NASA Satellite Crash: अंतराळ संशोधनात महत्त्वाची भूमिका बजावणारा नासाचा ‘व्हॅन ॲलन प्रोब ए’ हा उपग्रह आता पृथ्वीच्या वातावरणात पुन्हा प्रवेश करण्याच्या मार्गावर आहे. गेल्या १४ वर्षांपासून अवकाशात असलेल्या या ६०० किलो वजनाच्या उपग्रहाबद्दल सर्वसामान्यांच्या मनात प्रश्न निर्माण झाले आहेत, पण शास्त्रज्ञांनी घाबरण्याचे कारण नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.
व्हॅन ॲलन प्रोब ए काय आहे?
ऑगस्ट २०१२ मध्ये नासाने हा उपग्रह अवकाशात सोडला होता. या मोहिमेचा मुख्य उद्देश पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्राभोवती असलेल्या घातक प्रारण पट्ट्यांचा (रेडिएशन बेल्ट्स) अभ्यास करणे हा होता. या पट्ट्यांमुळे पृथ्वीचे सूर्यप्रकाशातील घातक कणांपासून रक्षण होते. हा उपग्रह सुरुवातीला केवळ २ वर्षांसाठी नियोजित होता, परंतु २०१९ पर्यंत, म्हणजेच ७ वर्षांहून अधिक काळ त्याने अत्यंत मौल्यवान माहिती गोळा केली. इंधन संपल्यानंतर हे अभियान थांबवण्यात आले होते.
आता अचानक का कोसळत आहे?
मिळालेल्या माहितीनुसार, सुरुवातीला हा उपग्रह २०३४ पर्यंत अवकाशात राहील असा अंदाज होता. मात्र, अलीकडच्या काळात सूर्य सक्रियतेत वाढ झाली आहे. यामुळे पृथ्वीचे वातावरणीय थर विस्तारले आहेत. या विस्तारलेल्या वातावरणामुळे उपग्रहाचा वेग कमी होऊन तो ओढला जात आहे आणि अपेक्षेपेक्षा लवकर पृथ्वीच्या दिशेने परतत आहे.
धोका किती आहे?
नासा आणि विविध ट्रॅकिंग संस्थांच्या मते, हा उपग्रह वातावरणात प्रवेश करताना अतिवेगवान उष्णतेमुळे जळून खाक होईल.
- सुरक्षितता: नासाच्या अंदाजानुसार, या उपग्रहाच्या अवशेषांमुळे कोणालाही इजा होण्याची शक्यता कमी आहे.
- भूगोल: पृथ्वीचा सुमारे ७१ टक्के पृष्ठभाग हा पाण्याने व्यापलेला आहे. त्यामुळे, जर एखादा लहान तुकडा जळण्यापासून वाचलाच, तर तो समुद्रात किंवा मानवी वस्ती नसलेल्या निर्जन भागात पडण्याची शक्यता जास्त आहे.
- नियमित प्रक्रिया: जुने उपग्रह अशा प्रकारे वातावरणात जळून नष्ट होणे ही अंतराळ संशोधनातील एक नियमित प्रक्रिया आहे.
हा उपग्रह केवळ एक अंतराळ कचरा नसून, त्याने पृथ्वीच्या वातावरणाचे रक्षण करणाऱ्या प्रारण क्षेत्राची जी माहिती दिली आहे, ती भविष्यातील अंतराळ मोहिमा अधिक सुरक्षित करण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरली आहे.
