How El Mencho Got Caught : मेक्सिकोमधील अत्यंत कुख्यात आणि सर्वाधिक शोधल्या जाणाऱ्या ‘नेमेसिओ रुबेन ओसेगुएरा सर्व्हान्तेस’, जो जगभरात ‘एल मेन्चो’ (El Mencho) या नावाने ओळखला जातो, याचा लष्करी कारवाईदरम्यान झालेल्या संघर्षात मृत्यू झाला आहे. मेक्सिकन लष्कराने राबवलेल्या एका धाडसी मोहिमेत हा ड्रग लॉर्ड गंभीर जखमी झाला होता आणि त्यानंतर त्याचा अंत झाला. या कारवाईच्या वृत्ताने खळबळ उडाली असून, त्याच्या निधनानंतर संतप्त झालेल्या त्याच्या टोळीने (कार्टेल) मेक्सिकोमधील अनेक राज्यांमध्ये हिंसक पडसाद उमटवत मोठा रक्तपात घडवून आणला आहे.
मेक्सिकोचा कुख्यात ड्रग माफिया ‘एल मेन्चो’ याला जेरबंद करण्यासाठी तेथील सुरक्षा यंत्रणांनी राबवलेली रणनीती आणि त्याचा पाठलाग करण्याची पद्धत अत्यंत थरारक होती. मेक्सिकोचे संरक्षण मंत्री रिकार्डो ट्रेव्हिला यांनी या मोहिमेचा उलगडा करताना सांगितले की, तपास अधिकाऱ्यांनी अत्यंत चिकाटीने ओसेगुएरा (एल मेन्चो) याच्या एका विश्वासू सहकाऱ्याचा शोध घेतला, ज्याचे संबंध थेट या गुन्हेगाराच्या वैयक्तिक आयुष्यातील एका निकटवर्तीय जोडीदाराशी होते. या महिला सहकाऱ्याच्या प्रत्येक हालचालीवर गुप्तचर विभागाकडून महिनाभर बारीक लक्ष ठेवले जात होते.
या मोहिमेच्या यशामागे गुप्तचर यंत्रणांचे अतिशय अचूक आणि संयमी नियोजन होते. ‘जालिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ (CJNG) या अत्यंत हिंसक संघटनेचा प्रमुख असलेल्या एल मेन्चोचा ठावठिकाणा शोधण्यासाठी सुरक्षा दलांनी त्याच्या प्रेयसीच्या हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवले होते. तिच्या प्रवासाच्या मार्गावरून आणि भेटीगाठींच्या तपशिलावरून लष्कराला अखेर एल मेन्चो हा जालिस्को राज्यातील ‘तापाल्पा’ या डोंगराळ भागातील एका शहरात दडून बसल्याची खात्रीशीर माहिती मिळाली. या माहितीच्या आधारे लष्कराने परिसराला वेढा घालून कारवाईला सुरुवात केली.
तपासादरम्यान असे दिसून आले की, ही महिला वारंवार एका दुर्गम ग्रामीण भागातील कडेकोट बंदोबस्त असलेल्या एका गुप्त तळावर (कंपाऊंड) जात असे. जेव्हा ही महिला त्या तळावरून बाहेर पडली, तेव्हा तिथल्या परिस्थितीचे विश्लेषण करून सुरक्षा दलांनी असा निष्कर्ष काढला की, कार्टेलचा मुख्य म्होरक्या अद्याप त्याच इमारतीत वास्तव्यास असून त्याच्या संरक्षणासाठी तिथे मोठी सशस्त्र सुरक्षा तैनात आहे. एल मेन्चोला पळून जाण्याची कोणतीही संधी मिळू नये, यासाठी लष्कराने विलंब न लावता तातडीने या विशेष मोहिमेची आखणी करून हल्ला चढवला.
मेक्सिकोमधील कुख्यात ड्रग माफिया ‘एल मेन्चो’ याला जेरबंद करण्यासाठी करण्यात आलेल्या लष्करी कारवाईत जखमी झालेल्या व्यक्तींचा अंत अत्यंत नाट्यमयरीत्या झाला. या लष्करी कारवाईदरम्यान सुरक्षा दले आणि एल मेन्चोच्या अंगरक्षकांमध्ये भीषण गोळीबार झाला. या चकमकीत एल मेन्चो गंभीररीत्या जखमी झाला. लष्कराने त्याला आणि त्याच्या दोन अंगरक्षकांना ताब्यात घेऊन तातडीने वैद्यकीय उपचारांसाठी विमानाने रुग्णालयात नेण्याचा प्रयत्न केला. जेणेकरून त्यांच्यावर वैद्यकीय उपचार करून त्यांना जिवंत पकडता येईल. मात्र, रुग्णालयात पोहोचण्यापूर्वीच वाटेतच त्याचा मृत्यू झाला. अनेक दशकांपासून मेक्सिको आणि अमेरिकन यंत्रणांना गुंगारा देणाऱ्या एका अत्यंत क्रूर गुन्हेगारी पर्वाचा अशा प्रकारे अंत झाला आहे. मेक्सिकोचे संरक्षण मंत्री रिकार्डो ट्रेव्हिला यांनी एका सरकारी पत्रकार परिषदेत या माहितीची अधिकृत पुष्टी करताना सांगितले की, “अत्यंत प्रयत्न करूनही या व्यक्तींचा रुग्णालयात पोहोचण्यापूर्वीच मृत्यू झाला.”
या अत्यंत महत्त्वाच्या कारवाईचे नियोजन आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी पूर्णपणे मेक्सिकन सुरक्षा दलांनीच पार पाडली होती. या मोहिमेत अमेरिकेची भूमिका केवळ गुप्तचर माहिती पुरवण्यापुरतीच मर्यादित होती. अमेरिकन यंत्रणांनी दिलेल्या माहितीमुळे एल मेन्चोच्या गुप्त तळाचा नेमका ठावठिकाणा निश्चित करण्यास मोठी मदत झाली. मेक्सिकोच्या राष्ट्रपती क्लॉडिया शिनबॉम यांनी या संदर्भात अत्यंत स्पष्टपणे आपली भूमिका मांडली आहे. त्यांनी जाहीर केले की, या संपूर्ण मोहिमेत अमेरिकन सैन्याचा प्रत्यक्ष सहभाग अजिबात नव्हता; ही पूर्णतः मेक्सिकोची अंतर्गत लष्करी कारवाई होती.
तथापि, एल मेन्चोच्या मृत्यूनंतर मेक्सिकोमध्ये असुरक्षिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. आपल्या प्रमुखाच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी त्याच्या टोळीने ठिकठिकाणी जाळपोळ, गोळीबार आणि हिंसक हल्ले सुरू केले आहेत. यामुळे अनेक राज्यांमध्ये लष्कराला हाय अलर्ट जारी करावा लागला असून, परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी अतिरिक्त कुमक तैनात करण्यात आली आहे.
कुख्यात ड्रग माफिया ‘एल मेन्चो’ याच्या विरोधात लष्कराने केलेल्या यशस्वी कारवाईनंतर, मेक्सिकोमध्ये हिंसाचाराचा प्रचंड आगडोंब उसळला आहे. या लष्करी छाप्याच्या अवघ्या काही तासांतच ‘जालिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’च्या (CJNG) सशस्त्र लढवय्यांनी अनेक राज्यांमध्ये नियोजित पद्धतीने प्रतिहल्ले चढवण्यास सुरुवात केली. आपल्या म्होरक्याच्या मृत्यूचा सूड घेण्यासाठी गुंडांनी रस्त्यांवर अडथळे निर्माण केले, सार्वजनिक वाहने पेटवून दिली आणि व्यावसायिक प्रतिष्ठानांना लक्ष्य केले. इतकेच नव्हे तर, या गुन्हेगारी टोळीने सुरक्षा दलांवरही थेट गोळीबार करून संपूर्ण देशाला युद्धभूमीचे स्वरूप आणले आहे.
या भीषण हिंसाचाराची अधिकृत माहिती देताना सुरक्षा मंत्री ओमर गार्सिया हार्फच यांनी सांगितले की, रविवारी जालिस्को राज्यात झालेल्या विविध हल्ल्यांमध्ये नॅशनल गार्डचे किमान २५ जवान शहीद झाले आहेत. सुरक्षा दलांनी केलेल्या जशास तसे कारवाईत सुमारे ३० संशयित कार्टेल सदस्य देखील ठार झाले आहेत. परिस्थिती इतकी हाताबाहेर गेली होती की, लष्कराला अनेक राज्यांमध्ये एकाच वेळी तैनात व्हावे लागले. या संघर्षात केवळ जीवितहानीच झाली नाही, तर मोठ्या प्रमाणावर सार्वजनिक मालमत्तेचेही नुकसान झाले आहे.
प्रशासनाने हा हिंसाचार आटोक्यात आणण्यासाठी आणि कायदा-सुव्यवस्था पुनर्संचयित करण्यासाठी व्यापक शोधमोहीम राबवली आहे. या मोहिमेदरम्यान विविध राज्यांमधून काही संशयित गुंडांना अटक करण्यात आली आहे. ‘एल मेन्चो’चे साम्राज्य कोसळल्याने विखुरलेले त्याचे अनुयायी आता अधिक आक्रमक झाले असून, त्यांना रोखण्यासाठी मेक्सिकन लष्कर आणि नॅशनल गार्डने संपूर्ण भागाला लष्करी छावणीचे स्वरूप दिले आहे.
मेक्सिकोमधील हिंसाचाराचा भडका उडण्यामागे ‘जालिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ (CJNG) मधील वरिष्ठ नेत्यांचा मोठा हात असल्याचे समोर आले आहे. सरकारच्या कारवाईला प्रत्युत्तर देण्यासाठी आणि प्रशासकीय यंत्रणा खिळखिळी करण्यासाठी या वरिष्ठ म्होरक्यांनी पद्धतशीरपणे गोंधळ निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला. याच संघर्षादरम्यान सुरक्षा दलांना आणखी एक मोठे यश मिळाले असून, ओसेगुएराचा (एल मेन्चो) अत्यंत विश्वासू आणि टोळीचा कथित आर्थिक प्रमुख असलेला ‘एल तुली’ हा देखील लष्करासोबत झालेल्या एका स्वतंत्र चकमकीत ठार झाला आहे. एकाच वेळी मुख्य म्होरक्या आणि आर्थिक नाड्या सांभाळणारा प्रमुख मारला गेल्याने या गुन्हेगारी संघटनेचे कंबरडे मोडले आहे.
या भीषण हिंसाचारानंतर मेक्सिकोच्या राष्ट्रपती क्लॉडिया शिनबॉम यांनी देशाला संबोधित करून आश्वस्त करण्याचा प्रयत्न केला. सुरुवातीच्या धक्क्यातून सावरून आता परिस्थिती हळूहळू पूर्वपदावर येत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. राष्ट्रपती शिनबॉम म्हणाल्या की, “सध्याच्या घडीला मेक्सिकोच्या संपूर्ण जननतेसाठी शांतता आणि सुरक्षा सुनिश्चित करणे हेच आमचे सर्वोच्च प्राधान्य आहे. हिंसाचाराच्या भीषण घटनेनंतर आजची स्थिती तुलनेने शांत असून, परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी सर्व यंत्रणा सज्ज आहेत.” सरकारने घेतलेल्या आक्रमक पवित्र्यामुळे गुन्हेगारांचे मनोबल खच्ची होत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
गेल्या अनेक वर्षांच्या काळात नेमेसिओ ओसेगुएरा याने ‘CJNG’ या संघटनेला मेक्सिकोमधील सर्वात शक्तिशाली आणि क्रूर गुन्हेगारी गटात रूपांतरित केले होते. या संघटनेचे जाळे केवळ मेक्सिकोपुरते मर्यादित न राहता संपूर्ण देशभर पसरले होते. अमेरिकेमध्ये फेंटॅनील (fentanyl) सारख्या जीवघेण्या अमली पदार्थांची आणि इतर ड्रग्जची मोठ्या प्रमाणावर तस्करी करण्यात या टोळीचा सिंहाचा वाटा होता. एल मेन्चोच्या नेतृत्वाखाली या कार्टेलने अमली पदार्थांच्या व्यापारावर आपले एकहाती वर्चस्व निर्माण केले होते, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देखील ही संघटना चिंतेचा विषय ठरली होती.
एल मेन्चो आणि त्याच्या आर्थिक प्रमुखाचा अंत होणे हा मेक्सिकोच्या गुन्हेगारी इतिहासातील एक निर्णायक वळण मानले जात आहे. या कारवाईमुळे केवळ एका टोळीचा प्रमुखच संपला नाही, तर आंतरराष्ट्रीय ड्रग्ज पुरवठा साखळीला देखील मोठा तडा गेला आहे.
कोण आहे मेक्सिकोतील हा ड्रग्ज माफिया-
नेमेसिओ ओसेगुएरा सर्व्हान्तेस उर्फ ‘एल मेन्चो’ याचा सामान्य शेतमजुरापासून जगातील सर्वात शक्तिशाली ड्रग माफिया बनण्यापर्यंतचा प्रवास थक्क करणारा आणि तितकाच रक्तरंजित आहे. १९६६ मध्ये एका अत्यंत गरीब कुटुंबात जन्मलेल्या ओसेगुएराचे बालपण गरिबीत गेले आणि सुरुवातीच्या काळात त्याने उपजीविकेसाठी शेतात मजूर म्हणून काम केले. मात्र, भविष्यातील मोठी स्वप्ने आणि गुन्हेगारी प्रवृत्तीमुळे त्याने बेकायदेशीर मार्गाने अमेरिकेची सीमा ओलांडली. अमेरिकेत वास्तव्यास असतानाच तो अमली पदार्थांच्या छुप्या व्यापारात ओढला गेला, जिथे हेरॉईन तस्करीच्या गंभीर आरोपाखाली त्याला अटक होऊन तुरुंगवासाची शिक्षा भोगावी लागली.
अमेरिकेतून हद्दपार होऊन मेक्सिकोला परतल्यानंतर ओसेगुएराच्या आयुष्याला एक विचित्र वळण मिळाले. त्याने काही काळ मेक्सिकन पोलीस दलात अधिकारी म्हणून नोकरी केली. विशेष म्हणजे, याच काळात त्याने पोलिसांची कार्यपद्धती, तपासाची तंत्रे आणि प्रशासनातील त्रुटी यांचा जवळून अभ्यास केला. पोलीस दलातील हा अनुभव त्याच्यासाठी गुन्हेगारी विश्वाचे प्रवेशद्वार ठरला. कायद्याच्या रक्षकाचा गणवेश उतरवून त्याने जेव्हा गुन्हेगारीत पाऊल ठेवले, तेव्हा त्याने आपल्या अनुभवाचा वापर करून एका सामान्य टोळीचे रूपांतर चक्क एका समांतर ‘लष्करी’ साम्राज्यात केले.
एल मेन्चोच्या नेतृत्वाखाली ‘जालिस्को न्यू जनरेशन कार्टेल’ (CJNG) ही संघटना क्रूरता आणि दहशतीचा जागतिक चेहरा बनली. त्याने केवळ अमली पदार्थांच्या तस्करीपुरते स्वतःला मर्यादित न ठेवता खंडणी, अपहरण आणि सरकारी इंधनाची चोरी अशा विविध अवैध मार्गांनी अफाट संपत्ती गोळा केली. २०१५ मध्ये या संघटनेने आपल्या ताकदीचे प्रदर्शन करताना चक्क रॉकेट लाँचरचा वापर करून मेक्सिकन लष्कराचे एक हेलिकॉप्टर पाडले होते. ही घटना मेक्सिकन सरकारला थेट दिलेले आव्हान होते. त्याच वर्षी अवघ्या दीड महिन्याच्या कालावधीत एल मेन्चोच्या टोळीने २४ पोलीस अधिकाऱ्यांची निर्घृण हत्या करून संपूर्ण देशाला हादरवून सोडले होते.
हे कार्टेल केवळ गुंडांची टोळी नसून एका प्रशिक्षित सैन्याप्रमाणे कार्य करते. एल मेन्चोने आपल्या सदस्यांसाठी विशेष लष्करी गणवेश, चिलखती वाहने आणि अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांची सोय केली होती. पॅरामिलिटरी फोर्सप्रमाणे शिस्त आणि शस्त्रास्त्रे वापरण्याची ही पद्धत एल मेन्चोच्या दहशतीचे सर्वात मोठे कारण ठरली.
हे देखील वाचा – Bar Licence : डान्स बारवर ‘थ्री स्ट्राइक’चा फटका! नियमभंग केला तर परवाना कायमचा रद्द – मुख्यमंत्र्यांची मोठी घोषणा
