Noro Virus : कोरोना महामारीनंतर जागतिक आरोग्य व्यवस्थेला दिलासा मिळत असतानाच चीनमध्ये आणखी एका विषाणूच्या संसर्गाची नोंद झाली आहे. दक्षिण चीनमधील ग्वांगडोंग प्रांतातील फोशान शहरात असलेल्या शिन्हुई मिडल स्कूलमध्ये नोरो व्हायरसचा प्रादुर्भाव झाल्याचे समोर आले असून, या शाळेतील तब्बल १०३ विद्यार्थी या विषाणूने संक्रमित झाल्याची माहिती स्थानिक आरोग्य अधिकाऱ्यांनी दिली आहे. सुदैवाची बाब म्हणजे, सर्व संक्रमित विद्यार्थी सध्या सुरक्षित असून एकाही विद्यार्थ्याची प्रकृती गंभीर किंवा जीवघेणी नसल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
नोरो व्हायरस हा अत्यंत संसर्गजन्य विषाणू असून तो ‘अक्यूट गॅस्ट्रोएन्टेरिटिस’ या आजारास कारणीभूत ठरतो. या आजारामध्ये प्रामुख्याने अचानक उलट्या, जुलाब, तीव्र पोटदुखी, मळमळ तसेच अशक्तपणा अशी लक्षणे दिसून येतात. शिन्हुई मिडल स्कूलमधील विद्यार्थ्यांमध्ये अलीकडेच ही लक्षणे आढळून आल्यानंतर आरोग्य विभागाने तातडीने तपासणी करून प्राथमिक चाचण्यांद्वारे नोरो व्हायरस संसर्गाची पुष्टी केली. या घटनेनंतर शाळेत स्वच्छता व निर्जंतुकीकरणाच्या उपाययोजना अधिक कडक करण्यात आल्या असून, संसर्गाचा प्रसार रोखण्यासाठी प्रतिबंधात्मक पावले उचलली जात आहेत.
स्थानिक प्रशासन आणि आरोग्य यंत्रणा परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असून नागरिकांनी घाबरून न जाता स्वच्छता आणि आरोग्यविषयक नियमांचे काटेकोर पालन करावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
आरोग्य विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, नोरो व्हायरसने संक्रमित झालेल्या सर्व १०३ विद्यार्थ्यांची प्रकृती सध्या स्थिर असून त्यांना आवश्यक ती वैद्यकीय देखरेख पुरवली जात आहे. कोणत्याही विद्यार्थ्याची अवस्था गंभीर नसल्याने प्रशासनाने दिलासा व्यक्त केला आहे. खबरदारीचा उपाय म्हणून संबंधित शाळेचा संपूर्ण परिसर निर्जंतुकीकरण करण्यात आला असून वर्गखोल्या, स्वच्छतागृहे, पिण्याच्या पाण्याच्या सुविधा तसेच सामायिक वापराच्या जागांची विशेष स्वच्छता करण्यात आली आहे. यासोबतच विद्यार्थ्यांच्या आरोग्यस्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवले जात असून, त्यांच्या उपस्थितीची नोंद व हालचालींवरही काटेकोर देखरेख केली जात आहे.
दरम्यान, संसर्गाचा नेमका स्रोत शोधण्यासाठी महामारीविज्ञान सर्वेक्षण सुरू करण्यात आले आहे. या सर्वेक्षणाअंतर्गत विद्यार्थ्यांच्या अलीकडील संपर्कांचा, अन्नपाण्याच्या सवयींचा तसेच शाळेतील स्वच्छतेच्या व्यवस्थेचा सखोल अभ्यास केला जात आहे, जेणेकरून भविष्यात अशा प्रकारच्या संसर्गाचा प्रसार रोखता येईल. ग्वांगडोंग प्रांताच्या रोग नियंत्रण विभागातील अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले की, या प्रदेशात दरवर्षी ऑक्टोबर ते मार्च या कालावधीत नोरो व्हायरसच्या रुग्णसंख्येत वाढ होताना दिसते. विशेषतः हिवाळ्याच्या काळात थंड हवामानामुळे हा विषाणू अधिक वेगाने पसरतो. या पार्श्वभूमीवर नागरिकांनी वैयक्तिक स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष द्यावे, हात वारंवार साबणाने धुवावेत तसेच अन्न व पाणी स्वच्छ आणि सुरक्षित असल्याची खात्री करावी, असे आवाहन आरोग्य विभागाने केले आहे.
नेमका काय आहे नोरो व्हायरस?
नोरो व्हायरस हा जागतिक पातळीवर अत्यंत सामान्य आणि वेगाने पसरणारा विषाणू मानला जातो. दरवर्षी या विषाणूमुळे सुमारे ६८.५ कोटी लोक संक्रमित होतात, ज्यामध्ये ५ वर्षांखालील सुमारे २० कोटी मुलांचा समावेश असतो. या विषाणूने होणारे रुग्णप्रकरणे विशेषतः कमी उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये अधिक प्रमाणात दिसून येतात, जिथे स्वच्छ पाणी आणि योग्य आरोग्यसेवा उपलब्ध नसतात.
नोरो व्हायरसमुळे जगभरात दरवर्षी सुमारे २ लाख लोकांचा बळी जातो, ज्यामध्ये सुमारे ५० हजार मुलं आहेत. हा विषाणू प्रामुख्याने अन्न आणि पाण्याद्वारे पसरणारा असतो, तसेच संसर्गग्रस्त व्यक्तीच्या संपर्कातूनही सहज पसरतो. यामुळे विशेषतः शालेय, हॉस्पिटल आणि मोठ्या प्रमाणावर लोकांच्या संमेलन ठिकाणी संसर्गाचा धोका वाढतो.
आर्थिक दृष्ट्या पाहता, नोरो व्हायरसमुळे आरोग्यसेवा खर्च आणि उत्पन्न गमावल्यामुळे जागतिक पातळीवर अंदाजे ६० अब्ज अमेरिकन डॉलर्स इतका आर्थिक नुकसान होते. हा विषाणू मानवतेसाठी गंभीर आरोग्य आव्हान ठरत असून, संसर्ग टाळण्यासाठी स्वच्छता आणि हात धुण्याची सवय आवश्यक ठरते.
इतिहास पाहता, नोरो व्हायरसचा पहिला प्रादुर्भाव १९६८ साली अमेरिकेच्या ओहायो राज्यातील नॉरवॉक शहरात नोंदवला गेला होता. त्यानंतरपासून हा विषाणू सतत जागतिक पातळीवर फैलावत आहे आणि दरवर्षी नवीन संसर्ग प्रकरणे नोंदली जातात.
हा व्हायरस नेमका पसरतो कसा ?
नोरो व्हायरस हा प्रामुख्याने गॅस्ट्रोएन्टेरिटिस निर्माण करणारा विषाणू असून, ज्याला सामान्य जनमानसात ‘स्टमक फ्लू’ असेही संबोधले जाते. मात्र, हा सामान्य फ्लूपेक्षा पूर्णपणे वेगळा आहे कारण इन्फ्लूएंझा व्हायरस श्वसन संस्थेवर परिणाम करतो, तर नोरो व्हायरस पोटाच्या आजारांसाठी जबाबदार आहे. या विषाणूमुळे संक्रमित व्यक्तींना अचानक पोटदुखी, उलटी, अतिसार आणि कधीकधी तापही होऊ शकतो, ज्यामुळे शरीरातील द्रवांची कमतरता निर्माण होऊ शकते.
नोरो व्हायरस मुख्यतः दूषित अन्न आणि पाण्याद्वारे पसरतो. संक्रमित व्यक्तीच्या हाताचा थेट संपर्क आलेले अन्न सेवन केल्यास संसर्ग होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात वाढते. तसेच अर्धवट शिजवलेले शेलफिश, अशुद्ध किंवा दूषित पाण्याने धुतलेली फळे व भाज्या हेही या विषाणूचे प्रमुख स्रोत मानले जातात. विशेषतः सार्वजनिक ठिकाणी किंवा घरात स्वच्छतेची योग्य काळजी न घेतल्यास हा विषाणू सहज पसरतो.
हा व्हायरस फक्त थेट संपर्कातूनच नाही तर आजूबाजूच्या पृष्ठभागांवरही टिकतो. दरवाजाचे हँडल, नळ, काउंटर आणि इतर सामान्य स्पर्शाचे भाग या विषाणूसाठी दोन आठवड्यांपर्यंत जीवंत राहू शकतात. त्यामुळे संसर्ग टाळण्यासाठी हात धुणे, अन्न शिजवताना योग्य तापमान राखणे आणि स्वच्छता ही अत्यंत गरजेची आहे.
सार्वत्रिक पातळीवर नोरो व्हायरसमुळे आरोग्याच्या दृष्टीने गंभीर परिणाम होऊ शकतात, विशेषतः लहान मुलं, वृद्ध लोक आणि रोगप्रतिकारशक्ती कमी असलेल्यांसाठी. जागतिक आरोग्य संघटना संसर्ग टाळण्यासाठी योग्य स्वच्छता आणि सुरक्षित अन्नपदार्थांच्या पद्धतींचा सल्ला देते, कारण या उपायांनी या विषाणूच्या प्रसारावर प्रभावी नियंत्रण ठेवता येऊ शकते.
यातुन आपला बचाव कसा करावा?
नोरो व्हायरसवर सध्या कोणतीही प्रभावी लस उपलब्ध नाही. त्यामुळे या संसर्गापासून संरक्षणासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय हाच सर्वात विश्वासार्ह मार्ग मानला जातो. साबण आणि स्वच्छ पाण्याने वारंवार हात धुणे हा या विषाणूपासून बचावाचा अत्यंत महत्त्वाचा उपाय आहे. केवळ हँड सॅनिटायझरचा वापर पुरेसा ठरत नसून, तो नोरो व्हायरसवर अपेक्षित परिणाम करत नाही, असेही काही अहवालात स्पष्ट करण्यात आले आहे.
याशिवाय, बाथरूम, स्वयंपाकघर तसेच दरवाजांचे हँडल, नळ, स्विच बोर्ड यांसारख्या वारंवार स्पर्श होणाऱ्या जागांची स्वच्छता ब्लिच मिसळलेल्या पाण्याने करणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांनी सुचवले आहे. यामुळे विषाणूचा प्रसार मोठ्या प्रमाणात रोखता येऊ शकतो. जर एखाद्या व्यक्तीस नोरो व्हायरसची लागण झाल्याची लक्षणे दिसून आली, तर त्यांनी इतरांशी संपर्क टाळून घरीच विश्रांती घ्यावी, असा सल्ला देण्यात आला आहे.
संसर्गाच्या काळात शरीरातील पाण्याची कमतरता टाळणे अत्यंत गरजेचे असल्याने भरपूर पाणी पिणे, सूप तसेच इलेक्ट्रोलाईटयुक्त पेये घेणे फायदेशीर ठरते. योग्य विश्रांती, स्वच्छतेचे काटेकोर पालन आणि आरोग्यविषयक मार्गदर्शक सूचनांचे पालन केल्यास या विषाणूच्या संसर्गावर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळवता येते.
हे देखील वाचा – Karachi Shopping Mall Fire : कराचीत शॉपिंग मॉलमध्ये भीषण आग; आगीत १४ जणांचा दुर्दैवी मृत्यू
