Pakistan Airlines : शेजारील देश पाकिस्तान सध्या आपल्या अस्तित्वाच्या इतिहासातील अत्यंत भीषण आणि अभूतपूर्व आर्थिक संकटाचा सामना करत आहे. या ढासळत्या अर्थव्यवस्थेचा सर्वात मोठा आणि विदारक फटका आता पाकिस्तानची राष्ट्रीय ध्वजवाहक विमान कंपनी असलेल्या ‘पाकिस्तान इंटरनॅशनल एअरलाईन्स’ला (PIA) बसला आहे. एकेकाळी आशियातील आघाडीची विमान सेवा मानली जाणारी ही कंपनी आता पूर्णपणे बंद पडण्याच्या उंबरठ्यावर येऊन ठेपली असून, या गंभीर परिस्थितीमुळे जागतिक विमान वाहतूक क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे.
अधिकच्या माहितीनुसार, ‘पीआयए’वर असलेल्या कर्जाचा डोंगर आणि परकीय चलनाची भासणारी तीव्र टंचाई यामुळे कंपनीला दैनंदिन परिचालन खर्च भागवणेही अशक्य झाले आहे. इंधनाचे थकीत देयके, कर्मचाऱ्यांचे प्रलंबित वेतन आणि विमानांच्या देखभालीसाठी लागणाऱ्या सुट्या भागांचा अभाव यामुळे अनेक विमाने जमिनीवरच उभी आहेत. ही परिस्थिती इतकी टोकाला गेली आहे की, कोणत्याही क्षणी या विमान कंपनीची सेवा कायमची खंडित होऊ शकते, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. प्रशासकीय पातळीवर कंपनीच्या खाजगीकरणाचे प्रयत्न सुरू असले, तरी त्याला अद्याप म्हणावे तसे यश आलेले नाही.
या संकटामुळे केवळ पाकिस्तानच्या प्रतिमेला तडा गेला आहे असे नाही, तर हजारो प्रवाशांचे भवितव्यही टांगणीला लागले आहे. विशेषतः व्यापार, उद्योग आणि नोकरीनिमित्त परदेशात किंवा देशांतर्गत विमान प्रवासावर अवलंबून असणाऱ्या नागरिकांचे प्रचंड हाल होत आहेत. अनेक नियोजित उड्डाणे अचानक रद्द केली जात असल्याने प्रवाशांना मोठा आर्थिक भुर्दंड सहन करावा लागत असून, कामाच्या ठिकाणी पोहोचण्यास विलंब होत आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पाकिस्तानची कनेक्टिव्हिटी कमी झाल्यामुळे देशाच्या उरल्यासुरल्या व्यापारावरही याचे अत्यंत प्रतिकूल परिणाम होत आहेत.
पाकिस्तानमध्ये विमान इंधनाच्या दरात १५० टक्क्यांची अभूतपूर्व वाढ; गुपचूप दरवाढीमुळे हवाई वाहतूक क्षेत्र कोलमडण्याच्या उंबरठ्यावर
आधीच आर्थिक गर्तेत सापडलेल्या पाकिस्तानसमोर आता एक नवे संकट उभे ठाकले आहे. गेल्या काही आठवड्यांमध्ये पाकिस्तानात विमान इंधनाच्या (Jet Fuel) किमतीत कमालीची आणि ऐतिहासिक वाढ झाली असून, ही दरवाढ तब्बल १५० टक्क्यांच्या उच्चांकी स्तरावर पोहोचली आहे. विशेष म्हणजे, प्रशासनाकडून या दरवाढीची कोणतीही अधिकृत घोषणा किंवा पूर्वसूचना न देता, ती अत्यंत छुप्या पद्धतीने लागू करण्यात आल्याने विमान कंपन्या आणि प्रवाशांमध्ये तीव्र संतापाची लाट उसळली आहे. या निर्णयामुळे पाकिस्तानची कोलमडलेली हवाई वाहतूक व्यवस्था आता पूर्णतः ठप्प होण्याच्या मार्गावर आहे.
उपलब्ध अधिकृत आकडेवारीनुसार, विमान इंधनाचे दर ज्या वेगाने वाढले आहेत, ते थक्क करणारे आहेत. १ मार्च रोजी ज्या जेट इंधनाची (JP-1) किंमत १९० रुपये प्रति लिटर इतकी होती, ती केवळ तीन आठवड्यांत म्हणजेच २१ मार्चपर्यंत ४७२ रुपये प्रति लिटर या विक्रमी स्तरावर जाऊन पोहोचली आहे. या दरवाढीचा दाह इतका भीषण होता की, एकट्या २१ मार्च रोजी इंधनाच्या किमतीत ८४ रुपयांची (२१.६५ टक्के) भरमसाठ वाढ करण्यात आली. इंधनाच्या दरात झालेली ही वणव्यासारखी वाढ पाकिस्तानच्या इतिहासातील सर्वात मोठी दरवाढ मानली जात आहे.
विमानाच्या परिचालन खर्चात (Operating Cost) झालेली ही प्रचंड वाढ आता थेट प्रवाशांच्या खिशावर डल्ला मारणार आहे. इंधनाचे दर अवाच्या सव्वा वाढल्यामुळे विमान कंपन्यांकडे तिकीट दरात मोठी वाढ करण्याशिवाय दुसरा कोणताही पर्याय उरलेला नाही. यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांसाठी विमान प्रवास करणे आता केवळ स्वप्नवत ठरणार असून, हवाई सफर सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर गेली आहे. आधीच महागाईने होरपळलेल्या पाकिस्तानी जनतेला आता या नवीन दरवाढीचा मोठा आर्थिक फटका सहन करावा लागत आहे.
‘पीआयए’ अध्यक्षांचा निर्वाणीचा इशारा: आर्थिक विवंचनेमुळे सेवा कायमची खंडित होण्याची भीती; पाकिस्तानच्या विमान वाहतूक क्षेत्रासमोर अस्तित्वाचे संकट-
पाकिस्तानच्या ढासळत्या अर्थव्यवस्थेचा विळखा आता राष्ट्रीय विमान सेवा असलेल्या ‘पाकिस्तान इंटरनॅशनल एअरलाईन्स’भोवती (PIA) घट्ट होताना दिसत आहे. या भीषण आर्थिक दबावाच्या पार्श्वभूमीवर ‘पीआयए’ कन्सोर्टियमचे अध्यक्ष आरिफ हबीब यांनी दिलेला इशारा अत्यंत चिंताजनक मानला जात आहे. एका आघाडीच्या वृत्तवाहिनीला दिलेल्या विशेष मुलाखतीत त्यांनी स्पष्ट केले की, विमान इंधनाच्या किमतीत ज्या वेगाने आणि ज्या प्रमाणात भरमसाठ वाढ झाली आहे, ती पाहता कंपनीचे दैनंदिन कामकाज सुरू ठेवणे आता अशक्यप्राय झाले आहे. हबीब यांच्या या विधानाने पाकिस्तानच्या प्रशासकीय वर्तुळात आणि सामान्य जनतेमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
आरिफ हबीब यांनी आपल्या मुलाखतीत वस्तुस्थिती मांडताना सांगितले की, जर इंधनाचे दर याच अनियंत्रित गतीने वाढत राहिले आणि सरकारकडून कोणताही ठोस आर्थिक आधार मिळाला नाही, तर ‘पीआयए’ला आपली विमान सेवा ‘कायमची बंद’ करण्यावाचून दुसरा कोणताही पर्याय उरणार नाही. कोणत्याही देशाच्या राष्ट्रीय विमान कंपनीच्या प्रमुखाकडून अशा प्रकारचे टोकाचे विधान येणे, हे त्या देशाची आर्थिक स्थिती पूर्णपणे नियंत्रणाबाहेर गेल्याचे स्पष्ट संकेत मानले जात आहेत. ही नामुष्की केवळ एका कंपनीपुरती मर्यादित नसून, ती पाकिस्तानच्या जागतिक प्रतिमेला तडा देणारी ठरणार आहे.
परिचालन खर्च (Operating Cost) आणि महसूल यामध्ये निर्माण झालेली मोठी दरी आता भरून काढणे कंपनीच्या आवाक्याबाहेर गेले आहे. इंधनाच्या किमतीत झालेली १५० टक्क्यांची वाढ ही कोणत्याही विमान कंपनीसाठी पचवणे अशक्य असून, यामुळे कंपनीच्या आर्थिक नियोजनाचा पूर्णतः बोजवारा उडाला आहे. जर ही राष्ट्रीय विमान सेवा खरोखरच बंद झाली, तर त्याचा थेट परिणाम देशाच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर आणि परदेशात कार्यरत असलेल्या लाखो पाकिस्तानी नागरिकांच्या प्रवासावर होईल.
अमेरिका-इराण युद्धाचे जागतिक पडसाद; विस्कळीत पुरवठा साखळीचा ‘कंगाल’ पाकिस्तानला सर्वाधिक तडाखा-
दोन शक्तिशाली राष्ट्रांमधील या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक पुरवठा साखळी (Global Supply Chain) पूर्णतः विस्कळीत झाली असून, त्याचे गंभीर परिणाम आता विकसनशील आणि आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत असलेल्या देशांना भोगावे लागत आहेत. विशेषतः आधीच ‘कंगाल’ होण्याच्या उंबरठ्यावर असलेल्या पाकिस्तानसाठी हे आंतरराष्ट्रीय संकट ‘दुष्काळात तेरावा महिना’ ठरत आहे.
या युद्धामुळे निर्माण झालेल्या जागतिक अनिश्चिततेचा सर्वात मोठा फटका विमान इंधनाच्या (Jet Fuel) पुरवठ्याला बसला आहे. आखाती देशांमधील तणावामुळे खनिज तेलाच्या वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाले असून, विमानासाठी लागणाऱ्या इंधनाचा पुरवठा सातत्याने बाधित होत आहे. पुरवठा कमी आणि मागणी जास्त अशा कात्रीत जागतिक बाजार सापडल्याने किमतींनी उच्चांक गाठला आहे. पाकिस्तानसारख्या देशाची परकीय चलनाची गंगाजळी आधीच आटलेली असल्याने, आंतरराष्ट्रीय दराने इंधन खरेदी करणे पाकिस्तानच्या आवाक्याबाहेर गेले आहे.
अमेरिका आणि इराणमधील हा संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित न राहता, त्याचे परिणाम आता अवकाशात उडणाऱ्या विमानांच्या इंधन टाक्यांपर्यंत पोहोचले आहेत. जागतिक स्तरावर निर्माण झालेल्या या अस्थिरतेमुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत अनपेक्षित चढ-उतार होत आहेत. पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था आधीच आंतरराष्ट्रीय कर्जाच्या ओझ्याखाली दबलेली असताना, या युद्धाने इंधन आयातीचा खर्च कित्येक पटीने वाढवला आहे. परिणामी, पाकिस्तानमधील विमान वाहतूक क्षेत्राला आवश्यक असलेला इंधन पुरवठा करणे तिथल्या सरकारला अशक्य झाले आहे.
