Kidney Stone Symptoms : सध्याच्या धावपळीच्या युगात बिघडलेली जीवनशैली आणि खाण्यापिण्याच्या अयोग्य सवयी अनेक आजारांना निमंत्रण देत आहेत. यातीलच एक वेगाने वाढणारी समस्या म्हणजे ‘किडनी स्टोन’, ज्याला आपण मुतखडा म्हणून ओळखतो.
आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, पूर्वी हा त्रास उतारवयात जाणवायचा, परंतु आता 20 ते 50 या वयोगटातील तरुण मोठ्या संख्येने या समस्येचे बळी ठरत आहेत. किडनी स्टोन ही एका रात्रीत होणारी व्याधी नसून, ती आपल्या दैनंदिन चुकीच्या सवयींचे संचित फळ आहे.
नेमकी ही समस्या का उद्भवते?
आपल्या शरीरातील रक्ताची शुद्धी करताना किडनी लघवीवाटे टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकते. जेव्हा शरीरातील पाणी कमी होते आणि क्षार (मिनरल्स) तसेच सॉल्ट्सचे प्रमाण वाढते, तेव्हा हे घटक लघवीवाटे बाहेर न पडता किडनीमध्येच साचून राहतात. त्यांचे रूपांतर हळूहळू लहान स्फटिकांमध्ये होते आणि कालांतराने हे स्फटिक एकत्र येऊन एका कडक खड्याचे रूप घेतात. हे खडे केवळ किडनीमध्येच नाही, तर लघवीच्या नलिकेत (युरेटर) अडकून गंभीर वेदना निर्माण करू शकतात.
तुम्ही ‘या’ चुका तर करत नाही ना? (महत्त्वाची कारणे)
- पाण्याचे अत्यल्प प्रमाण: दिवसभरात पुरेसे पाणी न पिणे हे किडनी स्टोनचे सर्वात मुख्य कारण आहे.
- आहारातील अतिरेक: अन्नामध्ये मिठाचे (सोडियम) प्रमाण जास्त असणे किंवा अतिप्रमाणात प्रथिने (प्रोटीन) आणि साखरेचे सेवन करणे.
- वाढते वजन: लठ्ठपणामुळे शरीरातील चयापचय क्रिया बिघडते आणि खडे होण्याचा धोका वाढतो.
- वैद्यकीय कारणे: गॅस्ट्रिक बायपास शस्त्रक्रिया झालेली असणे किंवा हायपरपॅराथायरॉईडीझम सारख्या समस्या असणे.
- अनुवंशिकता: जर कुटुंबात पूर्वी कोणाला हा त्रास झाला असेल, तर पुढील पिढीला याचा धोका अधिक असतो.
शरीर देतंय ‘हे’ संकेत; लक्षणांकडे दुर्लक्ष नको!
मुतखडा झाल्यास शरीर विशिष्ट लक्षणे दाखवू लागते. वेळीच सावध झाल्यास शस्त्रक्रिया टाळता येते:
- तीव्र वेदना: पोटात किंवा पाठीच्या एका बाजूला अचानक कळा येणे.
- लघवीतील बदल: लघवी करताना प्रचंड जळजळ होणे, लघवीवाटे रक्त येणे किंवा लघवीला दुर्गंधी येणे.
- शारीरिक अस्वस्थता: सतत मळमळ होणे, उलट्या होणे किंवा थंडी वाजून ताप येणे.
- अडथळा: लघवीचे प्रमाण कमी होणे किंवा लघवी करताना वारंवार थांबावे लागणे.
बचावासाठी ५ सुवर्ण नियम
जर तुम्हाला या त्रासातून कायमची सुटका हवी असेल किंवा तो होऊ नये असे वाटत असेल, तर खालील बदल आजच करा:
जलसंजीवनी: दिवसातून किमान 3 ते 4 लिटर पाणी पिण्याची शिस्त लावा. यामुळे क्षार शरीरात साचत नाहीत.
मीठ आणि साखरेवर नियंत्रण: पाकिटातील बंद पदार्थ (प्रोसेस्ड फूड) टाळा, कारण त्यात मिठाचे प्रमाण प्रचंड असते.
वजन नियंत्रण: नियमित व्यायाम करून शरीराचा बीएमआय (BMI) संतुलित ठेवा.
नैसर्गिक आहार: पालेभाज्या आणि फळांचे सेवन वाढवा, मात्र ज्यांना आधीच स्टोन आहे त्यांनी ऑक्सालेटयुक्त पदार्थ (जसे की पालक, टोमॅटोचे बी) डॉक्टरांच्या सल्ल्याने खावेत.
वैद्यकीय सल्ला: असह्य वेदना होत असल्यास घरगुती उपायांच्या मागे न लागता तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या, कारण काही वेळा दुर्लक्ष केल्यास किडनी निकामी होण्याचाही धोका असतो.
