Operation Sindoor : भारतीय लष्कराच्या शौर्याचा आणि असीम त्यागाचा इतिहास सांगणाऱ्या ‘ऑपरेशन सिंदूर’ या लष्करी मोहिमेदरम्यान वीरमरण आलेल्या सहा भारतीय सशस्त्र दलाच्या शूर जवानांची नावे प्रथमच अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आली आहेत. देशरक्षणासाठी सर्वोच्च बलिदान देणाऱ्या या अमर हुतात्म्यांच्या नावांचा अंतर्भाव आता नवी दिल्ली येथील राष्ट्रीय युद्ध स्मारकाच्या (National War Memorial) अधिकृत संकेतस्थळावरील ‘रोल ऑफ ऑनर’ (Roll of Honour) मध्ये अत्यंत आदराने करण्यात आला आहे. केवळ संकेतस्थळावरच नव्हे, तर राजधानी नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय युद्ध स्मारकाच्या प्रत्यक्ष वास्तूवरील ‘वॉल-३डी’ (Wall-3D) च्या २०२५ च्या विशेष विभागामध्ये या सहा वीरपुत्रांची नावे सुवर्णाक्षरांनी कोरण्यात आली आहेत, जेणेकरून येणाऱ्या पिढ्यांना त्यांच्या शौर्याची सतत प्रेरणा मिळत राहील.
हे वीर जवान गेल्या वर्षी, म्हणजेच ६ आणि ७ मे २०२५ च्या मध्यरात्री शत्रूविरुद्ध लढताना हुतात्मा झाले होते. त्या रात्री पाकिस्तान आणि पाकव्याप्त काश्मीर (PoK) च्या सीमेमध्ये अत्यंत गुप्तपणे सक्रिय असलेल्या नऊ मुख्य दहशतवादी छावण्यांना (टेरर लाँच पॅड्स) उद्ध्वस्त करण्यासाठी भारतीय सशस्त्र दलांनी एक मोठी आणि धडक लष्करी कारवाई केली होती. या धाडसी मोहिमेला ‘ऑपरेशन सिंदूर’ असे सांकेतिक नाव देण्यात आले होते. भारताच्या सार्वभौमत्वाला आव्हान देणाऱ्या दहशतवाद्यांचे कंबरडे मोडण्यात भारतीय सैन्याला या मोहिमेत मोठे यश आले; परंतु शत्रूशी समोरासमोर लढा देताना भारतीय लष्कराच्या सहा शूर जवानांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली.
‘ऑपरेशन सिंदूर’ मधील सहा अमर हुतात्म्यांची नावे जाहीर; रायफलमन सुनील कुमार यांना मरणोत्तर ‘वीर चक्र’, तर सार्जंट सुरेंद्र कुमार यांना ‘वायुसेना पदक’-
भारतीय लष्कराच्या अत्यंत गुप्त आणि धाडसी समजल्या जाणाऱ्या ‘ऑपरेशन सिंदूर’ या लष्करी मोहिमेत देशाच्या सार्वभौमत्वासाठी आपल्या प्राणांची आहुती देणाऱ्या सहा शूर जवानांची नावे केंद्र सरकारने प्रथमच अधिकृतपणे जाहीर केली आहेत. मातृभूमीचे रक्षण करताना सर्वोच्च बलिदान देणाऱ्या या वीरपुत्रांचा यथोचित गौरव करत, नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय युद्ध स्मारकामध्ये (National War Memorial) त्यांच्यासाठी एक विशेष स्थान निश्चित करण्यात आले आहे. तेथील मानाच्या भिंतीवर विशेष ग्रॅनाइट विटांवर या सहाही अमर शहीदांची नावे कायमस्वरूपी कोरली जाणार आहेत. संरक्षण दलाने दिलेल्या माहितीनुसार, या हुतात्म्यांमध्ये भारतीय भूदलाचे (लष्कराचे) पाच पराक्रमी जवान आणि भारतीय हवाई दलाच्या एका धाडसी सार्जंटचा समावेश आहे. या मोहिमेतील त्यांच्या अतुलनीय शौर्यासाठी त्यांना मरणोत्तर शौर्य पुरस्कारांनीही सन्मानित करण्यात आले आहे.
वीरगती प्राप्त झालेल्या शूर जवानांची अधिकृत नामावली पुढीलप्रमाणे-
१.सुभेदार मेजर पवन कुमार
२. रायफलमन सुनील कुमार (मरणोत्तर ‘वीर चक्र’ सन्मान)
३. लान्सनायक दिनेश कुमार
४. मुरलीनायक
५. हवालदार सुनील कुमार सिंह
६. सार्जंट सुरेंद्र कुमार (मरणोत्तर ‘वायुसेना पदक’ सन्मान)
शत्रूला कंठस्नान घालताना शौर्याची शकावली; शौर्य पुरस्कारांची घोषणा
संरक्षण सूत्रांनी दिलेल्या अधिकृत तपशिलानुसार, ‘ऑपरेशन सिंदूर’ अंतर्गत हे सर्व जवान प्रामुख्याने जम्मू आणि काश्मीरमधील अत्यंत दुर्गम व आव्हानात्मक सीमावर्ती भागांमध्ये दहशतवाद्यांविरुद्ध लढताना शहीद झाले. शत्रूच्या छावण्या उद्ध्वस्त करत असताना या जवानांनी दाखवलेल्या अदम्य साहसाची दखल घेऊन सरकारने त्यांच्या शौर्याचा मरणोत्तर गौरव केला आहे. १३ व्या जम्मू आणि काश्मीर रायफल्सचे जवान रायफलमन सुनील कुमार यांनी शत्रूशी समोरासमोर लढा देताना दाखवलेल्या अद्भूत पराक्रमाबद्दल त्यांना मरणोत्तर ‘वीर चक्र’ हा देशातील सर्वोच्च लष्करी सन्मान प्रदान करण्यात आला आहे.
तसेच, या संयुक्त मोहिमेत भारतीय हवाई दलाचे प्रतिनिधित्व करणारे आणि शत्रूच्या अडथळ्यांवर हवाई हल्ला चढवणारे सार्जंट सुरेंद्र कुमार यांना त्यांच्या अतुलनीय सेवेसाठी मरणोत्तर ‘वायुसेना पदक’ (Air Force Medal) जाहीर झाले आहे. लान्सनायक दिनेश कुमार, सुभेदार मेजर पवन कुमार, हवालदार सुनील कुमार सिंह आणि मुरलीनायक या लष्कराच्या अन्य वीरांनीही प्राणांची बाजी लावून ही मोहीम यशस्वी करण्यात मोलाचे योगदान दिले.
‘ऑपरेशन सिंदूर’ मोहिमेला राष्ट्रीय युद्ध स्मारकावर अधिकृत सन्मान; अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्या दाव्यांवरून देशात राजकीय वादळ-
‘ऑपरेशन सिंदूर’ अंतर्गत भारतीय सशस्त्र दलांनी अत्यंत धाडसी आणि अचूक रणनीती आखत पाकिस्तान व पाकव्याप्त काश्मीर (PoK) मधील ‘जैश-ए-मोहम्मद’ आणि ‘लश्कर-ए-तैबा’ या कुप्रसिद्ध दहशतवादी संघटनांच्या नऊ सक्रिय तळांना पूर्णपणे उद्ध्वस्त केले होते. या अत्यंत संवेदनशील लष्करी कारवाईमुळे दोन्ही देशांमधील सीमावर्ती भागात युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली होती. अखेर, हा वाढता तणाव नियंत्रणात आणण्यासाठी आणि शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी १० मे रोजी भारत आणि पाकिस्तानच्या लष्करी कारवायांच्या महासंचालकांमध्ये (DGMOs) एक उच्चस्तरीय तातडीची बैठक पार पडली. या महत्त्वपूर्ण चर्चेअंती, दोन्ही देशांनी आपापल्या बाजूने लष्करी कारवाया थांबवण्यावर (सीजफायर) सहमती दर्शवली आणि परिस्थिती पूर्वपदावर आली.
राष्ट्रीय युद्ध स्मारकाचे महत्त्व आणि ‘ऑपरेशन सिंदूर’चा गौरव-
नवी दिल्लीतील ऐतिहासिक ‘इंडिया गेट’च्या परिसरात २०१९ मध्ये या भव्य ‘राष्ट्रीय युद्ध स्मारकाचे’ (National War Memorial) उद्घाटन करण्यात आले होते. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून देशाच्या रक्षणासाठी, अखंडतेसाठी आणि सार्वभौमत्वासाठी सीमेवर प्राणांची आहुती देणाऱ्या प्रत्येक शूर सैनिकाचे नाव येथे अत्यंत आदराने आणि सुवर्णाक्षरांनी कोरले जाते. आता ‘ऑपरेशन सिंदूर’ मधील ६ अमर हुतात्म्यांच्या नावांचा या स्मारकात अधिकृत समावेश करण्यात आला आहे. या ऐतिहासिक निर्णयामुळे, या शौर्यपूर्ण मोहिमेला राष्ट्रीय युद्ध स्मारकावर अधिकृतपणे नोंदणी झालेल्या आणि सन्मानित करण्यात आलेल्या भारताच्या प्रमुख यशस्वी लष्करी मोहिमांच्या यादीत मानाचे स्थान मिळाले आहे.
आंतरराष्ट्रीय राजकारण आणि देशांतर्गत विरोधी पक्षांची तोफ-
दरम्यान, या लष्करी मोहिमेचे पडसाद आता आंतरराष्ट्रीय राजकीय पटलावरही उमटताना दिसत आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या विविध जाहीर भाषणांमध्ये, भारत आणि पाकिस्तानमधील हे संभाव्य युद्ध आपणच मध्यस्थी करून थांबवल्याचा दावा शेकडोवेळा केला आहे. इतकेच नव्हे तर, या संघर्षादरम्यान दोन्ही देशांची अत्याधुनिक आणि नवी कोरी युद्ध विमाने पाडण्यात आली होती, असा खळबळजनक दावाही त्यांनी बोलताना केला होता.
