Donald Trump : अमेरिका आणि इराण यांच्यात गेल्या काही काळापासून धगधगत असलेल्या युद्धाने आता एका अत्यंत संवेदनशील वळणावर प्रवेश केला आहे. या प्रदीर्घ लष्करी संघर्षात इराणचे अतोनात नुकसान झाले असून, संपूर्ण पश्चिम आशियामध्ये युद्धाच्या छायेमुळे अस्थिरतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी देशाला संबोधित करताना दिलेला नवा इशारा जागतिक राजकारणात चर्चेचा विषय ठरला आहे.
इराणची मोठी हानी आणि जागतिक परिणाम-
या युद्धात इराणला सर्वाधिक किंमत मोजावी लागली आहे. इराणचे अनेक दिग्गज राजकीय नेते, सर्वोच्च लष्करी अधिकारी आणि शेकडो निष्पाप नागरिकांना या संघर्षात आपला जीव गमवावा लागला आहे. केवळ जीवितहानीच नव्हे, तर या युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या कच्च्या तेलाच्या व्यापारातही मोठे अडथळे निर्माण झाले आहेत. परिणामी, इंधनाचे दर वधारल्याने जगातील अनेक देशांना आर्थिक फटका बसत आहे. आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा व्यवस्थाही या युद्धामुळे धोक्यात आली आहे.
ट्रम्प यांच्या वक्तव्यांमुळे संभ्रमावस्था-
राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या संबोधनात युद्ध संपवण्याचे संकेत दिले असले, तरी त्यांच्या विधानांमधील विसंगतीमुळे जागतिक समुदायामध्ये संभ्रम कायम आहे. ट्रम्प एका बाजूला शांततेची भाषा करत असतानाच, दुसऱ्या बाजूला त्यांच्या दररोजच्या बदलत्या वक्तव्यांमुळे हे युद्ध नेमके कधी आणि कशा प्रकारे थांबणार, याबाबत शाश्वती मिळत नाहीये. त्यांच्या या बेभरवशी धोरणामुळे इराणसह पाश्चिमात्य देशही चिंतेत आहेत.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरुद्धच्या लष्करी मोहिमेबाबत केलेल्या ताज्या विधानामुळे केवळ राजनैतिक वर्तुळातच नव्हे, तर जागतिक आर्थिक बाजारपेठेतही (Stock Market) मोठी खळबळ माजली आहे. ट्रम्प यांनी पुढील दोन ते तीन आठवड्यांत इराणवर ‘मोठ्या हल्ल्याचे’ संकेत दिल्याने जागतिक गुंतवणूकदारांमध्ये अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले असून, शेअर बाजार कोसळण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे.
युद्धजन्य परिस्थिती आणि बाजारातील पडझड-
जेव्हा जेव्हा दोन देशांमध्ये युद्धाची ठिणगी पडते, तेव्हा सर्वात आधी त्याचा परिणाम शेअर बाजारावर होतो. ट्रम्प यांनी लष्करी उद्दिष्टे पूर्ण करण्याच्या मार्गावर असल्याचे सांगतानाच पुन्हा एकदा प्रबळ हल्ल्याची घोषणा केली आहे. अशा प्रकारच्या लष्करी कारवायांमुळे जागतिक पुरवठा साखळी (Global Supply Chain) विस्कळीत होते. जेव्हा एखादी मोठी सत्ता युद्धाची घोषणा करते, तेव्हा गुंतवणूकदार जोखमीच्या मालमत्तांमधून (उदा. शेअर्स) आपला पैसा काढून सुरक्षित गुंतवणूक मानल्या जाणाऱ्या पर्यायांकडे (उदा. सोने किंवा सरकारी रोखे) वळवतात. या मोठ्या प्रमाणावरील विक्रीमुळे (Sell-off) शेअर बाजार वेगाने कोसळू शकतो.
कच्च्या तेलाचे दर आणि महागाईचा फटका-
इराण हा कच्च्या तेलाचा मोठा उत्पादक देश असून मध्य-पूर्वेतील तणावामुळे तेल पुरवठ्यावर थेट परिणाम होतो. ट्रम्प यांच्या धमकीमुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याची भीती आहे. इंधनाचे दर वाढल्यास वाहतूक खर्च वाढतो, ज्याचा परिणाम कंपन्यांच्या नफ्यावर होतो. हे दुष्टचक्र सुरू झाल्यामुळे कंपन्यांचे शेअर्स घसरतात आणि पर्यायाने संपूर्ण ‘सेन्सेक्स’ आणि ‘निफ्टी’ सारखे निर्देशांक खाली येतात. पुढील दोन ते तीन आठवड्यांचा काळ या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील मानला जात आहे.
गुंतवणूकदारांचा संभ्रम आणि विश्वासाला तडा-
राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी एका बाजूला संघर्ष संपवण्याचे संकेत दिले असले, तरी ‘पुन्हा जोरदार हल्ला’ करण्याच्या त्यांच्या विधानामुळे बाजारपेठेत विरोधाभासी संदेश जात आहेत. बाजारपेठेला ‘निश्चितता’ हवी असते; मात्र ट्रम्प यांच्या रोजच्या बदलत्या भूमिकेमुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास डळमळीत होत आहे. जर खरोखरच पुढील १५-२० दिवसांत मोठी लष्करी कारवाई झाली, तर आशियाई आणि अमेरिकन बाजारांमध्ये मोठी पडझड होऊन लाखो कोटी रुपयांची गुंतवणूक एका झटक्यात स्वाहा होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
