Doraemon Director Death : ९० चे दशक असो वा २००० नंतरचा काळ, ज्या कार्टून मालिकेने जगभरातील कोट्यवधी लहान मुलांचे मनोरंजन केले आणि आजही अनेक तरुणांच्या मनावर अधिराज्य गाजवत आहे, त्या ‘डोरेमॉन’ (Doraemon) या अजरामर मालिकेचे शिल्पकार आणि दिग्गज दिग्दर्शक त्सुतोमु शिबायमा यांचे निधन झाले आहे. त्यांच्या निधनाने अॅनिमेशन विश्वातील एक सुवर्णयुग मावळले असून, ‘डोरेमॉन’ चाहत्यांमध्ये शोककळा पसरली आहे.
दोन दशकांचे अजोड योगदान-
त्सुतोमु शिबायमा यांनी जवळपास २० वर्षांहून अधिक काळ ‘डोरेमॉन’ या जगप्रसिद्ध मालिकेचे आणि त्यातील पात्रांचे दिग्दर्शन केले. नोबिता, डोरेमॉन, शिजुका, जियान आणि सुनियो या पात्रांना पडद्यावर जिवंत करण्यात आणि त्यांच्या कथांना मानवी भावनांची जोड देण्यात शिबायमा यांचा सिंहाचा वाटा होता. त्यांच्या कल्पक दिग्दर्शनामुळेच हे कार्टून केवळ लहान मुलांचे मनोरंजन न राहता, प्रत्येक वयोगटातील प्रेक्षकांचे आवडते पात्र बनले.
चित्रपट आणि फ्रँचायझीचा विस्तार-
केवळ टीव्ही मालिकाच नव्हे, तर ‘डोरेमॉन’ फ्रँचायझीचे अनेक उत्कृष्ट आणि गाजलेले चित्रपट त्सुतोमु शिबायमा यांनी प्रेक्षकांसमोर आणले. त्यांच्या कार्यकाळात डोरेमॉनच्या चित्रपटांनी नवनवीन उंची गाठली. अंतराळ प्रवास असो, डायनासोरचे युग असो वा समुद्राच्या तळाशी असलेले रहस्यमय जग, शिबायमा यांनी आपल्या दिग्दर्शनातून मुलांना एका काल्पनिक पण वास्तववादी विश्वाची सफर घडवून आणली. त्यांच्या चित्रपटांमधील कथा केवळ मनोरंजक नसून, त्यातून मैत्री आणि धाडसाचे मूल्यही शिकवले जात असे.
अजरामर वारसा आणि चाहत्यांचे प्रेम-
त्सुतोमु शिबायमा यांच्या निधनामुळे अॅनिमेशन क्षेत्रातील एका महान मार्गदर्शकाची उणीव भासणार आहे. भारतातही डोरेमॉनने मुलांच्या मनात घर केले आहे. आज अनेक मुले मोठी झाली असली, तरी आजही फावल्या वेळात डोरेमॉन बघणे त्यांना तितकेच आनंददायी वाटते. शिबायमा यांनी निर्माण केलेली ही कलाकृती पिढ्यानपिढ्या जिवंत राहणार आहे.
बालपणीचा ‘डोरेमॉन’ पोरका; दिग्गज दिग्दर्शक त्सुतोमु शिबायमा यांचे फुफ्फुसाच्या कर्करोगामुळे निधन
त्सुतोमु शिबायमा यांनी वयाच्या ८९ व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे केवळ जपानमध्येच नव्हे, तर जगभरातील अॅनिमेशन प्रेमी आणि ‘डोरेमॉन’च्या चाहत्यांवर शोककळा पसरली आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, त्सुतोमु शिबायमा हे गेल्या काही काळापासून फुफ्फुसाच्या कर्करोगाशी (Lung Cancer) झुंज देत होते. ६ मार्च २०२६ रोजी या गंभीर आजाराने त्यांची प्राणज्योत मालवली. शिबायमा यांच्या निधनाचे वृत्त अत्यंत गोपनीय ठेवण्यात आले होते. १७ मार्च रोजी त्यांनी स्थापन केलेल्या ‘अजिया-दो ॲनिमेशन वर्क्स’ (Ajia-do Animation Works) या प्रसिद्ध स्टुडिओद्वारे अधिकृतपणे ही माहिती जाहीर करण्यात आली. त्यांच्या निधनामुळे अॅनिमेशन क्षेत्रातील एका मार्गदर्शक पर्वाचा अंत झाला आहे.
खाजगीरित्या पार पडले अंत्यसंस्कार-
शिबायमा यांच्या कुटुंबाने त्यांच्या निधनानंतर कमालीची गुप्तता पाळली होती. कुटुंबाच्या इच्छेनुसार आणि त्यांच्या सूचनेनुसार, बाह्य जगाला ही बातमी कळण्यापूर्वीच त्यांचे अंत्यसंस्कार अत्यंत खाजगीरीत्या आणि शांततेत पार पडले. केवळ जवळचे नातेवाईक आणि कुटुंबीय यांच्या उपस्थितीत हा विधी संपन्न झाला. सार्वजनिक स्तरावर कोणताही मोठा शोकसोहळा आयोजित न करता, आपल्या लाडक्या व्यक्तीला अत्यंत साधेपणाने निरोप देण्याचा निर्णय त्यांच्या परिवाराने घेतला होता.
‘राष्ट्रीय ॲनिमेशनचे जनक’ त्सुतोमु शिबायमा काळाच्या पडद्याआड; ‘डोरेमॉन’ला जागतिक ओळख मिळवून देणाऱ्या प्रवासाचा अंत-
जपानच्या ॲनिमेशन विश्वात ज्यांना आदराने “राष्ट्रीय ॲनिमेशनचे जनक” (Father of National Animation) म्हणून संबोधले जात असे, त्या दिग्गज दिग्दर्शक त्सुतोमु शिबायमा यांचे निधन झाले आहे. सुमारे दोन दशकांहून अधिक काळ ‘डोरेमॉन’ (Doraemon) या जगप्रसिद्ध मालिकेची धुरा यशस्वीपणे सांभाळणाऱ्या शिबायमा यांच्या जाण्याने अॅनिमेशन क्षेत्रातील एका मार्गदर्शक पर्वाचा अंत झाला आहे.
दोन दशकांचे सातत्यपूर्ण नेतृत्व-
त्सुतोमु शिबायमा यांनी केवळ एक दिग्दर्शक म्हणून नव्हे, तर ‘डोरेमॉन’ या ब्रँडचे रक्षक म्हणून २० वर्षे कार्य केले. १९७९ मध्ये त्यांनी जेव्हा ‘डोरेमॉन’ या टीव्ही मालिकेच्या दिग्दर्शनाची सूत्रे हाती घेतली, तेव्हा त्यांनी या साध्या वाटणाऱ्या कथेला प्रत्येक पिढीच्या मनामनात स्थान मिळवून दिले. त्यांच्या कल्पक दृष्टिकोनामुळेच नोबिता आणि डोरेमॉनची मैत्री केवळ जपानपुरती मर्यादित न राहता, ती संपूर्ण जगातील मुलांच्या बालपणाचा अविभाज्य भाग बनली.
२२ चित्रपटांचे विक्रमी दिग्दर्शन-
टीव्ही मालिकेव्यतिरिक्त, शिबायमा यांनी ‘डोरेमॉन’ फ्रँचायझीच्या तब्बल २२ चित्रपटांचे दिग्दर्शन केले. एकाच पात्रावर आधारित इतक्या मोठ्या संख्येने चित्रपटांचे दिग्दर्शन करणे, हा अॅनिमेशन जगतातील एक दुर्मिळ विक्रम मानला जातो. या चित्रपटांच्या माध्यमातून त्यांनी मुलांना विज्ञानाची गोडी लावली आणि कठीण प्रसंगात धैर्याने कसे सामोरे जावे, याचे संस्कारही केले. त्यांच्या प्रत्येक चित्रपटात एक नवा सामाजिक संदेश आणि कल्पकतेची जोड असायची, ज्यामुळे चित्रपटगृहांमध्ये बालकांसोबतच पालकांचीही मोठी गर्दी होत असे.
पिढ्यानपिढ्यांचा लाडका ‘डोरेमॉन’-
शिबायमा यांच्या दिग्दर्शनाची शैली अत्यंत साधी पण प्रभावी होती. त्यांनी पात्रांच्या भावनांना अशा प्रकारे मांडले की, आजही २००० सालातील मुले आणि आजची लहान मुले या दोघांनाही डोरेमॉन तितकाच आपला वाटतो. जपानच्या सांस्कृतिक वारशाचा भाग बनलेल्या या मालिकेला जागतिक स्तरावर नेण्यात शिबायमा यांचा सिंहाचा वाटा आहे. त्यांच्या निधनामुळे जपानी ॲनिमेशन उद्योगात (Anime Industry) कधीही भरून न निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे.
त्सुतोमु शिबायमा यांच्या निधनाने ‘डोरेमॉन’सह अनेक अजरामर कलाकृती पोरक्या-
जपानच्या अॅनिमेशन सृष्टीला जागतिक स्तरावर प्रतिष्ठा मिळवून देणारे दिग्गज दिग्दर्शक त्सुतोमु शिबायमा यांच्या निधनामुळे संपूर्ण कलाविश्वात शोककळा पसरली आहे. केवळ ‘डोरेमॉन’ (Doraemon) नव्हे, तर अॅनिमेशन क्षेत्रातील अनेक क्रांतीकारक प्रकल्पांमध्ये त्यांचे मोलाचे योगदान होते. त्यांच्या सहा दशकांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीने अॅनिमेशन चित्रपट आणि मालिकांच्या निर्मितीला एक नवी दिशा दिली.
१९६३ पासून सुरू झालेला देदीप्यमान प्रवास-
त्सुतोमु शिबायमा यांच्या व्यावसायिक प्रवासाची सुरुवात १९६३ मध्ये जपानमधील प्रसिद्ध ‘तोई ॲनिमेशन’ (Toei Animation) या संस्थेतून झाली. अत्यंत कमी वयात त्यांनी अॅनिमेशनमधील बारकावे आत्मसात केले. त्यानंतर त्यांनी ‘शिन-ई ॲनिमेशन’ (Shin-Ei Animation) सोबत काम करत अनेक ऐतिहासिक प्रकल्प साकारले. याच काळात त्यांच्यातील दिग्दर्शकीय कौशल्याची चुणूक जगाला दिसली, ज्यामुळे पुढे ‘डोरेमॉन’ सारख्या जागतिक स्तरावरील महाकाय फ्रँचायझीची धुरा त्यांच्याकडे सोपवण्यात आली.
‘डोरेमॉन’पलीकडचे जादुई विश्व-
शिबायमा यांची ओळख प्रामुख्याने ‘डोरेमॉन’चे दिग्दर्शक म्हणून असली, तरी त्यांनी अॅनिमेशन विश्वात इतरही अनेक अजरामर कलाकृतींना जन्म दिला आहे. यामध्ये प्रामुख्याने:
लुपिन III (Lupin III): या क्रांतीकारक अॅनिमेशन मालिकेमध्ये त्यांनी दिलेले योगदान आजही तंत्रज्ञ आणि चाहत्यांमध्ये चर्चेचा विषय असते.
चिबी मारुको-चान (Chibi Maruko-chan): लहान मुलांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या या मालिकेच्या यशातही शिबायमा यांच्या कल्पकतेचा मोठा वाटा होता.
याव्यतिरिक्त त्यांनी अनेक अॅनिमेशन चित्रपटांसाठी ‘स्टोरीबोर्ड’ आणि ‘लेआउट’ डिझाइनर म्हणून काम करून चित्रपट निर्मितीचा दर्जा उंचावला.
ॲनिमेशन जगताला बसलेला मोठा धक्का-
शिबायमा केवळ एक दिग्दर्शक नव्हते, तर ते अॅनिमेशन क्षेत्रातील नवीन पिढीसाठी एक दीपस्तंभ होते. त्यांच्या निधनामुळे जपानच्या ‘ॲनिम इंडस्ट्री’मध्ये कधीही भरून न निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे. साध्या रेषांतून मानवी भावनांचे विश्व उभे करण्याची त्यांची हातोटी अजोड होती. त्यांच्या जाण्याने ‘अजिया-दो ॲनिमेशन वर्क्स’मधील त्यांचे सहकारी आणि जगभरातील त्यांचे चाहते भावूक झाले आहेत.
