Air India Flight : भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांमधील तणावपूर्ण आणि संवेदनशील संबंधांमुळे दोन्ही राष्ट्रांनी एकमेकांच्या विमानांसाठी आपली हवाई हद्द (Airspace) सामान्यतः बंद ठेवली आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव लागू असलेल्या या कडक नियमांमुळे दोन्ही देशांतील प्रवासी विमानांना नेहमीच पर्यायी आणि लांबच्या मार्गाचा अवलंब करावा लागतो. मात्र, नुकत्याच घडलेल्या एका अत्यंत संवेदनशील घटनेमुळे दोन्ही देशांच्या सुरक्षा यंत्रणांची आणि विमान वाहतूक विभागाची धाकधूक कमालीची वाढली होती.
मिळालेल्या सविस्तर माहितीनुसार, सोमवार, दिल्लीहून अमृतसरच्या दिशेने उड्डाण केलेले एअर इंडियाचे ‘AI-321’ हे प्रवासी विमान अचानक तांत्रिक बिघाड किंवा दिशादर्शक यंत्रणेतील त्रुटीमुळे मूळ मार्गापासून भरकटले. हवेचा वेग किंवा तांत्रिक गफलतीमुळे हे विमान थेट मार्ग बदलून पाकिस्तानच्या अत्यंत संवेदनशील समजल्या जाणाऱ्या हवाई हद्दीत दाखल झाले. भारतीय विमान आपल्या हद्दीत अनपेक्षितपणे आल्याचे समजताच पाकिस्तानच्या ‘एअर ट्रॅफिक कंट्रोल’ने (ATC) तातडीने धोक्याचा इशारा (Alert) जारी केला. पाकिस्तानी एटीसीने भारतीय विमानाच्या वैमानिकांशी संपर्क साधून, त्यांना तात्काळ आपली हवाई हद्द सोडून मागे फिरण्याचे आदेश दिले.
परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून एअर इंडियाच्या वैमानिकांनी तात्काळ विमानाची दिशा बदलली आणि विमान सुरक्षितपणे भारतीय हद्दीत परत आणले. सुदैवाने, यामध्ये कोणताही मोठा अनर्थ घडला नाही आणि विमानातील प्रवासी सुरक्षित राहिले. या संपूर्ण प्रकरणाची अधिकृत दखल घेत एअर इंडियाच्या प्रवक्त्यांनी स्पष्ट केले आहे की, या गंभीर घटनेची माहिती नागरी विमान वाहतूक नियामक प्राधिकरणाला (DGCA) देण्यात आली आहे. विमान नेमके कोणत्या कारणांमुळे भरकटले, याची अचूक माहिती मिळवण्यासाठी एअर इंडियाने अंतर्गत पातळीवर उच्चस्तरीय चौकशी सुरू केली आहे.
प्राप्त अहवालानुसार, एअर इंडियाच्या ‘एअरबस एआय-३२१’ (AI-321) या विमानाने, रात्री सुमारे ९:१८ वाजता नवी दिल्ली येथील आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून अमृतसरसाठी उड्डाण केले होते. मात्र, प्रवासादरम्यान दिशा भरकटल्यामुळे हे विमान अनपेक्षितपणे शेजारील देश पाकिस्तानच्या हवाई हद्दीत दाखल झाले.
विमान चुकून परकीय हद्दीत शिरल्यानंतर पाकिस्तानच्या ‘एअर ट्रॅफिक अथॉरिटी’कडून (हवाई वाहतूक नियंत्रण कक्ष) भारतीय विमानाला सतर्कतेचे आणि चेतावणीचे संदेश पाठवण्यात आले. विमान नियंत्रण प्रणालीवर (कंट्रोल सिस्टम) हे संदेश दिसू लागताच, आपण मूळ मार्ग सोडून पाकिस्तानच्या हवाई हद्दीत प्रवेश केला असल्याची गंभीर बाब पायलटच्या निदर्शनास आली.
परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून, स्थानिक हवाई वाहतूक नियंत्रण कक्षाने (एटीसी) तात्काळ संबंधित विमानाला पुन्हा नवी दिल्लीच्या दिशेने मार्गस्थ होण्याचे स्पष्ट निर्देश दिले. या सुचनेचे पालन करत वैमानिकाने विमानाचा मार्ग बदलला आणि सर्व प्रवाशांसह विमान सुखरूपपणे दिल्लीला परत आले.
तांत्रिक बिघाड आणि दिशाभूल
नियोजित वेळापत्रकानुसार, नवी दिल्लीहून उड्डाण केलेले हे विमान अवघ्या एका तासाच्या कालावधीत अमृतसर येथे पोहोचणे अपेक्षित होते. परंतु, उड्डाण केल्यानंतर काही वेळातच विमानातील ‘नेव्हिगेशन सिस्टीम’ म्हणजेच दिशादर्शक यंत्रणेमध्ये अचानक गंभीर बिघाड झाला. या तांत्रिक त्रुटीमुळे वैमानिकाला अचूक दिशेचा अंदाज आला नाही आणि विमान मार्ग भरकटले. ही दिशाभूल इतकी मोठी होती की, भारतीय हवाई हद्दीची मर्यादा ओलांडून हे विमान थेट शेजारील देश पाकिस्तानच्या हद्दीत प्रवेश करते झाले.
दिल्लीत आपत्कालीन लँडिंग आणि कसून तपासणी
विमान जमिनीवर येताच सुरक्षा यंत्रणा आणि तांत्रिक पथकाने संपूर्ण विमानाला वेढा घातला. विमानतळावर सुमारे दोन तास विमानाची अत्यंत कसून आणि सखोल तपासणी करण्यात आली. तांत्रिक बिघाड पूर्णपणे दुरुस्त करून आणि सुरक्षेची खात्री पटल्यानंतरच नागरी विमानतळ प्राधिकरणाने या विमानाला पुन्हा उड्डाण करण्याची परवानगी (Clearance) दिली.
अमृतसरमध्ये सुखद आगमन
सुरक्षेच्या सर्व निकषांची पूर्तता केल्यानंतर, या विमानाने दिल्लीहून पुन्हा एकदा अमृतसरच्या दिशेने उड्डाण केले. अखेर, मध्यरात्रीनंतर म्हणजेच उशिरा रात्री सुमारे २:२० वाजताच्या सुमारास हे विमान अमृतसरच्या ‘श्री गुरु रामदास जी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर’ सुखरूप उतरले. विमानतळ प्राधिकरणाने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, केवळ दिशादर्शक यंत्रणेतील बिघाडामुळेच हा सर्व गोंधळ उडाला होता. विमानातील सर्व प्रवासी आणि चालक दल पूर्णपणे सुरक्षित असून, यंत्रणेच्या सतर्कतेमुळे मोठा अनर्थ टळला आहे.
तांत्रिक बिघाडामुळे भारतीय विमानाचा पाकिस्तानात प्रवेश; सुरक्षेचा उपाय म्हणून दिल्लीत यशस्वी लँडिंग
विमानतळ प्राधिकरणाचे वरिष्ठ अधिकारी भूपेंद्र सिंह यांनी दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, एका भारतीय विमानाने तांत्रिक त्रुटीमुळे अनपेक्षितपणे शेजारील देश पाकिस्तानच्या हवाई हद्दीत प्रवेश केला होता. हे विमान सीमारेषा ओलांडून पाकिस्तानच्या हद्दीत सुमारे दीड मैल आतपर्यंत गेले होते. या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले की, विमान चालवताना उद्भवलेली ही एक अत्यंत किरकोळ आणि तांत्रिक स्वरूपाची आकस्मिक घटना होती; हवाई वाहतुकीच्या क्षेत्रात अशा प्रकारच्या तांत्रिक चुका किंवा दिशाभूल होणे फारसे असामान्य मानले जात नाही.
दरम्यान, सदर विमान पाकिस्तानातून भारतीय हद्दीत परतत असताना, त्याला अमृतसर विमानतळावरच तातडीने का उतरवण्यात आले नाही, असा महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित केला गेला. यावर स्पष्टीकरण देताना अधिकारी भूपेंद्र सिंह म्हणाले की, “पाकिस्तानी हवाई हद्दीतून माघारी फिरत असताना विमानाचे हवेतील संतुलन पूर्णपणे स्थिर होऊ शकले नव्हते. प्रतिकूल तांत्रिक परिस्थितीमुळे विमानाला अमृतसर येथे उतरवणे धोक्याचे ठरू शकले असते. परिणामी, प्रवाशांच्या आणि विमानातील कर्मचाऱ्यांच्या सर्वोच्च सुरक्षेचा विचार करून, त्या विमानाला थेट देशाची राजधानी दिल्लीच्या दिशेने वळवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आणि तिथे त्याचे सुरक्षित लँडिंग करण्यात आले.”
सध्या भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांमधील राजनैतिक आणि द्विपक्षीय संबंधांमध्ये प्रचंड तणाव निर्माण झालेला आहे. या वाढत्या कटुतेमुळे दोन्ही देशांमधील थेट हवाई संपर्क पूर्णपणे खंडित करण्यात आला आहे. विशेषतः, पहलगाम येथे झालेल्या भीषण दहशतवादी हल्ल्यानंतर दोन्ही देशांनी परस्परांच्या हवाई हद्दीच्या वापरावर कडक कायदेशीर बंदी घातली आहे. या आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे दोन्ही देशांतील व्यावसायिक आणि इतर विमानांना थेट प्रवास करता येत नाही. परिणामी, विमानांना आपला निर्धारित प्रवास पूर्ण करण्यासाठी अत्यंत मोठा वळसा घालून, पर्यायी मार्गाने प्रवास करावा लागत आहे. या संपूर्ण पार्श्वभूमीवर झालेली ही तांत्रिक चूक दोन्ही देशांच्या सुरक्षा यंत्रणांसाठी अत्यंत संवेदनशील ठरली होती.
