Nirmala Sitharaman : आज १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी भारतीय संसदेच्या दालनात एक नवा इतिहास रचला गेला. केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी सलग नवव्यांदा देशाचा अर्थसंकल्प सादर करत माजी अर्थमंत्री मोरारजी देसाई यांच्या प्रदीर्घ काळ टिकलेल्या विक्रमाला गवसणी घातली. मात्र, या ऐतिहासिक क्षणी केवळ आर्थिक आकडेवारीचीच चर्चा झाली नाही, तर अर्थमंत्र्यांनी आपल्या पेहरावातून साक्षात भारताच्या समृद्ध हस्तकला संस्कृतीचे दर्शन घडवले. संसदेच्या पायऱ्या चढताना त्यांच्या हातात आधुनिकतेचे प्रतीक असलेला ‘डिजिटल टॅब’ आणि अंगावर तामिळनाडूच्या गौरवशाली परंपरेचा वारसा सांगणारी ‘कांजीवरम सिल्क साडी’ असा आधुनिकता व परंपरेचा एक विलोभनीय संगम पाहायला मिळाला.
‘कट्टम’ नक्षीचा राजेशाही थाट-
अर्थमंत्र्यांनी आज परिधान केलेली गडद जांभळ्या रंगाची साडी सोशल मीडियावर आकर्षणाचे केंद्र ठरली आहे. तामिळनाडूच्या विणकर कौशल्याचा उत्कृष्ट नमुना असलेल्या या हातमागावरील साडीवर ‘कट्टम’ म्हणजेच वैशिष्ट्यपूर्ण चौकटींची (Checks) मोहक नक्षी होती. जांभळ्या रंगाच्या राजस छटेला सोन्याच्या जरकाम असलेल्या काठांनी (Golden Zari Border) जी जोड दिली होती, त्यातून भारतीय विणकाम कलेची भव्यता अधोरेखित होत होती. ‘लोकल ते वोकल’ या मंत्राचा उच्चार केवळ शब्दांतून न करता, तो आपल्या कृतीतून आणि पेहरावातून देण्याची त्यांची ही शैली भारतीय कारागिरांना मोठे प्रोत्साहन देणारी ठरली आहे.
किंमत आणि कलेचे मूल्य-
शुद्ध रेशीम आणि अस्सल सोन्या-चांदीच्या जरकामासाठी कांजीवरम साड्या जागतिक स्तरावर नावाजल्या जातात. फॅशन क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, अर्थमंत्र्यांनी नेसलेली ही साडी तिच्या विणकामाच्या दर्जावरून साधारणतः ३५,००० ते ७०,००० रुपयांच्या श्रेणीतील असू शकते. मात्र, या साडीवरील नक्षीकाम आणि रंगांची दुर्मीळता लक्षात घेता, तिचे मूल्य यापेक्षाही अधिक असण्याची शक्यता आहे. मुळात अशा साड्यांची किंमत त्यातील बुट्ट्यांची गुंफण आणि रेशमाच्या पोतावर अवलंबून असते, जे भारतीय कारागिरीचे अनमोल दागिनेच मानले जातात.
गेल्या काही वर्षांतील अर्थसंकल्पीय भाषणांवर नजर टाकली असता, निर्मला सीतारामन यांनी नेहमीच प्रांतीय अस्मितेला साद घातली आहे. कधी ओडिसाची ‘संबलपुरी’, कधी कर्नाटकातील धारवाडची ‘कसूती’ भरतकाम असलेली साडी, तर कधी दाक्षिणात्य सिल्क; त्यांच्या प्रत्येक पेहरावातून भारताच्या विविधतेत नटलेल्या विणकर समुदायाला एक प्रकारे मानवंदनाच दिली जाते. आजच्या या विशेष प्रसंगी, एका बाजूला देशाच्या भविष्याचा आर्थिक नकाशा मांडण्याची जबाबदारी आणि दुसऱ्या बाजूला भारतीय संस्कृतीचा पदर सावरण्याची त्यांची ही अदा कौतुकास्पद ठरली आहे.
