LPG Crisis in India: भारत सध्या जगातील नैसर्गिक वायूचा चौथा सर्वात मोठा आयातदार देश आहे. मात्र, गेल्या काही आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या अमेरिका-इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे भारताचा गॅस पुरवठा धोक्यात आला आहे. विशेषतः ‘होरमुझची सामुद्रधुनी’ हा मार्ग युद्धामुळे विस्कळीत झाल्याने भारताच्या चिंतेत भर पडली आहे.
भारतात पाईप्ड गॅस (PNG) येतो कोठून?
भारताचा गॅस पुरवठा दोन मुख्य मार्गांनी होतो:
- देशांतर्गत उत्पादन (५०%): भारत आपल्या एकूण गरजेच्या निम्मा गॅस स्वतः उत्पादित करतो. यामध्ये पूर्व किनारपट्टीवरील ‘कृष्णा-गोदावरी’ (KG) बेसिनचा मोठा वाटा आहे. याशिवाय आसाम, त्रिपुरा आणि मुंबई हाय (Mumbai Offshore) येथूनही गॅस मिळवला जातो. ओएनजीसी (ONGC) आणि रिलायन्स यांसारख्या कंपन्या येथे प्रमुख उत्पादक आहेत.
- आयात केलेला गॅस (५०%): उर्वरित ५० टक्के गॅस हा कतार, अमेरिका, संयुक्त अरब अमिराती आणि ओमान यांसारख्या देशांकडून ‘एलएनजी’ (LNG) स्वरूपात जहाजाद्वारे आयात केला जातो. हा गॅस गुजरातमधील दाहेज, हजीरा आणि महाराष्ट्रातील दाभोळ येथील टर्मिनल्सवर उतरवून पाईपलाईनद्वारे शहरांमध्ये पाठवला जातो.
गॅसचा पुरवठा खरोखरच संपणार का?
सध्याच्या परिस्थितीत पाईप्ड गॅस (PNG) पूर्णपणे बंद होण्याची शक्यता कमी आहे, परंतु काही आव्हाने नक्कीच आहेत:
- बफर स्टॉक: शहरी गॅस वितरकांकडे साधारणपणे १५ ते ३० दिवसांचा राखीव साठा असतो. त्यामुळे तात्काळ पुरवठा खंडित होणार नाही.
- प्राधान्य क्रम: सरकार घरगुती वापराच्या पाईप्ड गॅसला (PNG) सर्वोच्च प्राधान्य देते. जर तुटवडा निर्माण झाला, तर सर्वात आधी सीएनजी (CNG) गाड्यांच्या आणि खत कारखान्यांच्या पुरवठ्यात कपात केली जाईल, जेणेकरून घरातील स्वयंपाक सुरू राहील.
- किमतीत वाढ: जरी पुरवठा सुरू राहिला, तरी आयात खर्च वाढल्यामुळे एप्रिल २०२६ नंतर पीएनजीच्या दरात २० ते ३० टक्क्यांची मोठी वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
एलपीजी (LPG) वर काय परिणाम झाला आहे?
एलपीजीची स्थिती पाईप्ड गॅसपेक्षा अधिक नाजूक आहे. भारताची ९० टक्के एलपीजी आयात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होते. ही सामुद्रधुनी सध्या बंद असल्याने कतार आणि सौदी अरेबियाकडून येणारा पुरवठा ३० टक्क्यांनी घटला आहे. यामुळेच सिलिंडर मिळण्यासाठी सध्या ७ ते १४ दिवसांचा विलंब होत आहे.
सरकार आता अमेरिका, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियाकडून गॅस आयात करण्यासाठी नवीन करार करत आहे. मात्र, या देशांतून माल येण्यास अधिक वेळ लागत असल्याने पुढील काही महिने ग्राहकांनी गॅसचा वापर काटकसरीने करणे आवश्यक आहे.
