Iran Khamenei : मध्यपूर्वेतील संघर्षाने आतापर्यंतचे सर्वात भीषण आणि अनपेक्षित वळण घेतले आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या संयुक्त हवाई हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च धार्मिक व राजकीय नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचा मृत्यू झाल्याची अधिकृत माहिती समोर आली आहे. इराणच्या ‘तसनीम’ आणि ‘फार्स’ या प्रतिष्ठित वृत्तसंस्थांनी या वृत्ताला दुजोरा दिला असून, या घटनेमुळे संपूर्ण जगात खळबळ उडाली आहे.
कुटुंबीयांसह खामेनींचा अंत-
मिळालेल्या माहितीनुसार, या भीषण लष्करी कारवाईत केवळ अयातुल्ला अली खामेनीच नव्हे, तर त्यांच्या कुटुंबातील इतर सदस्यांचाही दुर्दैवी अंत झाला आहे. या हल्ल्यात खामेनी यांची कन्या, जावई, नात आणि सून यांचाही मृत्यू झाल्याचे वृत्त इराणी प्रसारमाध्यमांनी दिले आहे. एकाच वेळी संपूर्ण सर्वोच्च नेतृत्वाच्या कुटुंबाला लक्ष्य केल्यामुळे इराणच्या सुरक्षिततेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
राष्ट्रीय शोक आणि सार्वजनिक सुट्ट्यांची घोषणा-
खामेनी यांच्या निधनानंतर इराण सरकारने देशात ४० दिवसांचा राष्ट्रीय दुखवटा जाहीर केला आहे. या काळात देशातील सर्व अधिकृत ध्वज अर्ध्यावर उतरवण्यात येतील. तसेच, परिस्थितीचे गांभीर्य आणि अंत्यसंस्काराची तयारी लक्षात घेता, संपूर्ण देशात सात दिवसांच्या सार्वजनिक सुट्ट्या घोषित करण्यात आल्या आहेत. या काळात इराणमधील सर्व सरकारी कार्यालये आणि शैक्षणिक संस्था बंद राहतील.
आयआरजीसी (IRGC) कडून शोक व्यक्त-
इराणच्या लष्करी शक्तीचा कणा मानल्या जाणाऱ्या ‘इराणी इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स’ने (IRGC) या घटनेनंतर अधिकृत शोकसंदेश जारी केला आहे. आयआरजीसीने म्हटले आहे की, “आज आम्ही एका महान मार्गदर्शकाला आणि क्रांतीच्या धगधगत्या सूर्याला गमावले आहे. संपूर्ण देश आज शोकाकुल आहे. त्यांच्या निधनाने झालेली पोकळी कधीही भरून न निघणारी आहे.”
जागतिक पडसाद आणि तणाव-
अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या मृत्यूनंतर मध्यपूर्वेतील सत्तासमीकरणे पूर्णपणे बदलण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. एकीकडे इस्रायल आणि अमेरिकेने या मोहिमेला ‘दहशतवादाविरुद्धचा विजय’ म्हटले आहे, तर दुसरीकडे मुस्लिम राष्ट्रांमध्ये या हल्ल्याचे तीव्र पडसाद उमटत आहेत.
अयातुल्ला खामेनींचा अंत आणि त्यांच्या भारतीय मुळांचा रंजक इतिहास-
इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या मृत्यूनंतर मध्यपूर्वेतील संघर्ष आता अत्यंत भीषण वळणावर पोहोचला आहे. इराणी सैन्यदलाने (IRGC) एका ‘धोकादायक आणि निर्णायक’ लष्करी मोहिमेची अधिकृत घोषणा केली आहे. या मोहिमेच्या अंतर्गत, प्रदेशातील व्यापलेली क्षेत्रे आणि अमेरिकेची ‘दहशतवादी’ मानली जाणारी लष्करी ठिकाणे यांना थेट लक्ष्य केले जाईल, असा इशारा इराणने दिला आहे. या युद्धजन्य घोषणेमुळे संपूर्ण जगात दहशतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांची आक्रमक भूमिका-
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ‘ट्रुथ सोशल’ या आपल्या समाजमाध्यम व्यासपीठावरून खामेनी यांच्या मृत्यूवर अधिकृत भाष्य केले आहे. ट्रम्प यांनी अत्यंत कडक शब्दांत म्हटले की, “इतिहासातील सर्वात क्रूर आणि दमनकारी व्यक्तींपैकी एक असलेल्या खामेनींचा अंत झाला आहे. हा केवळ इराणच्या पीडित जनतेसाठीच नव्हे, तर अमेरिका आणि संपूर्ण जगासाठी मिळालेला न्याय आहे.” ट्रम्प यांच्या या वक्तव्यामुळे इराणमधील निदर्शकांनी अमेरिकेविरुद्ध तीव्र संताप व्यक्त केला असून, प्रतिहल्ल्याची तयारी सुरू झाली आहे.
खामेनी कुटुंबाचा उत्तर प्रदेशाशी असलेला ऋणानुबंध-
अयातुल्ला खामेनी यांचा इराणमधील प्रवास सर्वांना ठाऊक असला, तरी त्यांचे पूर्वज भारतीय होते, ही बाब अनेकांसाठी आजही विस्मयकारक आहे. खामेनी यांच्या वंशावळीची मुळे थेट भारताच्या मातीत, विशेषतः उत्तर प्रदेशातील बाराबंकी जिल्ह्यातील ‘किन्तूर’ या छोट्याशा गावात रुजलेली आहेत.
मूळ गाव आणि स्थलांतर: खामेनी यांचे पूर्वज १८ व्या शतकात उत्तर प्रदेशातील किन्तूर गावातून स्थलांतरित झाले होते. त्यांचे आजोबा, सय्यद अहमद मुसावी हिंदी, हे उच्च शिक्षणासाठी आणि धार्मिक अभ्यासासाठी भारतातून इराणला गेले आणि तिथेच स्थायिक झाले.
‘हिंदी’ हे उपनाव: आजही खामेनी यांच्या कुटुंबातील अनेक कागदपत्रांमध्ये त्यांच्या पूर्वजांच्या नावामागे ‘हिंदी’ हे उपनाव लावले जाते, जे त्यांच्या भारतीय मूळ असण्याचे प्रतीक मानले जाते. एका छोट्या भारतीय खेड्यातून सुरू झालेला हा कौटुंबिक प्रवास पुढे इराणच्या इस्लामिक क्रांतीचा केंद्रबिंदू ठरला.
इराणचा प्रवास: १९७८ ची इस्लामिक क्रांती, वाढती धार्मिक कट्टरता आणि स्वातंत्र्यासाठी पेटलेला जनक्षोभ-
मध्यपूर्वेतील इराण हा देश आज जरी कट्टर धार्मिक विचारसरणीसाठी ओळखला जात असला, तरी १९७८ पूर्वीची या देशाची प्रतिमा अत्यंत वेगळी होती. त्या काळात इराणवर पाश्चात्य संस्कृतीचा आणि युरोपीय जीवनशैलीचा मोठा प्रभाव होता. हा देश आधुनिकतेकडे झुकलेला होता आणि समाजात उदारमतवादी वातावरण होते. मात्र, १९७८ च्या इस्लामिक क्रांतीने इराणचा चेहरामोहरा पूर्णपणे बदलून टाकला.
इस्लामिक क्रांती आणि आकर्षणाचे रूपांतर दडपशाहीत-
१९७८ मध्ये अयातुल्ला खोमेनी यांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या इस्लामिक क्रांतीने इराणमधील राजेशाही संपुष्टात आणली. सुरुवातीला सामान्य जनतेला या क्रांतीबद्दल मोठे आकर्षण होते; अनेकांना वाटले की यामुळे देशात न्याय आणि समृद्धी येईल. मात्र, सत्ता हाती येताच खोमेनी यांनी देशाला कट्टर धार्मिक वळण दिले. क्रांतीनंतर इराणमध्ये महिला आणि पुरुषांच्या वैयक्तिक स्वातंत्र्यावर अनेक कठोर निर्बंध लादण्यात आले. सार्वजनिक जीवनात धार्मिक कायद्यांची अंमलबजावणी सक्तीची करण्यात आली, ज्यामुळे नागरिकांचे मुक्त जगण्याचे अधिकार हळूहळू हिरावले गेले.
धार्मिक कट्टरतावाद आणि क्रूर दडपशाही-
खोमेनी यांच्या राजवटीत ‘सांस्कृतिक पोलिसिंग’ (Moral Policing) अत्यंत सक्रिय झाले. लोकांच्या पेहरावापासून ते त्यांच्या विचारांपर्यंत सर्वच गोष्टींवर कडक पाळत ठेवली जाऊ लागली. या धार्मिक कट्टरतवादाच्या विरोधात जेव्हा कधी जनतेने आवाज उठवला, तेव्हा खोमेनी प्रशासनाने तो आवाज अत्यंत निर्दयीपणे दाबून टाकला. आंदोलकांना सार्वजनिक ठिकाणी फासावर लटकवणे, अमानुष छळ करणे आणि तुरुंगात डांबणे, अशा क्रूर पद्धतींचा वापर करून उठाव चिरडले गेले. यामुळे इराणमध्ये भीतीचे साम्राज्य निर्माण झाले.
महिलांचा ऐतिहासिक लढा आणि स्वातंत्र्याची हाक-
गेल्या काही दशकांत, विशेषतः २०१२ पासून इराणमधील तरुण पिढी आणि विशेषतः महिलांनी या दडपशाहीविरोधात मोठे बंड पुकारले आहे. आपल्या मूलभूत अधिकारांसाठी आणि स्वातंत्र्यासाठी इराणी तरुणी मोठ्या संख्येने रस्त्यावर उतरल्या. अयातुल्ला खोमेनी आणि त्यानंतरच्या नेतृत्वाच्या विरोधात महिलांनी हिजाब जाळून किंवा केस कापून आपले निषेध नोंदवले. हा संघर्ष केवळ पेहरावापुरता मर्यादित नसून, तो मानवी सन्मान आणि लोकशाही मूल्यांसाठी दिलेला लढा आहे.
या क्रांतीचे जनक अयातुल्ला रुहुल्लाह खोमेनी हे होते. मात्र, या जागतिक स्तरावरील प्रभावशाली नेत्याच्या वंशावळीची मुळे थेट भारताच्या मातीत, उत्तर प्रदेशातील एका छोट्याशा गावात रुजलेली आहेत, ही बाब आजही अनेकांसाठी कुतूहलाचा विषय आहे.
उत्तर प्रदेशातील ‘किंतूर’ – पूर्वजांचे उगमस्थान-
इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचे आजोबा, सय्यद अहमद मुसवी, हे मूळचे भारतीय होते. उत्तर प्रदेशातील बाराबंकी जिल्ह्यातील सिरोलीगौसपूर तहसील अंतर्गत येणारे ‘किंतूर’ हे त्यांचे जन्मगाव. याच गावात अहमद मुसवी यांचे बालपण गेले आणि त्यांच्या पूर्वजांचा मोठा इतिहास या भूमीशी जोडला गेला. आजही किंतूर ग्रामस्थ आपल्या गावातील एका सुपुत्राच्या वंशजांनी एका बलाढ्य देशाचे नेतृत्व केले, ही बाब अभिमानाने सांगतात.
भारतातून इराणपर्यंतचा प्रवास-
सय्यद अहमद मुसवी यांचा प्रवास वयाच्या ४० व्या वर्षी खऱ्या अर्थाने सुरू झाला. धार्मिक ओढ आणि उच्च शिक्षणाच्या ध्यासापोटी त्यांनी आपला भारत देश सोडला.
धार्मिक यात्रा: सुरुवातीला ते धार्मिक यात्रेसाठी (झियारत) इराकमध्ये गेले.
इराणमध्ये स्थायिक: इराकच्या दौऱ्यानंतर ते शेजारील इराणमध्ये पोहोचले. तेथील निसर्गरम्य आणि शांत अशा ‘खुमेन’ या गावात त्यांना आपला मुक्काम कायमचा ठरावासा वाटला. येथेच त्यांनी आपले उर्वरित आयुष्य व्यतीत करण्याचा निर्णय घेतला.
नावाचा इतिहास आणि उपनाव-
इराणमध्ये स्थायिक झाल्यानंतर स्थानिक नागरिक त्यांना त्यांच्या मुळावरून ओळखू लागले. त्यांचे मूळ नाव अहमद मुसवी असले, तरी इराणमधील लोक त्यांना आदराने ‘सय्यद अहमद मुसवी’ म्हणू लागले. त्यांच्या खुमेन येथील वास्तव्यामुळेच त्यांच्या पुढच्या पिढीला ‘खोमेनी’ (खुमेनचा रहिवासी) हे उपनाव मिळाले, जे पुढे जागतिक राजकारणात क्रांतीचे प्रतीक बनले. सय्यद अहमद मुसवी यांचे सुपुत्र अयातुल्ला रुहुल्लाह खोमेनी यांनी इराणमध्ये सत्तापालट घडवला, तर त्यांचे नातू अयातुल्ला अली खामेनी यांनी इराणची धुरा पुढे नेली.
अयातुल्ला खोमेनींची क्रांती आणि खामेनींची पोलादी राजवट-
उत्तर प्रदेशातील किंतूर येथून स्थलांतरित झालेल्या सय्यद अहमद मूसवी यांचा नातू, रुहुल्लाह खोमेनी (ज्यांचा जन्म १९०२ मध्ये झाला) यांनी इराणमध्ये अशा एका क्रांतीची ठिणगी टाकली, जिने संपूर्ण जगाचे भू-राजकीय समीकरण बदलून टाकले.
सत्तासंघर्ष आणि इस्लामिक क्रांतीचा उदय-
रुहुल्लाह खोमेनी यांनी तरुण वयातच धार्मिक आणि तत्त्वज्ञानाचा सखोल अभ्यास केला होता. त्या काळी इराणवर ‘पहलवी’ राजघराण्याचे शासन होते, ज्यांचा कल पाश्चात्य संस्कृतीकडे अधिक होता. खोमेनी यांनी या राजघराण्याच्या धोरणांना आणि पाश्चात्य प्रभावाला तीव्र विरोध दर्शवला. त्यांच्या वाढत्या प्रभावामुळे धास्तावलेल्या पहलवी शासनाने त्यांना देशाबाहेर हद्दपार केले. मात्र, हा विरोध शमण्याऐवजी अधिकच तीव्र झाला. इराणमधील जनता खोमेनींच्या समर्थनार्थ रस्त्यावर उतरली, ज्यामुळे देशात भीषण गृहयुद्ध भडकले. अखेर, जनतेचा रेटा आणि वाढती बंडाळी पाहून पहलवी कुटुंबाला देश सोडून पळ काढावा लागला. १४ वर्षांच्या वनवासानंतर खोमेनी इराणमध्ये परतले आणि १९७९ मध्ये त्यांच्या नेतृत्वाखाली पहिले ‘इस्लामिक सरकार’ अस्तित्वात आले. रुहुल्लाह खोमेनी हे इराणचे पहिले ‘सुप्रीम लीडर’ (सर्वोच्च नेते) बनले.
अयातुल्ला अली खामेनी: धार्मिक हुकूमशाहीचे पर्व-
१९८९ मध्ये रुहुल्लाह खोमेनी यांच्या निधनानंतर सत्तेची धुरा अयातुल्ला अली खामेनी यांच्याकडे आली. पदभार स्वीकारताच त्यांनी आपल्या वडिलांची इराणवर संपूर्ण वचक असण्याची इच्छा पूर्ण करण्यास सुरुवात केली. मात्र, त्यांनी अवलंबलेला मार्ग हा अत्यंत कट्टरतावादी होता. त्यांनी इराणच्या राज्यघटनेत अनेक महत्त्वाच्या दुरुस्त्या करून स्वतःच्या अधिकारांमध्ये अमर्याद वाढ केली.
सांस्कृतिक निर्बंध आणि जनक्षोभ-
अयातुल्ला खामेनी यांनी आपली पकड मजबूत करण्यासाठी इराणमध्ये कठोर सांस्कृतिक आणि धार्मिक कायदे लागू केले. या ‘धार्मिक हुकूमशाही’मुळे नागरिकांच्या वैयक्तिक स्वातंत्र्यावर गदा आली.
१. कठोर कायदे: पेहरावापासून ते अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यापर्यंत सर्वच बाबतीत नवीन बंधने लादण्यात आली.
२. जनतेचा विरोध: खामेनी यांनी लादलेला हा अतिरेकी कट्टरतावाद तिथल्या आधुनिक विचारांच्या जनतेला, विशेषतः तरुण पिढीला कधीच मान्य झाला नाही.
३. बंडखोरी: गेल्या अनेक वर्षांत इराणमध्ये या दडपशाहीविरोधात वेळोवेळी आंदोलने झाली. मात्र, खामेनी प्रशासनाने ही आंदोलने अत्यंत क्रूरपणे चिरडून टाकली.
हे देखील वाचा – Badlapur Bjp Leader Daughter Viral video : प्रभू श्रीरामांबद्दल आक्षेपार्ह टिप्पणी; भाजपाच्या महिला पदाधिकाऱ्याच्या मुलीचे प्रताप
