Why Trump Wants Greenland : अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा ग्रीनलँड हे आर्क्टिकमधील विशाल बेट खरेदी करण्याची इच्छा व्यक्त केल्याने जागतिक राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे.
डेन्मार्कने हा प्रस्ताव स्पष्टपणे फेटाळला असला तरी, ट्रम्प प्रशासन या बेटाला ‘अमेरिकेच्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी अनिवार्य’ मानत आहे. या पार्श्वभूमीवर, ग्रीनलँडमध्ये नक्की कोण राहते आणि अमेरिकेला हे बेट का हवे आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
ग्रीनलँडमध्ये नक्की कोण राहते?
जगातील सर्वात मोठे बेट असूनही ग्रीनलँडची लोकसंख्या अवघी 57,000 इतकी आहे. येथे राहणाऱ्या लोकांचे जीवन निसर्गाच्या टोकाच्या परिस्थितीशी जोडलेले आहे:
- इनुइट संस्कृती: येथील जवळपास 90 टक्के लोकसंख्या ‘इनुइट’ वंशाची आहे. त्यांना स्थानिक भाषेत ‘कलालित’ म्हटले जाते. उर्वरित 10 टक्के लोक प्रामुख्याने डेन्मार्क आणि इतर युरोपीय देशांतून आलेले आहेत.
- किनारपट्टीवर वास्तव्य: बेटाचा 81 टक्के भाग वर्षभर बर्फाच्या जाड थराखाली असतो. त्यामुळे येथील सर्व मानवी वस्त्या किनारपट्टीच्या भागात आहेत.
- राजधानी नूक: ग्रीनलँडची राजधानी ‘नूक’ (Nuuk) हे सर्वात मोठे शहर असून तेथे सुमारे 19,000 लोक राहतात.
- व्यवसाय: मासेमारी हा येथील अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा आहे. तसेच सील आणि देवमाशांची शिकार करणे हा आजही येथील लोकांच्या उपजीविकेचा आणि परंपरेचा भाग आहे.
ट्रम्प यांना ग्रीनलँड का हवे आहे?
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ग्रीनलँडच्या खरेदीला ‘रिअल इस्टेट डील’ म्हणून न पाहता ‘राष्ट्रीय सुरक्षा’ आणि ‘आर्थिक प्रगती’ या दृष्टीकोनातून पाहिले आहे. याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
1. रशिया आणि चीनला शह: आर्क्टिक प्रदेशात रशियाने आपली लष्करी ताकद वाढवली आहे, तर चीन स्वतःला ‘नियर आर्क्टिक स्टेट’ म्हणवून घेत तिथे वर्चस्व गाजवण्याचा प्रयत्न करत आहे. ग्रीनलँडवर ताबा मिळवल्यास अमेरिका रशियाच्या क्षेपणास्त्रांवर आणि चिनी जहाजांच्या हालचालींवर थेट लक्ष ठेवू शकेल.
2. खनिजांचा प्रचंड साठा: हवामान बदलामुळे ग्रीनलँडचा बर्फ वितळत आहे, ज्यामुळे जमिनीखाली दडलेल्या मौल्यवान खनिजांपर्यंत पोहोचणे सोपे झाले आहे. येथे सोने, हिरे, युरेनियम आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ‘रेअर अर्थ एलिमेंट्स’चा (दुर्मिळ खनिजे) मोठा साठा आहे. स्मार्टफोन, इलेक्ट्रिक कार आणि लष्करी उपकरणांसाठी लागणाऱ्या या खनिजांवर सध्या चीनचे वर्चस्व आहे, जे अमेरिका मोडीत काढू इच्छिते.
3. लष्करी स्थान (Pituffik Space Base): अमेरिकेचा आधीच ग्रीनलँडमध्ये ‘पिटुफिक स्पेस बेस’ (जुने नाव थुले एअर बेस) नावाचा लष्करी तळ आहे. हा तळ अमेरिकेच्या क्षेपणास्त्र संरक्षण यंत्रणेचा महत्त्वाचा भाग आहे. संपूर्ण बेटावर नियंत्रण मिळाल्यास अमेरिका येथे आणखी मोठे लष्करी तळ उभारू शकते.
4. भौगोलिक विस्तार: ग्रीनलँड अमेरिकेचा भाग झाल्यास, अमेरिका हा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने चीनला मागे टाकून जगातील तिसरा सर्वात मोठा देश बनेल. ट्रम्प यांच्या ‘Make America Great Again’ (MAGA) विचारसरणीसाठी हे एक मोठे प्रतिकात्मक यश ठरेल.
