Jesse Jackson Passed Away : अमेरिकेतील नागरी हक्क चळवळीचे खंदे पुरस्कर्ते, कृष्णवर्णीयांच्या हक्कांसाठी आयुष्यभर संघर्ष करणारे अग्रगण्य नेते आणि दोन वेळा राष्ट्राध्यक्षपदाचे उमेदवार राहिलेले रेव्हरंड जेसी जॅक्सन यांचे वयाच्या ८४ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या कुटुंबीयांनी अधिकृत निवेदनाद्वारे या दु:खद वार्तेची पुष्टी केली आहे. जॅक्सन यांच्या जाण्याने जागतिक स्तरावर मानवी हक्कांच्या चळवळीची मोठी हानी झाली असून, समता आणि न्यायासाठी लढणारा एक महान योद्धा काळाच्या पडद्याआड गेला आहे.
कोण आहेत जेसी जॅक्सन?
रेव्हरंड जेसी जॅक्सन हे केवळ अमेरिकेतीलच नव्हे, तर जगभरातील शोषित आणि वंचितांसाठी आशेचा किरण होते. प्रसिद्ध नागरी हक्क नेते मार्टिन ल्यूथर किंग (ज्युनिअर) यांचे निकटवर्तीय सहकारी म्हणून त्यांनी आपल्या सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात केली होती. वर्णभेद आणि सामाजिक विषमतेविरुद्ध त्यांनी दिलेला लढा ऐतिहासिक ठरला. १९८० च्या दशकात त्यांनी दोनदा अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदासाठी उमेदवारी अर्ज दाखल करून, कृष्णवर्णीय समुदायासाठी राजकारणाची सर्वोच्च शिखरे पादाक्रांत करण्याचा मार्ग प्रशस्त केला होता. त्यांच्या या धाडसी पावलामुळेच अमेरिकेच्या राजकारणात वैविध्य आणि समावेशकतेची नवी पहाट झाली, असे मानले जाते.
न्याय, समानता आणि मानवी मूल्यांची जोपासना करण्यासाठी जॅक्सन यांनी आपले संपूर्ण जीवन समर्पित केले. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही त्यांनी शांतता दूत म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच अमेरिकेतील राजकीय नेत्यांसह जगभरातील मानवाधिकार कार्यकर्त्यांनी तीव्र शोक व्यक्त केला आहे.
१९६० च्या दशकातील नागरी हक्क चळवळ आणि जेसी जॅक्सन यांचा संघर्षमय प्रवास-
अमेरिकेच्या सामाजिक आणि राजकीय इतिहासात १९६० चे दशक हे क्रांतीचे आणि परिवर्तनाचे मानले जाते. या कालखंडात अमेरिकेतील कृष्णवर्णीय समुदायाला समान हक्क मिळवून देण्यासाठी सुरू झालेल्या ‘नागरी हक्क चळवळीत’ (Civil Rights Movement) रेव्हरंड जेसी जॅक्सन यांनी अत्यंत सक्रिय आणि निर्णायक भूमिका बजावली होती. तरुण वयातच या चळवळीत स्वतःला झोकून देणाऱ्या जॅक्सन यांनी मार्टिन ल्यूथर किंग (ज्युनिअर) यांच्या मार्गदर्शनाखाली अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला. वर्णभेद संपुष्टात आणण्यासाठी आणि लोकशाही मूल्यांच्या रक्षणासाठी त्यांनी केलेल्या संघर्षाने त्यांना जागतिक स्तरावर एक स्वतंत्र ओळख मिळवून दिली.
जेसी जॅक्सन यांच्या जीवनातील ४ एप्रिल १९६८ हा दिवस अत्यंत क्लेशदायक आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचा ठरला. टेनेसी राज्यातील मेम्फिस येथे मार्टिन ल्यूथर किंग (ज्युनिअर) यांची गोळ्या झाडून निर्घृण हत्या करण्यात आली, तेव्हा जॅक्सन हे त्यांच्या अगदी जवळ उपस्थित होते. आपल्या नेत्याला रक्ताच्या थारोळ्यात पडताना त्यांनी अत्यंत जवळून पाहिले होते. या भीषण घटनेचे ते केवळ प्रत्यक्षदर्शी साक्षीदारच नव्हते, तर त्या घटनेने त्यांच्या आयुष्याची दिशाही बदलली. किंग यांच्या निधनानंतर त्यांच्या विचारांचा वारसा पुढे नेण्याची मोठी जबाबदारी जॅक्सन यांच्या खांद्यावर आली, जी त्यांनी आयुष्यभर समर्थपणे पेलली.
मेम्फिसमधील त्या गोळीबारानंतर अमेरिकेत मोठा उद्रेक झाला होता, मात्र अशा कठीण प्रसंगातही जॅक्सन यांनी संयम आणि शांततेचा मार्ग सोडला नाही. किंग यांची स्वप्ने पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी सामाजिक आंदोलनासोबतच राजकीय प्रवासालाही सुरुवात केली. “आय एम समबडी” (मी कुणीतरी आहे) ही त्यांची घोषणा वंचितांच्या मनात स्वाभिमान जागृत करणारी ठरली. १९६० च्या दशकातील त्या रक्तरंजित इतिहासानंतर जॅक्सन यांनी ज्या पद्धतीने मानवी हक्कांची चळवळ जिवंत ठेवली, त्यामुळेच त्यांना अमेरिकेतील समकालीन इतिहासातील सर्वात प्रभावशाली नेत्यांपैकी एक मानले जाते.
राजकीय क्रांती ते जागतिक मुत्सद्देगिरी: रेव्हरंड जेसी जॅक्सन यांचा देदीप्यमान जीवनप्रवास-
अमेरिकेच्या राजकीय पटलावर कृष्णवर्णीय नेतृत्वाचा दबदबा निर्माण करण्यात रेव्हरंड जेसी जॅक्सन यांचे योगदान अतुलनीय आहे. त्यांनी १९८४ आणि पुन्हा १९८८ मध्ये अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदासाठी डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून उमेदवारी लढवून इतिहास घडवला. जरी या निवडणुकांमध्ये त्यांना विजय मिळाला नाही, तरी त्यांच्या ‘रेनबो कोलिशन’ (Rainbow Coalition) या मोहिमेने अमेरिकेतील अल्पसंख्याक, कामगार आणि उपेक्षितांना एका छत्राखाली आणले. त्यांच्या या उमेदवारीमुळेच भविष्यात बराक ओबामा यांच्यासारख्या नेत्यांसाठी व्हाईट हाऊसचे दरवाजे उघडले गेले, असे राजकीय विश्लेषक मानतात. जॅक्सन यांनी आपल्या निवडणूक प्रचारातून केवळ मते मागितली नाहीत, तर अमेरिकेतील लोकशाही अधिक समावेशक आणि व्यापक बनवण्याचा यशस्वी प्रयत्न केला.
१९९० च्या दशकात जॅक्सन यांची ओळख एक प्रगल्भ मुत्सद्दी आणि जागतिक शांतता दूत म्हणून अधिक गडद झाली. तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष बिल क्लिंटन यांनी त्यांच्यावर विश्वास दाखवत, आफ्रिका खंडासाठी अमेरिकेचे ‘विशेष दूत’ (Special Envoy) म्हणून त्यांची नियुक्ती केली. या काळात त्यांनी आफ्रिकेतील विविध देशांमधील लोकशाही प्रक्रियेला बळकट करण्यासाठी आणि मानवी हक्कांच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण कामगिरी बजावली. जगाच्या कानाकोपऱ्यात जिथे कुठे अन्याय झाला, तिथे जॅक्सन यांनी अमेरिकेचे प्रतिनिधी म्हणून मध्यस्थी केली आणि शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी पुढाकार घेतला.
वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आरोग्य समस्यांनीही त्यांच्या जिद्दीला लगाम घातला नाही. २०१७ मध्ये त्यांना ‘पार्किन्सन’ (Parkinson’s) या गंभीर आजाराचे निदान झाले. शरीराला मर्यादा आल्या होत्या, मात्र मनाची उभारी तसूभरही कमी झाली नव्हती. या व्याधीशी झुंज देत असतानाही ते सामाजिक न्याय, आर्थिक समानता आणि वर्णद्वेषविरोधी चळवळींमध्ये अखेरच्या श्वासापर्यंत सक्रिय राहिले. “कीप होप अलाईव्ह” (आशा जिवंत ठेवा) हा त्यांचा मंत्र त्यांनी स्वतःच्या जीवनातून प्रत्यक्ष कृतीत उतरवून दाखवला. त्यांच्या निधनामुळे केवळ अमेरिकेनेच नव्हे, तर संपूर्ण जगाने मानवाधिकाराचा एक उत्तुंग आणि निष्ठावान पहारेकरी गमावला आहे.
हे देखील वाचा – Nashik Kumbh Mela : नाशिकचा सिंहस्थ कुंभमेळा: श्रद्धेच्या महाकुंभाला वादाची झालर; तपोवन वृक्षतोड प्रकरणी २४ फेब्रुवारीला निर्णायक सुनावणी
