Shabana Mahmood in Race For PM Post : अमेरिकेतील कुख्यात लैंगिक गुन्हेगार जेफ्री एपस्टीन याच्याशी संबंधित जुन्या प्रकरणांच्या फाईल्स उघड झाल्यामुळे ब्रिटनचे राजकारण ढवळून निघाले आहे. या वादाच्या भोवऱ्यात सापडलेले ब्रिटनचे पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांच्या अडचणीत मोठी वाढ झाली असून, आता त्यांच्याच लेबर पक्षातील एका गटाने त्यांच्या राजीनाम्याची मागणी लावून धरली आहे. या राजकीय पेचप्रसंगामुळे स्टार्मर यांचे पंतप्रधानपद धोक्यात आले असून, ब्रिटनमध्ये पुन्हा एकदा नेतृत्वबदलाचे वारे वाहू लागले आहेत.
मॉर्गन मॅकस्वीनी यांचा राजीनामा आणि वादाचे मूळ-
या प्रकरणाला गती मिळाली ती पंतप्रधान स्टार्मर यांचे अत्यंत विश्वासू सहकारी आणि डाउनिंग स्ट्रीटचे ‘चीफ ऑफ स्टाफ’ मॉर्गन मॅकस्वीनी यांच्या राजीनाम्यामुळे. मॅकस्वीनी यांच्यावर असा आरोप आहे की, त्यांनी जेफ्री एपस्टीनचे समर्थन करणारे पीटर मँडेलसन यांची अमेरिकेतील ब्रिटनचे राजदूत म्हणून नियुक्ती करण्यासाठी पुढाकार घेतला होता. ही नियुक्ती अत्यंत चुकीची होती, अशी कबुली खुद्द मॅकस्वीनी यांनी राजीनामा देताना दिली आहे. या कबुलीमुळे विरोधकांसह सत्ताधारी पक्षातील एका गटानेही स्टार्मर यांच्या नैतिकतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
पंतप्रधानपदासाठी शबाना महमूद यांचे नाव चर्चेत-
पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांनी सध्या तरी पद सोडण्यास स्पष्ट नकार दिला असला, तरी त्यांच्या उत्तराधिकाऱ्यांच्या नावांची चर्चा सुरू झाली आहे. यामध्ये गृहमंत्री शबाना महमूद यांचे नाव आघाडीवर आहे. शबाना महमूद या मूळच्या काश्मीरमधील (PoK) मीरपूरच्या रहिवासी आहेत. ब्रिटनच्या गृहमंत्री बनणाऱ्या त्या पहिल्या मुस्लिम महिला आहेत. जर त्या पंतप्रधानपदी विराजमान झाल्या, तर ब्रिटनच्या इतिहासातील त्या पहिल्या मुस्लिम पंतप्रधान म्हणून ओळखल्या जातील. त्यांच्यासोबतच आरोग्य मंत्री वेस्ट स्ट्रीटिंग आणि माजी उपपंतप्रधान अँजेला रेनर यांचीही नावे या शर्यतीत आहेत.
लेबर पक्षातील अंतर्गत बंडखोरी-
पंतप्रधान स्टार्मर यांच्या विरोधात त्यांच्याच पक्षातील सदस्यांनी आवाज उठवल्यामुळे लेबर पक्ष दोन गटांत विभागला गेला आहे. एपस्टीन प्रकरणातील गुंतागुंत पाहता, हे वादळ लवकर शमेल असे चिन्हे दिसत नाहीत. ब्रिटीश प्रसारमाध्यमांच्या दाव्यानुसार, स्टार्मर यांच्या प्रशासकीय पारदर्शकतेवर आता स्वपक्षीयांचाच विश्वास उरलेला नाही.
ब्रिटनमध्ये नेतृत्वासाठी पेच: कीर स्टार्मर यांना आव्हान देण्याचे खडतर निकष; शबाना महमूद प्रबळ दावेदार
ब्रिटनचे पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांच्या विरोधात लेबर पक्षातील अंतर्गत असंतोष वाढत असतानाच, आता नेतृत्वाला आव्हान देण्याच्या तांत्रिक प्रक्रियेकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. लेबर पक्षाच्या कठोर नियमांमुळे स्टार्मर यांना पदावरून हटवणे तितके सोपे नसले, तरी गृहमंत्री शबाना महमूद यांच्या वाढत्या प्रभावामुळे ब्रिटनच्या राजकारणात मोठ्या फेरबदलांची शक्यता वर्तवली जात आहे.
नेतृत्व बदलासाठी २० टक्क्यांचा अडथळा-
लेबर पक्षाच्या विद्यमान नियमावलीनुसार, जर एखाद्या सदस्याला विद्यमान नेत्याच्या किंवा पंतप्रधानाच्या नेतृत्वाला आव्हान द्यायचे असेल, तर त्यासाठी संसदेतील पक्षाच्या एकूण सदस्यांपैकी किमान २० टक्के सदस्यांचा लेखी पाठिंबा मिळवणे अनिवार्य आहे. विशेष म्हणजे, २०२१ मध्ये पक्षाच्या वार्षिक परिषदेत या नियमात बदल करण्यात आले होते. यापूर्वी नेतृत्वाला आव्हान देण्यासाठी केवळ १० टक्के सदस्यांचे समर्थन पुरेसे असायचे. मात्र, पक्षात वारंवार होणारी बंडाळी रोखण्यासाठी आणि स्थिर सरकार टिकवण्यासाठी ही मर्यादा वाढवून २० टक्के करण्यात आली.
८१ खासदारांच्या समर्थनाची आवश्यकता
सद्यस्थितीत ब्रिटनच्या संसदेत लेबर पक्षाचे सुमारे ४०४ ते ४०५ खासदार आहेत. या संख्याबळाचा विचार करता, कीर स्टार्मर यांच्या विरोधात अविश्वासाचा ठराव आणण्यासाठी किंवा नवीन नेतृत्वाचा दावा करण्यासाठी किमान ८१ खासदारांचे लिखित समर्थन असणे आवश्यक आहे. इतक्या मोठ्या संख्येने खासदारांना एकत्र करणे हे विरोध करणाऱ्या गटासाठी मोठे आव्हान मानले जात आहे.
शबाना महमूद: एक सक्षम उत्तराधिकारी?
या सर्व राजकीय संघर्षात ४५ वर्षीय गृहमंत्री शबाना महमूद यांचे नाव प्रकर्षाने समोर येत आहे. शबाना महमूद यांची कारकीर्द अत्यंत प्रभावशाली राहिली असून, त्यांनी यापूर्वी ‘न्यायमंत्री’ (Justice Secretary) आणि ‘लॉर्ड चान्सलर’ यांसारखी अत्यंत महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. ब्रिटनच्या संसदेत निवडून आलेल्या पहिल्या महिला मुस्लिम खासदारांपैकी त्या एक आहेत. त्यांच्याकडे असलेला प्रशासकीय अनुभव आणि पक्षातील त्यांची पकड पाहता, स्टार्मर यांना पर्याय म्हणून त्यांच्याकडे पाहिले जात आहे.
राजकीय स्थैर्यासाठी नियमांची तटबंदी
लेबर पक्षाने २० टक्क्यांचा हा नियम लागू केल्यामुळे कीर स्टार्मर यांना तात्पुरते संरक्षण मिळाले आहे. तथापि, जर पक्षातील बहुसंख्य खासदार ‘एपस्टीन प्रकरणा’तील विश्वासार्हतेवर नाराज झाले, तर हे संख्याबळ गाठणे अशक्य नसल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे. शबाना महमूद यांच्या रूपाने ब्रिटनला पहिल्या मुस्लिम महिला पंतप्रधान मिळण्याची शक्यता निर्माण झाल्यामुळे केवळ ब्रिटनच नव्हे, तर संपूर्ण जगाचे लक्ष या अंतर्गत संघर्षाकडे लागले आहे.
ब्रिटनमध्ये राजकीय पेचप्रसंग: पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांच्या नेतृत्वासमोर प्रश्नचिन्ह; शबाना महमूद आणि जागतिक भारतीय नेतृत्वाची चर्चा-
ब्रिटनचे राजकारण सध्या अत्यंत अस्थिर टप्प्यातून जात आहे. अमेरिकन लैंगिक गुन्हेगार जेफ्री एपस्टीन याच्याशी संबंधित वादामुळे पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांचे पद धोक्यात आले आहे. त्यांचे सर्वात विश्वासू सल्लागार आणि सत्तेचा कणा मानले जाणारे ‘चीफ ऑफ स्टाफ’ मॉर्गन मॅकस्वीनी यांच्या राजीनाम्यानंतर स्टार्मर एकाकी पडले आहेत. या संकटामुळे लेबर पक्षात उभी फूट पडली असून, नव्या नेतृत्वाच्या शर्यतीत गृहमंत्री शबाना महमूद यांचे नाव आघाडीवर आहे.
शबाना महमूद: ब्रिटनच्या पहिल्या संभाव्य मुस्लिम पंतप्रधान?
बर्मिंगहॅममध्ये पाकिस्तानी पालकांच्या पोटी जन्मलेल्या ४५ वर्षीय शबाना महमूद यांनी ऑक्सफर्ड विद्यापीठातून कायद्याचे उच्च शिक्षण घेतले असून त्या व्यवसायाने बॅरिस्टर आहेत. २०१० मध्ये संसदेत प्रवेश करणाऱ्या त्या पहिल्या तीन मुस्लिम महिला खासदारांपैकी एक होत्या. लेबर पक्षातील उजव्या विचारसरणीच्या गटाचे त्या नेतृत्व करतात. विशेषतः स्थलांतर (इमिग्रेशन) धोरणांबाबत त्यांची भूमिका अत्यंत कडक आहे; “ब्रिटनमध्ये वास्तव्य करणे हा अधिकार नसून तो एक विशेषाधिकार आहे,” असे त्या ठामपणे मानतात. पक्षाच्या निवडणूक रणनीतीत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या महमूद सध्या पंतप्रधानपदाच्या प्रबळ दावेदार मानल्या जात आहेत.
स्टार्मर यांची हतबलता आणि अंतर्गत बंडाळी
मॉर्गन मॅकस्वीनी यांच्या राजीनाम्याने स्टार्मर यांचे ‘ब्रेन’ (बौद्धिक बळ) हरवल्याची भावना व्यक्त होत आहे. पीटर मँडेलसन यांची अमेरिकेत राजदूत म्हणून केलेली वादग्रस्त नियुक्ती स्टार्मर यांच्या अंगलट आली आहे. ५ फेब्रुवारी रोजी स्टार्मर यांनी मँडेलसन यांना ‘खोटारडा’ संबोधून या नियुक्तीबद्दल जाहीर माफी मागितली असली, तरी पक्षाचा डावा गट त्यांच्या राजीनाम्यावर ठाम आहे. खासदार ब्रायन लीशमन आणि किम जॉनसन यांनी नेतृत्वात बदल अनिवार्य असल्याचे म्हटले आहे. दुसरीकडे, स्टार्मर समर्थक इशारा देत आहेत की, अवघ्या १८ महिन्यांत पंतप्रधान बदलल्यास देशात आर्थिक आणि राजकीय अराजकता माजेल. या तणावामुळे ब्रिटनचा कर्ज घेण्याचा खर्च वाढला असून गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे.
जागतिक राजकारणात भारतीय वंशाचा वाढता दबदबा
ब्रिटनमधील या घडामोडींच्या निमित्ताने जगभरातील भारतीय वंशाच्या नेत्यांच्या कर्तृत्वाची पुन्हा एकदा चर्चा होत आहे:
ऋषी सुनक (ब्रिटन): ब्रिटनचे पहिले आशियाई आणि हिंदू पंतप्रधान म्हणून ऋषी सुनक यांनी इतिहास घडवला. २०२२ ते २०२४ या काळात त्यांनी आर्थिक संकटातून देशाला बाहेर काढण्याचा प्रयत्न केला. ४२ व्या वर्षी पंतप्रधान झालेले ते १८१२ नंतरचे सर्वात तरुण नेते ठरले.
झोहरान ममदानी (न्यूयॉर्क): प्रसिद्ध भारतीय-अमेरिकन दिग्दर्शिका मीरा नायर यांचे पुत्र झोहरान ममदानी यांनी न्यूयॉर्कच्या राजकारणात नवा अध्याय लिहिला आहे. १ जानेवारी २०२६ पासून त्यांनी न्यूयॉर्कच्या गव्हर्नरपदाचा कार्यभार स्वीकारला आहे. ते न्यूयॉर्कचे पहिले मुस्लिम गव्हर्नर असून, परवडणारी घरे आणि सार्वजनिक वाहतुकीसाठी ते ओळखले जातात.
कमला प्रसाद-बिसेसर (त्रिनिदाद आणि टोबॅगो): मूळ भारतीय वंशाच्या कमला प्रसाद यांनी त्रिनिदाद आणि टोबॅगोमध्ये दोनदा पंतप्रधानपद भूषवले आहे. २०१० मध्ये त्या पहिल्या महिला पंतप्रधान बनल्या आणि २०२५ मध्ये पुन्हा एकदा त्यांनी ही सत्ता काबीज केली. महिला अधिकार आणि शिक्षणासाठी त्यांचे कार्य कौतुकास्पद राहिले आहे.
हे देखील वाचा – Manoj Jarange Patil : “मराठ्यांना मोठे केले म्हणूनच माझ्या ‘सुपाऱ्या’ दिल्या जात आहेत”; मनोज जरांगे पाटील यांचा खळबळजनक आरोप
