Republic Day 2026 : देशभरात ७७ व्या प्रजासत्ताक दिनाचा उत्साह मोठ्या जल्लोषात अनुभवायला मिळत आहे. स्वातंत्र्यानंतर भारताने लोकशाही मूल्यांच्या आधारावर केलेली प्रगती, संविधानिक परंपरा आणि राष्ट्रीय एकात्मतेचे दर्शन घडवणारा हा दिवस यंदा विशेष महत्त्वाचा ठरणार आहे. यावर्षीच्या प्रजासत्ताक दिनाला ऐतिहासिक परिमाण प्राप्त झाले असून, ‘वंदे मातरम्’ या देशभक्तीपर गीताच्या १५० व्या वर्धापन दिनाचे औचित्य साधले जाणार आहे.
दिल्लीतील कर्तव्य पथावर होणाऱ्या भव्य समारंभात भारताची लष्करी ताकद, संरक्षण सज्जता आणि तिन्ही सैन्यदलांची शिस्तबद्ध पराक्रमी झलक पाहायला मिळणार आहे. अत्याधुनिक शस्त्रसज्जता, तुकड्यांची संचलने आणि संरक्षण सामर्थ्याचे प्रदर्शन यामधून देशाच्या सुरक्षिततेबाबतची कटिबद्धता अधोरेखित होणार आहे. यासोबतच भारताच्या सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि वैचारिक परंपरेचे दर्शन घडवणारे विविध कार्यक्रमही सादर केले जाणार आहेत.
यंदाच्या प्रजासत्ताक दिनाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘वंदे मातरम्’ या गीताचे महत्त्व विशेषत्वाने अधोरेखित केले जाणार आहे. राष्ट्रप्रेम, त्याग आणि मातृभूमीप्रती निष्ठेचे प्रतीक असलेल्या या गीताने स्वातंत्र्यलढ्यात देशवासीयांमध्ये प्रेरणा निर्माण केली होती. १५० वर्षांचा हा ऐतिहासिक प्रवास स्मरणात ठेवत, नव्या पिढीला राष्ट्रभक्तीच्या मूल्यांशी जोडण्याचा प्रयत्न यंदाच्या समारंभातून केला जाणार आहे.
यंदाच्या प्रजासत्ताक दिनाच्या संचलनाला एक ऐतिहासिक आणि आंतरराष्ट्रीय महत्त्व लाभणार आहे. इतिहासात क्वचितच घडणारी घटना यावर्षी साकार होत असून, दोन प्रमुख जागतिक नेते एकाच वेळी प्रजासत्ताक दिन परेडचे मुख्य अतिथी म्हणून उपस्थित राहणार आहेत. एकाच व्यासपीठावर दोन प्रभावशाली आंतरराष्ट्रीय नेत्यांची उपस्थिती ही भारताच्या वाढत्या जागतिक नेतृत्वाची आणि मुत्सद्देगिरीतील सशक्त भूमिकेची साक्ष देणारी ठरणार आहे.
ही घटना केवळ औपचारिक समारंभापुरती मर्यादित न राहता भारत आणि युरोपियन संघ (EU) यांच्यातील संभाव्य मुक्त व्यापार करारासाठी (FTA) अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. या उच्चस्तरीय उपस्थितीमुळे भारत–EU संबंधांना नवी दिशा मिळण्याची शक्यता असून, व्यापार, गुंतवणूक आणि आर्थिक सहकार्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण चर्चा घडण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
प्रजासत्ताक दिन परेडमध्ये यंदा सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशालाही विशेष स्थान दिले जाणार आहे. संचलनादरम्यान १९२३ सालातील दुर्मिळ आणि ऐतिहासिक चित्रांचे सादरीकरण करण्यात येणार असून, ही चित्रे ‘वंदे मातरम्’ या राष्ट्रगीताच्या श्लोकांवर आधारित असतील. स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळातील देशभक्तीची भावना, राष्ट्रप्रेम आणि सांस्कृतिक चेतना या चित्रांमधून प्रभावीपणे मांडली जाणार आहे.
यंदाच्या प्रजासत्ताक दिन सोहळ्यात अनेक नावीन्यपूर्ण बदल करण्यात आले असून, त्यातून समता, समावेशकता आणि भारतीय सांस्कृतिक ओळखीचे दर्शन घडवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. यावर्षी प्रेक्षकांच्या बसण्याच्या जागांना ‘व्हीव्हीआयपी’ किंवा ‘व्हीआयपी’ अशी पारंपरिक नामकरण पद्धत वापरण्यात येणार नाही. त्याऐवजी भारताच्या पवित्र आणि ऐतिहासिक नद्यांची नावे या आसनव्यवस्थेस देण्यात येणार आहेत. गंगा, यमुना, कावेरी यांसारख्या नद्यांच्या नावांनी प्रेक्षक विभाग ओळखले जाणार असून, यामागे भारतीय परंपरा आणि सांस्कृतिक एकात्मतेचा संदेश देण्याचा उद्देश आहे.
कर्तव्य पथावर यंदा एकूण ३० भव्य चित्ररथ संचलनात सहभागी होणार आहेत. यापैकी १७ चित्ररथ विविध राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधित्व करणार असून, त्या-त्या भागांची संस्कृती, परंपरा, ऐतिहासिक वारसा आणि विकासाची वाटचाल यांचे प्रभावी सादरीकरण करण्यात येणार आहे. उर्वरित १३ चित्ररथ विविध केंद्रीय मंत्रालयांचे असतील, ज्यामधून शासनाच्या योजना, धोरणे आणि राष्ट्रीय विकासाशी संबंधित उपक्रमांचे दर्शन घडवले जाणार आहे.
प्रजासत्ताक दिन परेडमधील आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण आकर्षण म्हणजे भारतीय सैन्याकडून सादर होणारे वैविध्यपूर्ण प्रदर्शन. यंदा भारतीय सैन्य बॅक्ट्रियन जातीच्या दोन कुबड असलेल्या उंटांचे प्रदर्शन करणार असून, हे उंट प्रामुख्याने उच्च पर्वतीय व थंड प्रदेशात वापरले जातात. यासोबतच लडाख परिसरातील झांस्कर पोनी या विशेष जातीच्या घोड्यांचेही दर्शन घडणार आहे, जे कठीण भौगोलिक परिस्थितीत सैन्याच्या सेवेसाठी उपयुक्त ठरतात. तसेच सैन्याकडून शिकारी पक्ष्यांचे, म्हणजेच रॅप्टर्सचे प्रदर्शन करण्यात येणार असून, यामधून भारतीय सैन्याच्या पारंपरिक आणि आधुनिक क्षमतांचा अनोखा संगम पाहायला मिळणार आहे.
यंदाच्या प्रजासत्ताक दिनाच्या भव्य परेडमध्ये भारताच्या संरक्षण सज्जतेचे आणि आधुनिक सामर्थ्याचे सर्वांगीण दर्शन घडणार आहे. परेडमध्ये अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांसह ‘ड्रोन शक्ती’चे प्रभावी सादरीकरण करण्यात येणार असून, बदलत्या युद्धतंत्रज्ञानात भारताने केलेली प्रगती अधोरेखित केली जाणार आहे. मानवरहित विमान प्रणालींच्या माध्यमातून संरक्षण क्षेत्रातील नव्या क्षमतांचा परिचय या संचलनातून दिला जाणार आहे.
या परेडचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे महिला सैनिकांचा लक्षणीय सहभाग. तिन्ही सैन्यदलांतील महिला अधिकारी व जवान शिस्तबद्ध संचलनात सहभागी होणार असून, संरक्षण क्षेत्रातील महिलांची वाढती भूमिका आणि त्यांचे सामर्थ्य याचे प्रभावी प्रतीक या माध्यमातून समोर येणार आहे. राष्ट्रसेवेतील समानतेचा संदेश देणारी ही उपस्थिती विशेष लक्षवेधी ठरणार आहे.
आकाशात भारतीय वायुसेनेच्या सामर्थ्याचे भव्य प्रदर्शन पाहायला मिळणार आहे. राफेल, सुखोई-३० एमकेआय आणि स्वदेशी तेजस या लढाऊ विमानांच्या गर्जनाद्वारे वायुसेना आपली रणनैपुण्याची आणि तांत्रिक प्रावीण्याची झलक सादर करणार आहे. समन्वित उड्डाणे आणि अचूक फॉर्मेशन्समधून भारतीय वायुसेनेची तयारी आणि कार्यक्षमता अधोरेखित केली जाणार आहे.
परेडदरम्यान ‘ऑपरेशन सिंदूर’ला विशेष आदरांजली अर्पण करण्यात येणार आहे. देशाच्या सुरक्षिततेसाठी दिलेल्या बलिदानाची आणि शौर्याची आठवण म्हणून या मोहिमेचा सन्मान केला जाणार असून, राष्ट्राच्या संरक्षणासाठी झटणाऱ्या जवानांप्रती कृतज्ञतेची भावना व्यक्त केली जाणार आहे.
यंदाच्या प्रजासत्ताक दिन परेडसाठी सुमारे दहा हजार विशेष अतिथींना आमंत्रित करण्यात आले आहे. हे सर्व अतिथी सामान्य नागरिक असून, त्यांनी सामाजिक, शैक्षणिक, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक, कृषी तसेच विविध सार्वजनिक क्षेत्रांमध्ये उल्लेखनीय कार्य केलेले आहे. देशाच्या प्रगतीस हातभार लावणाऱ्या या व्यक्तींना सन्मानपूर्वक परेड पाहण्याची संधी देऊन, राष्ट्रनिर्मितीत सामान्य नागरिकांच्या योगदानाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात येत आहे.
प्रजासत्ताक दिन सोहळ्याचा समारोप करणारा पारंपरिक ‘बीटिंग रिट्रीट’ समारंभ २९ जानेवारी रोजी पार पडणार आहे. या समारंभात यंदा भारतीय संगीतमय परंपरेचे वर्चस्व विशेषत्वाने जाणवणार आहे. लष्करी बँडच्या माध्यमातून सादर केल्या जाणाऱ्या भारतीय धून, देशभक्तीपर रचना आणि सांस्कृतिक संगीतातून राष्ट्राभिमानाची भावना अधिक दृढ केली जाणार आहे.
बीटिंग रिट्रीट हा केवळ औपचारिक समारंभ न राहता, प्रजासत्ताक दिनाच्या उत्सवाला भावनिक आणि सांस्कृतिक पूर्णत्व देणारा महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. भारतीय संगीताच्या सुरांनी नटलेला हा सोहळा प्रजासत्ताक दिनाच्या समारोपाला एक संस्मरणीय आणि गौरवशाली स्वरूप देईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
