Statue of Lutyens : स्वातंत्र्याच्या अमृत काळानंतर आता देश गुलामीच्या मानसिकतेतून पूर्णतः मुक्त होण्याच्या दिशेने पावले टाकत आहे. सुमारे दीड शतके ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली राहिलेल्या भारतामध्ये अद्यापही अनेक ठिकाणी वसाहतकालीन खुणा अस्तित्वात आहेत. केंद्र सरकार या खुणा पुसून त्या ठिकाणी भारतीय अस्मितेची प्रतीके प्रस्थापित करण्यासाठी विशेष प्रयत्नशील आहे. याचाच एक महत्त्वपूर्ण भाग म्हणून, राष्ट्रपती भवनाच्या परिसरात असलेला ब्रिटीश स्थापत्यविशारद सर एडविन ल्युटेन्स यांचा पुतळा हटवण्याचा निर्णय केंद्र सरकारने घेतला आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची ‘मन की बात’मधून घोषणा-
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रविवारी त्यांच्या ‘मन की बात’ या लोकप्रिय आकाशवाणी कार्यक्रमाच्या १३१ व्या भागात देशवासियांना संबोधित करताना ही ऐतिहासिक घोषणा केली. पंतप्रधान म्हणाले की, आपला देश आता गुलामगिरीच्या स्मृती झटकून भारतीय संस्कृती आणि महान विभूतींशी संबंधित प्रतिकांना अधिक महत्त्व देत आहे. या निर्णयानुसार, नवी दिल्लीतील अनेक ऐतिहासिक वास्तूंचे आरेखन (डिझाइन) करणाऱ्या ल्युटेन्स यांच्या पुतळ्याच्या जागी स्वतंत्र भारताचे पहिले भारतीय गव्हर्नर जनरल सी. राजगोपालाचारी (राजाजी) यांचा पुतळा सन्मानाने बसवण्यात येणार आहे.
सी. राजगोपालाचारी यांचे ऐतिहासिक महत्त्व-
सी. राजगोपालाचारी हे केवळ स्वतंत्र भारताचे पहिले भारतीय गव्हर्नर जनरल नव्हते, तर ते एक प्रख्यात स्वातंत्र्यसैनिक, विचारवंत आणि मुत्सद्दी राजकारणी होते. त्यांच्या योगदानाला उचित न्याय देण्यासाठी आणि राष्ट्रपती भवनासारख्या सर्वोच्च वास्तूत भारतीयत्वाचा ठसा उमटवण्यासाठी सरकारने हे पाऊल उचलले आहे. ल्युटेन्स यांनी दिल्लीची रचना केली असली, तरी ती वास्तू आता भारतीय लोकशाहीचे मंदिर आहे आणि तिथे भारतीय महापुरुषांचेच अस्तित्व असणे औचित्यपूर्ण ठरेल, असा सूर या निर्णयामागे आहे.
गुलामगिरीच्या प्रतीकांपासून मुक्तीचा संकल्प-
गेल्या काही वर्षांत केंद्र सरकारने वसाहतवादाच्या खुणा पुसण्यासाठी अनेक मोठे निर्णय घेतले आहेत. राजपथचे नाव बदलून ‘कर्तव्यपथ’ करणे असो किंवा भारतीय नौदलाच्या ध्वजावरील ब्रिटीश क्रॉस हटवणे असो, या सर्व कृतींतून भारतीय वारसा जपण्याचा संदेश दिला जात आहे. ल्युटेन्स यांचा पुतळा हटवण्याचा निर्णयही याच ध्येयधोरणांशी सुसंगत आहे.
पुढील प्रक्रिया आणि अंमलबजावणी-
राष्ट्रपती भवनाच्या परिसरातील हा बदल येत्या काही दिवसांत पूर्ण केला जाईल. सी. राजगोपालाचारी यांच्या पुतळ्याचे अनावरण एका भव्य सोहळ्यात होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. यामुळे दिल्लीच्या ऐतिहासिक ल्युटेन्स झोनमध्ये आता भारतीय नेतृत्वाचा प्रभाव अधिक ठळकपणे दिसून येईल. या निर्णयाचे देशभरातून स्वागत होत असून, यामुळे भावी पिढीला आपल्या खऱ्या इतिहासाची आणि महापुरुषांची माहिती मिळण्यास मदत होईल, अशी भावना व्यक्त केली जात आहे.
