Global Helium Crisis: पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात खळबळ उडाली आहे. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि विस्कळीत झालेले सागरी मार्ग ही तर केवळ सुरुवात आहे.
आता एका अशा वायूचा तुटवडा जाणवू लागला आहे, ज्याचा थेट संबंध आपल्या आरोग्याशी आणि तंत्रज्ञानाशी आहे. तो वायू म्हणजे ‘हेलियम’. विशेष म्हणजे, कतारसारख्या देशांतून होणारा हेलियमचा पुरवठा युद्धामुळे ठप्प झाल्याने वैद्यकीय आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात धोक्याची घंटा वाजली आहे.
पुरवठ्याचे गणित आणि युद्धाचा फटका
जगातील एकूण हेलियम पुरवठ्यापैकी सुमारे ३० ते ३८ टक्के वाटा एकट्या कतारचा आहे. अमेरिका आणि कतार मिळून जगातील ७५ टक्के हेलियम उत्पादित करतात. मात्र, हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तणावामुळे कतारमधून होणारी निर्यात धोक्यात आली आहे.
दरमहा सुमारे ५.२ दशलक्ष घनमीटर हेलियमचा पुरवठा कमी होत असून, यामुळे जागतिक बाजारपेठेत या वायूच्या किमती दुप्पट झाल्या आहेत. येत्या काळात यात आणखी ५० टक्क्यांपर्यंत वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
कोणत्या क्षेत्रांना बसणार फटका?
हेलियम हा केवळ फुग्यांमध्ये भरण्यासाठी नसून अनेक महत्त्वाच्या उद्योगांचा कणा आहे:
- आरोग्य सेवा: जागतिक हेलियम मागणीपैकी ३० टक्के वाटा वैद्यकीय क्षेत्राचा आहे. रुग्णालयातील एमआरआय मशीन थंड ठेवण्यासाठी लिक्विड हेलियमचा वापर होतो. याला दुसरा कोणताही पर्याय नसल्याने, हेलियम महागल्यास एमआरआय स्कॅनचे दर वाढू शकतात.
- सेमीकंडक्टर उद्योग: स्मार्टफोन, गाड्या आणि आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्ससाठी लागणाऱ्या चिप्स बनवण्यासाठी हेलियम आवश्यक असतो. याच्या तुटवड्यामुळे चिप्स निर्मितीचा वेग मंदावू शकतो, परिणामी इलेक्ट्रॉनिक वस्तू महाग होऊ शकतात.
- संरक्षण आणि अवकाश संशोधन: रॉकेट यंत्रणा आणि क्रायोजेनिक प्रयोगांसाठी हेलियमचा वापर केला जातो. येथील पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यास अनेक वैज्ञानिक मोहिमांना विलंब होऊ शकतो.
बड्या कंपन्यांची चिंता वाढली
लिनडे आणि एअर लिक्विड सारख्या औद्योगिक वायू पुरवठा करणाऱ्या कंपन्यांवर याचा थेट परिणाम होत आहे. दुसरीकडे, सॅमसंग आणि एसके हायनिक्स सारख्या चिप्स निर्मात्या कंपन्यांना आता स्थिर पुरवठ्यासाठी कसरत करावी लागत आहे. हेलियमची बाजारपेठ जरी ५ अब्ज डॉलर्सची असली, तरी आधुनिक तंत्रज्ञानासाठी ती अत्यंत मोक्याची आहे.
हे देखील वाचा – Trump Slams Nato: “तुम्ही मोठी चूक केली!” इराण युद्धावरून ट्रम्प यांचा मित्रराष्ट्रांवर संताप; नाटो देशांना लगावला टोला
