Meesho : ई-कॉमर्स क्षेत्रातील आघाडीची कंपनी ‘मीशो’ने (Meesho) शेअर बाजारात सूचिबद्ध झाल्यानंतर आपले पहिले तिमाही निकाल जाहीर केले असून, त्यात कंपनीला लक्षणीय तोटा सोसावा लागला आहे. चालू आर्थिक वर्ष २०२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीत कंपनीचा निव्वळ तोटा वाढून ४९०.७ कोटी रुपयांवर पोहोचला आहे. गेल्या वर्षी याच तिमाहीत हा तोटा केवळ ३७.४ कोटी रुपये इतका मर्यादित होता. एका वर्षात तोट्यामध्ये झालेली ही मोठी वाढ गुंतवणूकदारांच्या दृष्टीने चिंतेचा विषय असली, तरी कंपनीने भविष्यातील विस्तारासाठी ही रणनीती आखल्याचे स्पष्ट होत आहे.
गुंतवणूक आणि विस्ताराचा फटका कंपनीच्या तोट्यात झालेली ही वाढ प्रामुख्याने दोन प्रमुख कारणांमुळे आहे. पहिले कारण म्हणजे मीशोने आपली स्वतःची लॉजिस्टिक्स शाखा असलेल्या ‘वाल्मो’मध्ये (Valmo) मोठी गुंतवणूक केली आहे. स्वतःची वितरण व्यवस्था बळकट करण्यासाठी आणि बाह्य लॉजिस्टिक्स कंपन्यांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी कंपनीने मोठ्या प्रमाणावर भांडवल या विभागात वळवले आहे. दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे, कंपनीने आपली ग्राहक संख्या (User Base) वाढवण्यासाठी आणि बाजारपेठेतील आपला हिस्सा विस्तारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर खर्च केला आहे. नवीन वापरकर्त्यांना आकर्षित करण्यासाठी देण्यात आलेल्या सवलती आणि जाहिरातींवरील खर्चामुळे कंपनीच्या नफ्यावर ताण आला आहे.
भविष्यातील वाटचाल जरी सध्याच्या निकालांमध्ये तोटा दिसत असला, तरी कंपनी आपल्या ‘वाल्मो’ या लॉजिस्टिक्स प्रकल्पाबाबत सकारात्मक आहे. दीर्घकाळात यामुळे वितरणाचा खर्च कमी होऊन कार्यक्षमता वाढेल, असा कंपनीचा विश्वास आहे. तथापि, वाढत्या स्पर्धेच्या काळात तोटा कमी करून नफ्याकडे वळणे हे मीशॉसमोर आगामी काळात मोठे आव्हान असणार आहे. लॉजिस्टिक्समधील ही गुंतवणूक कंपनीला भविष्यात किती फायदेशीर ठरते, याकडे सर्वाचेच लक्ष लागून राहिले आहे.
‘वाल्मो’च्या वेगवान विस्तारामुळे मीशोच्या नफ्यावर परिणाम; अकार्यक्षमतेमुळे खर्चात वाढ
ई-कॉमर्स क्षेत्रातील नामांकित कंपनी मीशोने आपल्या भागधारकांना (Shareholders) पाठवलेल्या पत्रात व्यवसायातील आव्हानांचा ऊहापोह केला आहे. कंपनीने नमूद केले आहे की, पहिल्या तिमाहीत तृतीय-पक्ष लॉजिस्टिक सेवा पुरवठादारांच्या (3PL) बाजारपेठेतील वाढत्या एकत्रीकरणामुळे आणि बदलत्या समीकरणांमुळे कंपनीला आपल्या धोरणात तातडीने बदल करणे भाग पडले. या परिस्थितीला प्रत्युत्तर म्हणून, मीशॉने दुसऱ्या आणि तिसऱ्या तिमाहीत आपल्या ‘वाल्मो’ (Valmo) या अंतर्गत लॉजिस्टिक नेटवर्कचा विस्तार अत्यंत वेगाने केला.
विस्तारातील आव्हाने आणि तांत्रिक अडचणी कंपनीने दिलेल्या माहितीनुसार, हा विस्तार अत्यंत कमी कालावधीत केल्यामुळे कामकाजात काही प्रमाणात विसंगती निर्माण झाली. लॉजिस्टिक जाळ्याचा विस्तार करताना अनेक ठिकाणी वितरणाचे मार्ग (Routes) पूर्ण क्षमतेने वापरले गेले नाहीत. तसेच, वितरण साखळीमध्ये काही अनावश्यक केंद्रे (Nodes) निर्माण झाली आणि मालाची ने-आण करण्यासाठीचे अंतरदेखील वाढले. या तांत्रिक अकार्यक्षमतेमुळे कंपनीच्या परिचालन खर्चात मोठी भर पडली. जेव्हा एखादी यंत्रणा क्षमतेपेक्षा कमी वापरली जाते किंवा अनावश्यक लांबच्या अंतरावरून मालाची ने-आण होते, तेव्हा त्याचा थेट परिणाम कंपनीच्या एकूण नफ्यावर होत असतो, हेच मीशॉच्या बाबतीत घडल्याचे दिसून येत आहे.
योगदान मार्जिनवर झालेला परिणाम या सर्व अकार्यक्षमतेचा थेट फटका कंपनीच्या ‘कॉन्ट्रीब्यूशन मार्जिन’वर (Contribution Margin) बसला आहे. शेअरहोल्डर पत्रात स्पष्ट केल्यानुसार, या वाढत्या खर्चामुळे दुसऱ्या तिमाहीत योगदान मार्जिनमध्ये १.१ टक्क्यांची घसरण झाली, तर तिसऱ्या तिमाहीत यात आणखी १ टक्क्याची घट नोंदवण्यात आली. लॉजिस्टिक जाळे अधिक सक्षम आणि स्वावलंबी करण्याच्या प्रक्रियेत कंपनीला या अल्पकालीन आर्थिक आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे. मात्र, भविष्यात हीच यंत्रणा स्थिर झाल्यानंतर खर्चावर नियंत्रण मिळवणे आणि बाह्य सेवा पुरवठादारांवरील अवलंबित्व कमी करणे शक्य होईल, अशी अपेक्षा कंपनीने व्यक्त केली आहे.
मीशोच्या ‘योगदान मार्जिन’मध्ये घट; खर्चातील वाढीमुळे आर्थिक गणिते बिघडली
ई-कॉमर्स क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी ‘मीशो’च्या आर्थिक कामगिरीवर वाढत्या परिचालन खर्चाचा मोठा परिणाम झाला आहे. कंपनीच्या महसुलात तब्बल ९९% वाटा असलेल्या मूळ व्यवसायाच्या ‘योगदान मार्जिन’मध्ये (Contribution Margin) लक्षणीय घट झाली आहे. गेल्या वर्षीच्या याच तिमाहीत हे मार्जिन ४.३% इतके होते, जे आता घसरून २.३% वर आले आहे. मार्जिनमधील या घसरणीमुळे कंपनीच्या नफाक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले असून, वाढता खर्च रोखणे हे कंपनीपुढील मुख्य आव्हान ठरत आहे.
एबिटडा (EBITDA) आणि खर्चातील वाढ आर्थिक कामगिरीच्या निकषांवर नजर टाकल्यास, मीशोने तिसऱ्या तिमाहीत ४६० कोटी रुपयांचा ‘नकारात्मक समायोजित एबिटडा’ (Adjusted EBITDA) नोंदवला आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत हा तोटा केवळ २१ कोटी रुपये होता, याचाच अर्थ एका वर्षात या तोट्यात प्रचंड वाढ झाली आहे. या घसरणीमागे केवळ लॉजिस्टिक्समधील अकार्यक्षमता नसून, विपणन (Marketing) आणि कर्मचारी कल्याणाशी संबंधित खर्चात झालेली मोठी वाढ हे देखील एक प्रमुख कारण आहे. तिसऱ्या तिमाहीत कंपनीचे समायोजित एबिटडा मार्जिन उणे ४.२% इतके नोंदवण्यात आले आहे.
पुनरुज्जीवनासाठी व्यवस्थापनाची रणनीती या प्रतिकूल परिस्थितीतून बाहेर पडण्यासाठी कंपनीने आता कंबर कसली आहे. भागधारकांना दिलेल्या पत्रात व्यवस्थापनाने भविष्यातील सुधारणांचा आराखडा मांडला आहे. आगामी दोन तिमाहींमध्ये कंपनी पुन्हा एकदा ‘ब्रेकइव्हन’ पातळी (ना नफा ना तोटा) गाठण्याचे उद्दिष्ट ठेवत आहे, जशी कामगिरी त्यांनी पहिल्या तिमाहीत केली होती. यासाठी ‘प्रति-ऑर्डर’ खर्च कमी करण्यावर भर दिला जाणार आहे. वितरण साखळीतील अनावश्यक अडथळे किंवा केंद्रे (Nodes) कमी करणे, वितरणाचे मार्ग अधिक कार्यक्षम आणि संक्षिप्त करणे आणि नवीन केंद्रांमधून मालाची आवक-जावक (Throughput) वाढवणे, या त्रिसूत्रीचा अवलंब कंपनी करणार आहे.
भविष्यातील अपेक्षा व्यवस्थापनाला विश्वास आहे की, या उपाययोजनांमुळे परिचालन अकार्यक्षमता दूर होईल आणि समायोजित एबिटडा मार्जिनमध्ये वेगाने सुधारणा होईल. लॉजिस्टिक्स नेटवर्क एकदा स्थिर झाले की, वितरणाचा खर्च कमी होऊन त्याचा थेट सकारात्मक परिणाम कंपनीच्या ताळेबंदावर दिसून येईल. मात्र, सध्याच्या स्पर्धात्मक वातावरणात हे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी मीशोला आपल्या खर्चावर अत्यंत शिस्तबद्ध नियंत्रण ठेवावे लागणार आहे.
मीशोच्या महसुलात ३१ टक्क्यांची भरघोस वाढ; ग्राहकांच्या संख्येतही विक्रमी नोंद
वाढत्या तोट्याचे सावट असूनही, ई-कॉमर्स क्षेत्रातील नामांकित कंपनी ‘मीशो’ने आपल्या महसुलात उल्लेखनीय प्रगती साध्य केली आहे. कंपनीने दिलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, कामकाजातून मिळणारा महसूल वार्षिक ३१ टक्क्यांनी वाढून ३,५१७.६ कोटी रुपयांवर पोहोचला आहे. ग्राहकांनी व्यासपीठावरून वारंवार खरेदी करण्याकडे दाखवलेला कल आणि वाढती विश्वासार्हता हे या महसुली वाढीचे मुख्य गमक मानले जात आहे.
व्यवहार करणाऱ्या वापरकर्त्यांचा ऐतिहासिक टप्पा कंपनीसाठी अत्यंत समाधानाची बाब म्हणजे, वार्षिक स्तरावर व्यवहार करणाऱ्या सक्रिय वापरकर्त्यांची संख्या २५.१ कोटी (२५१ दशलक्ष) या आतापर्यंतच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचली आहे. या ग्राहक वृद्धीमुळे कंपनीच्या ‘निव्वळ व्यापारी मूल्या’त (Net Merchandise Value – NMV) वार्षिक २६ टक्क्यांची भरघोस वाढ झाली आहे. केवळ मूल्याच्या बाबतीतच नव्हे, तर विक्री झालेल्या वस्तूंच्या संख्येच्या बाबतीतही कंपनीने मोठी झेप घेतली असून, या तिमाहीत ग्राहकांनी नोंदवलेल्या एकूण ऑर्डरची संख्या ३५ टक्क्यांनी वाढून ६९ कोटींवर (६९० दशलक्ष) गेली आहे.
सण-उत्सवांचा बदलता काळ आणि परिणाम आपल्या कामगिरीचे विश्लेषण करताना कंपनीने सण-उत्सवांच्या बदलत्या वेळापत्रकाचाही संदर्भ दिला आहे. गेल्या वर्षी दिवाळीचे आगमन नोव्हेंबरच्या सुरुवातीस झाले होते, तर यावर्षी ऑक्टोबरच्या मध्यावरच दिवाळी साजरी करण्यात आली. सणांच्या या ‘कॅलेंडर’मधील बदलामुळे खरेदीच्या पद्धतीत बदल झाला असून, सण-उत्सवासाठी होणाऱ्या खरेदीचा मोठा हिस्सा तिसऱ्या तिमाहीऐवजी दुसऱ्या तिमाहीत विभागला गेला. असे असूनही तिसऱ्या तिमाहीतील कामगिरी स्थिर राखण्यात कंपनीला यश आले आहे.
बळकट रोख स्थिती आणि आयपीओचे पाठबळ आर्थिक स्थैर्याच्या दृष्टीने विचार करता, तिसऱ्या तिमाहीच्या अखेरीस कंपनीकडे ५६ कोटी रुपयांचा ‘मुक्त रोख प्रवाह’ (Free Cash Flow) उपलब्ध होता. सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, कंपनीची रोख शिल्लक ७,२७७ कोटी रुपयांच्या भक्कम स्तरावर आहे. यामध्ये गेल्या महिन्यात सार्वजनिक समभाग विक्रीतून (IPO) उभारलेल्या ४,०८८ कोटी रुपयांच्या निधीचाही समावेश आहे.
मीशोच्या व्यवसाय मॉडेलवर गुंतवणूकदारांची पसंतीची मोहोर; शेअर बाजारात विक्रमी घोडदौड-
भारतीय ई-कॉमर्स क्षेत्रातील प्रस्थापित नियमांना छेद देणाऱ्या ‘मीशो’च्या (Meesho) व्यवसाय मॉडेलला आता सार्वजनिक बाजारपेठेत मोठी मान्यता मिळाली आहे. १० डिसेंबर रोजी अवघ्या १११ रुपयांच्या इश्यू किमतीवर शेअर बाजारात पदार्पण करणाऱ्या मीशॉने अवघ्या दोन आठवड्यांत २३५ रुपयांच्या शिखराला गवसणी घातली. गुंतवणुकीचे मूल्य दुप्पट करणाऱ्या या तेजीने अलीकडच्या काळातील सर्वात यशस्वी आणि मजबूत सूचीबद्ध प्रक्रिया (Listing) म्हणून सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
किंमत-संवेदनशील ग्राहकांवर लक्ष आणि जागतिक तुलना मीशोची ही यशोगाथा त्यांच्या ‘व्हॅल्यू कॉमर्स’ (Value Commerce) धोरणावर आधारित आहे. जलद वितरण किंवा महागड्या ब्रँड्सपेक्षा (Premiumization) कंपनीने ‘कमी किंमत’ आणि ‘खर्च कार्यक्षमता’ या सूत्राला प्राधान्य दिले आहे.
कमिशन-मुक्त मॉडेल आणि महसुलाचे स्त्रोत मीशॉच्या व्यवसायाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे व्यासपीठ विक्रेत्यांकडून कोणतेही ‘विक्री कमिशन’ आकारत नाही. हे धोरण भारतीय ई-कॉमर्समधील पारंपारिक पद्धतींच्या पूर्णतः विरुद्ध आहे. कमिशनऐवजी कंपनी जाहिरात सेवा, लॉजिस्टिक्स (वाहतूक व्यवस्था), विक्रेत्यांना दिला जाणारा खेळत्या भांडवलाचा वित्तपुरवठा आणि इतर मूल्यवर्धित सेवांच्या माध्यमातून आपला महसूल मिळवते. या धोरणामुळे लहान विक्रेते मोठ्या संख्येने मीशॉशी जोडले गेले आहेत, ज्याचा फायदा अखेरीस ग्राहकांना स्वस्त दरांच्या स्वरूपात मिळत आहे. भविष्यातील दृष्टिकोन शेअर बाजारातील या दणदणीत प्रतिसादामुळे मीशॉच्या कमी खर्चाच्या आणि अधिक कार्यक्षमतेच्या धोरणावर शिक्कामोर्तब झाले आहे.
हे देखील वाचा – Sunetra Pawar : महाराष्ट्राला मिळणार पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री; जाणून घ्या सुनेत्रा पवार यांचा राजकीय प्रवास
