विस्कळीत होण्याची भीती आहे. या वादळी वाऱ्यांमुळे कच्च्या घरांचे नुकसान, झाडे उन्मळून पडणे आणि वीज पुरवठा खंडित होण्याच्या घटना घडू शकतात. विजांच्या कडकडाटासह कोसळणारा हा पाऊस रब्बी हंगामातील पिकांसाठी आणि संत्रा-मोसंबीच्या फळबागांसाठी अत्यंत घातक ठरणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. याव्यतिरिक्त, वर्धा, गडचिरोली, यवतमाळ आणि वाशिम या दक्षिण विदर्भातील जिल्ह्यांमध्येही वातावरणात कमालीचा बदल जाणवेल. या भागात विजांच्या लखलखाटासह हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची हजेरी लागण्याची शक्यता आहे.
मराठवाडा अन् उत्तर महाराष्ट्रात वादळी पावसाचे सावट; जळगावला ५०-६० किमी वेगाने वाऱ्याचा तडाखा बसणार-
महाराष्ट्रातील हवामानातील अस्थिरता आता अधिक गडद होत असून, विदर्भानंतर आता मराठवाडा आणि उत्तर महाराष्ट्रावरही अवकाळी पावसाचे संकट ओढवले आहे. हवामान विभागाने वर्तवलेल्या ताज्या अंदाजानुसार, संपूर्ण मराठवाड्यातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये पुढील काही तास अत्यंत कळीचे ठरणार आहेत. या भागात ढगांच्या गडगडाटासह आणि वेगवान वादळी वाऱ्यासह पावसाची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. ऐन उन्हाळ्यात होणाऱ्या या बदलामुळे संपूर्ण विभागातील तापमानात कमालीची घट झाली असली, तरी शेतकऱ्यांच्या काळजात मात्र धडकी भरली आहे.
उत्तर महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यासाठी हा इशारा अधिक गंभीर स्वरूपाचा आहे. जळगावमध्ये ताशी ५० ते ६० किलोमीटर या प्रचंड वेगाने वादळी वारे वाहण्याची शक्यता असून, त्यासोबत विजांच्या कडकडाटासह मुसळधार पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे. इतक्या वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यांमुळे केळीच्या बागा, रब्बीची पिके आणि कच्च्या घरांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. धुळे आणि नंदुरबार जिल्ह्यांतही ढगाळ हवामानासह हलक्या पावसाच्या सरी कोसळण्याची चिन्हे आहेत, ज्यामुळे उत्तर महाराष्ट्रातील जनजीवन विस्कळीत होण्याची शक्यता आहे.
या अनपेक्षित हवामान बदलाचा सर्वाधिक फटका कृषी क्षेत्राला बसण्याची शक्यता असल्याने, कृषी विभागाने शेतकऱ्यांसाठी विशेष मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. कापणीला आलेला गहू, हरभरा आणि वेगाने वाढणाऱ्या फळबागांचे संरक्षण करण्यासाठी तातडीने उपाययोजना करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
पश्चिम महाराष्ट्रात पावसाचा ‘यलो अलर्ट’ तर कोकणात उन्हाचा चटका; प्रशासनाकडून सतर्कतेच्या सूचना जारी-
राज्यातील हवामानाचे लहरी स्वरूप आता पश्चिम महाराष्ट्रापर्यंत विस्तारले असून, या भागातही अवकाळी पावसाच्या सरी कोसळण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. हवामान विभागाने सोलापूर जिल्ह्यासाठी ‘यलो अलर्ट’ जारी केला असून, येथे विजांच्या कडकडाटासह हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस अपेक्षित आहे. सोलापूरसह सांगली, सातारा, कोल्हापूर आणि अहिल्यानगर (अहमदनगर) या जिल्ह्यांतही ढगाळ वातावरण राहून काही ठिकाणी पावसाच्या सरी हजेरी लावू शकतात. ऐन उन्हाळ्यात निर्माण झालेल्या या आर्द्रतेमुळे हवेत काहीसा गारवा जाणवत असला, तरी पिकांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न मात्र गंभीर झाला आहे.
एकिकडे उर्वरित महाराष्ट्र पावसाच्या छायेखाली असताना, कोकण किनारपट्टीवरील चित्र मात्र याच्या अगदी उलट आहे. पुढील दोन दिवसांत कोकणात तापमानाचा पारा अधिक चढण्याची शक्यता असून, वाढत्या आर्द्रतेमुळे नागरिकांना असह्य उकाड्याचा सामना करावा लागणार आहे. मुंबई, ठाणे आणि रत्नागिरी परिसरात उष्णतेची लाट सदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता असल्याने, किनारपट्टीवरील नागरिकांनी उष्माघातापासून संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक काळजी घेण्याचे आवाहन आरोग्य विभागाने केले आहे.
विदर्भ, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील संभाव्य वादळी परिस्थिती लक्षात घेता, प्रशासनाने अत्यंत कडक सूचना जारी केल्या आहेत. दुपारनंतर पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता असल्याने, ज्या शेतकऱ्यांची पिके कापणीला आली आहेत किंवा ज्यांचे धान्य उघड्यावर आहे, त्यांनी ते तातडीने सुरक्षित स्थळी हलवावे, असा सल्ला कृषी विभागाने दिला आहे.
महाप्रलय अवकाळीचा: महाराष्ट्रातील कृषी जनजीवन विस्कळीत; ठिकठिकाणी गारपीट आणि वादळी पावसाचा तडाखा
या जिल्ह्यात अवकाळीचा तडाखा-
राज्यातील हवामानात झालेल्या अनपेक्षित बदलामुळे बळीराजासमोर पुन्हा एकदा अस्मानी संकट उभे राहिले आहे. विदर्भ, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये काल दुपारपासून जोरदार वादळी वारे, विजांचा कडकडाट आणि गारपिटीने थैमान घातले. यामुळे हाताशी आलेली रब्बी पिके मातीमोल झाली असून, शेतकऱ्यांचे कोट्यवधींचे नुकसान झाले आहे.
१. मराठवाडा: पिकांची धूळदाण आणि गारांचा खच
जालना (भोकरदन): तालुक्यातील आडगाव भोंबे, वडोद तांगडा, जळकी बाजार आणि परिसरातील गावांत जोरदार गारपीट झाली. शेतात पावसाचे पाणी साचल्याने काढणीला आलेला गहू आणि हरभरा पूर्णपणे भिजून सडण्याच्या अवस्थेत आहे.
बीड (केज): तालुक्यातील डोंगर पट्ट्यात निसर्गाचे विदारक रूप पाहायला मिळाले. कोरडेवाडी आणि घाटेवाडी भागात तब्बल दोन इंचांपर्यंत गारांचा खच साचला होता. यामुळे आंबा, ज्वारी आणि भाजीपाल्याचे अतोनात नुकसान झाले आहे.
धाराशिव: येथे अवकाळी पावसाने ज्वारीचे पीक भुईसपाट केले आहे. पावसाने मातीमोल झालेली ज्वारी आता विक्रीयोग्य न राहिल्याने काढणीचा खर्च निघणेही कठीण झाले आहे.
छत्रपती संभाजीनगर: जिल्ह्यात सलग दोन दिवसांपासून पाऊस सुरू असून गहू, बाजरी आणि फळबागांना सर्वाधिक फटका बसला आहे.
२. विदर्भ: शेतीसह कारागिरांनाही फटका
यवतमाळ (पुसद): माळ पठार भागात अचानक वातावरणात बदल होऊन मुसळधार पाऊस आणि गारपीट झाली. यामुळे रब्बी पिकांचे मोठे नुकसान होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
वाशिम: येथे पावसाचा फटका मूर्तिकारांना बसला आहे. तयार असलेल्या मूर्ती पावसात भिजल्याने मूर्तिकारांचे मोठे आर्थिक नुकसान झाले आहे.
नागपूर व गडचिरोली: नागपूर शहरात ढगाळ वातावरण आणि पावसाच्या सरींमुळे गारवा निर्माण झाला असला, तरी गडचिरोलीत वादळी वाऱ्यामुळे आंबा आणि मोहफूल उत्पादकांचे नुकसान झाले आहे.
३. उत्तर महाराष्ट्र: वाऱ्याचा वेग आणि पिकांची हानी
जळगाव: बोदवड आणि मुक्ताईनगर भागात मध्यरात्री विजांच्या कडकडाटासह वादळ झाले. शेतात कापून ठेवलेला गहू, मका आणि हरभरा भिजल्याने शेतकऱ्यांनी तातडीने पंचनाम्यांची मागणी केली आहे.
धुळे व नंदुरबार: धुळ्यातील साकरी आणि शिंदखेडा तालुक्यात गारपिटीमुळे गहू आणि हरभरा पिके उद्ध्वस्त झाली आहेत. नंदुरबारच्या सातपुडा परिसरातही पावसाने जोरदार हजेरी लावली.
४. पश्चिम महाराष्ट्र: द्राक्ष बागायतदारांचे कोट्यवधींचे नुकसान
सोलापूर: उत्तर सोलापूर तालुक्यातील पडसाळी येथील एका शेतकऱ्याची तीन एकर द्राक्षबाग वादळी वाऱ्यामुळे कोसळली. बाजारभाव चांगला असतानाच आलेल्या या संकटामुळे सुमारे ५० ते ६० लाख रुपयांचे नुकसान झाल्याचा अंदाज आहे.
अहिल्यानगर (श्रीरामपूर व पारनेर): विजांच्या कडकडाटासह झालेल्या पावसाने शहराचा वीजपुरवठा खंडित केला. पारनेरमधील ढवळपुरी येथे कलिंगड, गहू आणि कांदा पिकांचे गारपिटीमुळे नुकसान झाले.
५. कोकण आणि इतर विभाग: उद्योगांना तडाखा
पालघर: जिल्ह्याच्या पूर्व भागात वादळी वाऱ्यासह आलेल्या पावसामुळे नागरिकांची तारांबळ उडाली. या पावसाचा सर्वाधिक फटका वीटभट्टी उत्पादकांना बसला असून कच्च्या विटांचे नुकसान झाल्याने उद्योजक संकटात सापडले आहेत.
६. हळद आणि नगदी पिकांचे नुकसान (नांदेड व हिंगोली)
नांदेड (अर्धापूर): नगदी पीक असलेल्या हळदीला पावसाचा मोठा फटका बसला आहे. शिजवून वाळत घातलेली हळद भिजल्याने लाखो रुपयांचे नुकसान झाले असून ज्वारीचे पीकही भुईसपाट झाले आहे.
हिंगोली: जिल्ह्यात टरबूज, खरबूज आणि आंबा पिकांचे गारपिटीमुळे अतोनात नुकसान झाले आहे.
