Income Tax Update: पगारदार करदात्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. दरवर्षी इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) भरण्यासाठी ज्या ‘फॉर्म १६’ ची आपण वाट पाहतो, तो आता इतिहास जमा होणार आहे. आयकर नियम २०२६ अंतर्गत, १ एप्रिल २०२६ पासून नोकरी देणाऱ्या कंपन्या आपल्या कर्मचाऱ्यांना फॉर्म १६ ऐवजी ‘फॉर्म १३०’ जारी करतील. कर प्रणालीमध्ये अधिक पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने हा क्रांतिकारी निर्णय घेतला आहे.
काय आहे ‘फॉर्म १३०’ आणि तो कसा वेगळा आहे?
नवीन नियमांनुसार, ‘फॉर्म १३०’ हा जुन्या फॉर्म १६ च्या तुलनेत अधिक सविस्तर आणि माहितीपूर्ण असेल. हा केवळ टीडीएस प्रमाणपत्र म्हणून काम करणार नाही, तर तुमच्या उत्पन्नाचा संपूर्ण ताळेबंद मांडेल. या नवीन फॉर्ममध्ये मुख्यत्वे ३ महत्त्वाचे भाग असतील:
१. पहिला भाग (Part A): यामध्ये कंपनी (Employer) आणि कर्मचाऱ्याची (Employee) सर्व वैयक्तिक माहिती आणि पॅन कार्ड तपशील असेल. २. दुसरा भाग (Part B): यामध्ये तुमच्या पगाराचा सारांश आणि वर्षाभरात कापलेल्या एकूण कराचा (TDS) सविस्तर तपशील दिला जाईल. ३. तिसरा भाग (Part C): हा भाग सर्वात महत्त्वाचा असेल. यामध्ये तुमच्या करपात्र उत्पन्नाची गणना नेमकी कशी केली गेली आहे, याचे सविस्तर विश्लेषण असेल.
करदात्यांवर होणारा परिणाम
या बदलाचा सर्वाधिक परिणाम पगारदार वर्गावर होईल. ‘फॉर्म १३०’ मध्ये पगाराचे विभाजन, मिळणाऱ्या सवलती (Exemptions), विविध वजावटी (Deductions), एकूण करपात्र उत्पन्न आणि प्रत्यक्ष भरावा लागणारा कर या सर्व गोष्टींचे स्वतंत्र रकाने असतील. यामुळे करदात्यांना त्यांच्या आर्थिक स्थितीचे स्पष्ट चित्र मिळेल.
गुंतवणूकदारांना त्यांच्या भांडवली नफ्याची (Capital Gains) माहिती अचूकपणे भरण्यास मदत होईल, तर अनिवासी भारतीय (NRI) आणि मोठ्या पगारदार लोकांसाठी अधिक कडक प्रकटीकरण नियम लागू होतील. दुसरीकडे, ज्येष्ठ नागरिकांना पेन्शन आणि व्याजातून मिळणाऱ्या उत्पन्नाचा तपशील देणे यामुळे अधिक सोपे जाईल.
चुकीला आणि फेरफाराला वाव नाही!
या नवीन प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ‘फॉर्म १३०’ आता कोणताही नियोक्ता किंवा कंपनी स्वतःच्या स्तरावर किंवा हाताने (Manually) तयार करू शकणार नाही. हा फॉर्म थेट सरकारच्या ‘ट्रेसेस’ (TRACES) पोर्टलवरून जनरेट केला जाईल. जेव्हा तुमची कंपनी टीडीएसचे त्रैमासिक विवरण पत्र (Quarterly TDS Statement) भरेल आणि त्यावर प्रक्रिया होईल, त्यानंतरच हा फॉर्म उपलब्ध होईल.
यामुळे कंपनीने दिलेली माहिती आणि तुम्ही टॅक्स रिटर्नमध्ये भरलेली माहिती यामध्ये कोणतीही तफावत राहणार नाही. मॅन्युअली माहिती बदलण्याची संधी कमी झाल्यामुळे करचोरीला लगाम बसेल आणि आयकर विभागाकडून येणाऱ्या नोटिशींचे प्रमाणही कमी होईल.
एकूणच, फॉर्म १६ कडून फॉर्म १३० कडे होणारे हे संक्रमण भारतीय कर प्रणालीला अधिक हायटेक आणि पारदर्शक बनवणारे आहे. यामुळे कर अनुपालन (Compliance) करणे सोपे होईल, परंतु करदात्यांना माहिती भरताना अधिक सावधगिरी बाळगावी लागेल.
