Blue Sparrow Missile: इराणच्या सर्वोच्च नेत्याचा खात्मा करणारे ‘ब्लू स्पॅरो’ नक्की काय आहे? या एका क्षेपणास्त्राने इस्रायलने कसा केला वार?

Blue Sparrow Missile: २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी तेहरानवर झालेल्या भीषण हल्ल्यात इराणचे ३७ वर्षांपासून सर्वोच्च नेते राहिलेले अली खामेनी यांचा मृत्यू झाला. या हल्ल्यासाठी इस्रायलने ‘ब्लू स्पॅरो’ (Blue Sparrow) या अत्यंत प्रगत क्षेपणास्त्राचा वापर केल्याची माहिती समोर आली आहे.

हे क्षेपणास्त्र इतके अचूक आणि वेगवान आहे की, त्याला रोखणे कोणत्याही हवाई संरक्षण यंत्रणेसाठी जवळजवळ अशक्य ठरले.

‘ब्लू स्पॅरो’ म्हणजे काय?

‘ब्लू स्पॅरो’ हे रफायल ॲडव्हान्स्ड डिफेन्स सिस्टिम्सने विकसित केलेले एक एअर-लाँच बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र आहे. मुळात हे क्षेपणास्त्र इस्रायलच्या ‘ॲरो’ (Arrow) क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणालीसाठी एक सराव ‘टार्गेट’ म्हणून तयार करण्यात आले होते.

• आकार आणि वजन: हे क्षेपणास्त्र ६.५१ मीटर लांब असून त्याचे वजन १,९०० किलो आहे.
• मार्गदर्शन प्रणाली: यात ‘ड्युअल जीपीएस’ आणि ‘इनर्शियल नेव्हिगेशन’ (INS) प्रणाली आहे, ज्यामुळे ते कोणत्याही बाह्य सिग्नलशिवाय स्वतःचा मार्ग अचूकपणे शोधू शकते.

हे क्षेपणास्त्र रोखणे इतके कठीण का?

‘ब्लू स्पॅरो’च्या कार्यपद्धतीमध्ये एक विशेष पैलू आहे जो त्याला इतर क्षेपणास्त्रांपासून वेगळे ठरवतो:

१. हे क्षेपणास्त्र लढाऊ विमानातून हवेत सोडले जाते. त्यानंतर ते वेगाने वातावरणाच्या टोकापर्यंत झेप घेते.

२. याच्या पुढचा भाग वेगळा होतो आणि तो जवळजवळ ९० अंशाच्या कोनात (सरळ खाली) जमिनीच्या दिशेने कोसळतो.

३. बहुतेक हवाई संरक्षण यंत्रणा क्षितिजावरून येणाऱ्या धोकादायक वस्तूंना टिपण्यासाठी डिझाइन केलेल्या असतात. मात्र, वरून आवाजाच्या कितीतरी पटीने वेगाने पडणाऱ्या या क्षेपणास्त्राला शोधणे आणि नष्ट करणे जवळजवळ अशक्य असते.

‘ऑपरेशन रोरिंग लायन’ आणि इराणचे नुकसान

इस्रायलने या मोहिमेला ‘ऑपरेशन रोरिंग लायन’ असे नाव दिले होते, तर पेंटागॉनने याला ‘ऑपरेशन एपिक फ्युरी’ म्हटले. या हल्ल्यात तेहरानमधील खामेनी यांच्या निवासस्थानावर मोठा स्फोट झाला. त्यानंतर १ मार्च रोजी खामेनी यांच्या मृत्यूची अधिकृत घोषणा करण्यात आली. इराणने आपल्या नेत्याच्या निधनानंतर ४० दिवसांच्या राष्ट्रीय दुखवटा पाळण्याची घोषणा केली आहे.

‘ब्लू स्पॅरो’ ते ‘रॉक्स’ पर्यंतचा प्रवास

‘ब्लू स्पॅरो’चा वापर सुरुवातीला केवळ सरावासाठी केला जात होता, मात्र इस्रायलने याच तंत्रज्ञानाचा वापर करून ‘रॉक्स’ (ROCKS) नावाचे अत्यंत घातक लढाऊ क्षेपणास्त्र बनवले आहे. हे क्षेपणास्त्र जमिनीवर किंवा जमिनीखालील बंकर्स नष्ट करण्यासाठी वापरले जाते. यामध्ये ५०० किलोची स्फोटके असतात आणि ते आपल्या टार्गेटच्या अवघ्या ३ मीटर अंतरावर अचूकपणे आदळते.

थोडक्यात, ‘ब्लू स्पॅरो’ हे इस्रायलच्या तंत्रज्ञानाचा एक उत्कृष्ट नमुना असून, त्याने इराणच्या सुरक्षा यंत्रणेला चोख उत्तर दिले आहे.