Airfare Hike : अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील वाढत्या लष्करी संघर्षामुळे संपूर्ण आखाती प्रदेश सध्या युद्धाच्या छायेत आहे. या आंतरराष्ट्रीय तणावाचा थेट आणि मोठा फटका जागतिक विमान वाहतुकीला बसला असून, भारतासाठीचे विमानभाडे प्रचंड वाढले आहे. आखाती देशांच्या हवाई क्षेत्रातील अस्थिरतेमुळे अनेक विमान कंपन्यांना आपले मार्ग बदलावे लागत असून, यामुळे प्रवाशांच्या खिशाला मोठी कात्री लागली आहे.
विमानभाड्याचा ऐतिहासिक उच्चांक-
सोमवारी (२ मार्च २०२६) लंडन ते मुंबई या प्रवासासाठी युरोपियन एअरलाइन्सच्या थेट विमानांच्या तिकीट दरांनी सर्व विक्रम मोडीत काढले. सामान्यतः परवडणाऱ्या दरात मिळणाऱ्या इकॉनॉमी क्लासच्या एका तिकिटाची किंमत तब्बल २.९ लाख रुपयांवर पोहोचली आहे. तर दुसरीकडे, बिझनेस क्लासने प्रवास करू इच्छिणाऱ्या प्रवाशांना एका फेरीसाठी चक्क ९ लाख रुपये मोजावे लागत आहेत. हे दर सामान्य काळातील दरांच्या तुलनेत कित्येक पटींनी जास्त असल्याने सर्वसामान्य प्रवाशांचे बजेट पूर्णपणे कोलमडले आहे.
भाडेवाढीची प्रमुख कारणे-
विमानभाड्यातील या अवाढव्य वाढीमागे अनेक तांत्रिक आणि राजकीय कारणे आहेत-
१. मार्गातील बदल: इराण आणि आसपासच्या देशांच्या हवाई क्षेत्रात युद्धजन्य परिस्थिती असल्यामुळे सुरक्षा कारणास्तव विमान कंपन्यांनी हे मार्ग टाळले आहेत. विमानांना आता लांबच्या वळसा घालून प्रवास करावा लागत आहे.
२. इंधनाचा वाढता वापर: प्रवासाचा मार्ग लांबल्यामुळे विमानांना अधिक इंधन लागत आहे. तसेच, जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याचा परिणामही तिकीट दरांवर झाला आहे.
३. मर्यादित जागा: अनेक विमान कंपन्यांनी आपल्या फेऱ्या रद्द केल्या आहेत किंवा विमानांचे मार्ग बदलले आहेत, परिणामी उपलब्ध जागा कमी आणि मागणी जास्त, अशी स्थिती निर्माण झाली आहे.
प्रवाशांचे हाल आणि जागतिक चिंता-
केवळ लंडनच नव्हे, तर युरोप आणि अमेरिकेतील इतर प्रमुख शहरांतून भारताकडे येणाऱ्या विमानांच्या भाड्यातही अशीच मोठी वाढ झाली आहे. आखाती देशांमध्ये अडकलेले भारतीय नागरिक मायदेशी परतण्यासाठी धडपडत असतानाच, या गगनाला भिडलेल्या भाड्यामुळे त्यांच्यासमोर मोठे आर्थिक संकट उभे राहिले आहे.
भारतीय विमान कंपन्यांकडूनही तिकीट दरांत मोठी वाढ; एअर इंडिया आणि इंडिगोचे भाडे सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर-
एअर इंडिया आणि इंडिगो या कंपन्यांनीही आपल्या आंतरराष्ट्रीय विमानभाड्यात मोठी वाढ केली आहे. हवाई क्षेत्रातील अस्थिरतेमुळे खर्चात झालेली वाढ भरून काढण्यासाठी कंपन्यांनी हा निर्णय घेतल्याने, परदेशातून मायदेशी परतणाऱ्या भारतीयांसमोर मोठे आर्थिक संकट उभे राहिले आहे.
नेमकी किती झाली वाढ?
लंडन-मुंबई किंवा युरोपातील इतर प्रमुख मार्गांवर सामान्य परिस्थितीत विमानभाडे खालीलप्रमाणे असते-
१. इकॉनॉमी क्लास: २०,००० ते ४०,००० रुपये.
२. बिझनेस क्लास: १.२ लाख ते २.५ लाख रुपये.
मात्र, सध्याच्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे हे चित्र पूर्णपणे पालटले आहे. एअर इंडिया आणि इंडिगोने आपले दर अनेक पटींनी वाढवले असून, आता इकॉनॉमी क्लाससाठीही प्रवाशांना लाखांच्या घरात पैसे मोजावे लागत आहेत. सुरक्षिततेच्या कारणास्तव विमानांना आपला मार्ग बदलावा लागत असल्याने प्रवासाचा वेळ आणि इंधन खर्च वाढला आहे, ज्याचा थेट भार प्रवाशांच्या खिशावर टाकला जात आहे.
मोजकीच उड्डाणे आणि वाढती मागणी-
आखाती देशांतील धोकादायक हवाई क्षेत्र टाळण्यासाठी अनेक विमान कंपन्यांनी आपली उड्डाणे रद्द केली आहेत. अशा स्थितीत एअर इंडिया आणि इंडिगोने अत्यंत मोजकी उड्डाणे सुरू ठेवली आहेत. विमानांची संख्या कमी आणि प्रवाशांची संख्या प्रचंड, अशा विषम समीकरणामुळे तिकिटांचा काळाबाजार सदृश परिस्थिती निर्माण झाली असून उपलब्ध असलेल्या जागांसाठी प्रवाशांमध्ये मोठी चुरस पाहायला मिळत आहे.
आखाती युद्धामुळे विमान प्रवासाचा मार्ग लांबला; ७०० हून अधिक उड्डाणे रद्द झाल्याने तिकिटांचा भडका, भारतीयांच्या सुटकेसाठी विशेष मोहीम-
युद्धजन्य परिस्थितीमुळे विमानांचे मार्ग बदलल्याने आणि उड्डाणे रद्द झाल्याने निर्माण झालेली मागणी-पुरवठ्यातील तफावत हे या महागड्या प्रवासाचे मुख्य कारण ठरले आहे. दरम्यान, संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये (UAE) अडकलेल्या हजारो भारतीयांना मायदेशी सुरक्षित आणण्यासाठी आता विशेष उड्डाणांची मदत घेतली जात आहे.
विमानभाडे महागण्याची प्रमुख तांत्रिक कारणे-
१. हवाई हद्दीत बदल: इराण आणि इस्रायलमधील संघर्षामुळे आखाती देशांच्या सुरक्षित हवाई हद्दीतून विमाने नेणे आता अशक्य झाले आहे. परिणामी, विमान कंपन्यांना ही क्षेत्रे टाळून अत्यंत लांबच्या वळसा घालून विमाने न्यावी लागत आहेत. यामुळे प्रवासाचा वेळ वाढला असून इंधनाचा खर्चही कित्येक पटींनी वाढला आहे.
२. उड्डाणांची मोठी कपात: युद्धामुळे सुरक्षा धोके निर्माण झाल्याने दररोज जगभरातील सुमारे ७०० हून अधिक उड्डाणे रद्द करावी लागत आहेत. विमानांची संख्या कमी आणि मायदेशी परतणाऱ्या प्रवाशांची संख्या प्रचंड असल्याने उपलब्ध जागांसाठी तिकिटांचे दर गगनाला भिडले आहेत.
‘एतिहाद’ आणि ‘एमिरेट्स’कडून भारतीयांच्या सुटकेसाठी पुढाकार-
यूएईमध्ये सध्या २०,००० हून अधिक भारतीय नागरिक अडकले असल्याची माहिती समोर आली आहे. या भारतीयांना सुरक्षितपणे बाहेर काढण्यासाठी ‘एतिहाद’ (Etihad) एअरवेजने पुढाकार घेतला असून विशेष बचाव उड्डाणे (Special Rescue Flights) सुरू केली आहेत. आजपासून ‘एमिरेट्स’ (Emirates) एअरलाइन्स देखील या मोहिमेत सामील होणार आहे. विशेष म्हणजे, परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून या कंपन्यांनी सोमवार आणि मंगळवारची आपली नियमित वेळापत्रकातील सर्व उड्डाणे रद्द केली असून, संपूर्ण ताकद अडकलेल्या प्रवाशांना मायदेशी पोहोचवण्यासाठी लावली आहे.
प्रवासाचे संकट आणि पुढील आव्हान-
नियमित विमान सेवा विस्कळीत झाल्याने आणि भाड्याचे दर लाखांच्या घरात गेल्याने अडकलेल्या भारतीयांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. केंद्र सरकार आणि नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय या परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असून, आखाती देशांतील भारतीय दूतावासांमार्फत प्रवाशांना सहकार्य केले जात आहे.
आखाती युद्धाचा हवाई वाहतुकीला मोठा तडाखा; उड्डाणे रद्द झाल्याने प्रवाशांना प्रवास टाळण्याचा सल्ला, विमानभाड्यात ३०० टक्क्यांपर्यंत वाढ-
आखाती देशांमधील चिघळलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीचा थेट परिणाम भारतीय हवाई क्षेत्रावर झाला असून, आंतरराष्ट्रीय विमान प्रवास आता सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर गेला आहे. कोलकाता विमानतळ प्राधिकरणाने दिलेल्या माहितीनुसार, केवळ दोन दिवसांत आखाती देशांतील विविध विमान कंपन्यांची २० हून अधिक उड्डाणे रद्द करण्यात आली आहेत. या अस्थिरतेमुळे ट्रॅव्हल एजंट्सनी प्रवाशांना तातडीचा किंवा अत्यावश्यक असल्याशिवाय आखाती देश, युरोप आणि अमेरिकेचा प्रवास सध्या लांबणीवर टाकण्याचे आवाहन केले आहे.
युद्धामुळे विमानांना वळसा घालून प्रवास करावा लागत असल्याने इंधन खर्च वाढला आहे, ज्याचा परिणाम तिकीट दरांवर झाला आहे. सध्याच्या भाडेवाढीवर एक दृष्टिक्षेप टाकला असता धक्कादायक आकडेवारी समोर येते:
१. जर्मनी प्रवास: जर्मनीकडे जाणाऱ्या विमानांच्या तिकीट दरात तब्बल २००% ते ३००% वाढ झाली आहे.
२. हैदराबाद ते लंडन: या मार्गावर नेहमीच्या तुलनेत भाडे दुप्पट झाले असून प्रवाशांना ६५,००० ते ९०,००० रुपये मोजावे लागत आहेत.
३. हैदराबाद ते न्यूयॉर्क: इथिओपियामार्गे जाणाऱ्या या प्रवासासाठी आता १.५ लाख रुपयांहून अधिक खर्च येत आहे.
हवाई सेवा विस्कळीत: ५,००० प्रवाशांचे हाल-
हैदराबाद आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) दरम्यानची हवाई वाहतूक पूर्णपणे कोलमडली आहे. या मार्गावर दररोज सरासरी ५,००० प्रवासी ये-जा करतात. मात्र, सोमवारी परिस्थिती इतकी बिकट झाली की, हैदराबादमधील राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील ५० हून अधिक उड्डाणे रद्द करावी लागली. यामुळे हजारो प्रवासी विमानतळावर अडकून पडले असून त्यांच्या निवार्याचा आणि परतीचा मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे.
प्रवाशांसाठी मार्गदर्शक सूचना-
विमानतळ प्राधिकरणाने आणि ट्रॅव्हल क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या संस्थांनी प्रवाशांना सावधगिरीचा इशारा दिला आहे. आखाती देशांच्या हवाई हद्दीतून प्रवास करणे सध्या धोक्याचे असल्याने अनेक कंपन्यांनी आपली सेवा तात्पुरती स्थगित केली आहे.
हे देखील वाचा – Iran Israel War: इराणमध्येही घराणेशाही! अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या निधनानंतर मुलगा मोजताबा बनला नवीन सर्वोच्च नेता
