Russian Pigeon Bio-Drones: इतिहासकाळात कबुतरांचा वापर निरोप पोहोचवण्यासाठी केला जात असे, मात्र आता रशियातील एका स्टार्टअप कंपनीने या नैसर्गिक क्षमतेचा वापर चक्क ‘बायो-ड्रोन’ बनवण्यासाठी केला आहे. ‘नेअरी’ नावाच्या रशियन स्टार्टअप कंपनीने कबुतरांच्या मेंदूत विशेष न्यूरल इम्प्लांट्स बसवून त्यांच्या उड्डाणावर नियंत्रण मिळवण्यात यश आल्याचा दावा केला आहे. या प्रयोगामुळे जगभरातील वैज्ञानिक आणि नैतिक क्षेत्रात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे.
जिवंत ड्रोन कसे काम करतात?
या तंत्रज्ञानामध्ये कबुतरांच्या कवटीतून अतिशय सूक्ष्म इलेक्ट्रोड्स त्यांच्या मेंदूत सोडले जातात. हे इलेक्ट्रोड्स पक्ष्याच्या डोक्यावर बसवलेल्या एका स्टिम्युलेटरला जोडलेले असतात. जेव्हा या उपकरणाद्वारे मेंदूच्या विशिष्ट भागाला सौम्य विद्युत लहरी दिल्या जातात, तेव्हा कबूतर आपली दिशा बदलते. कंपनीच्या मते, हे एखाद्या सामान्य ड्रोनला दिलेल्या कमांडसारखेच काम करते, मात्र उड्डाणाव्यतिरिक्त इतर वेळी पक्षी नैसर्गिकरीत्या वागू शकतो.
या तंत्रज्ञानाचे फायदे काय?
मेकॅनिकल किंवा बॅटरीवर चालणाऱ्या ड्रोनच्या तुलनेत या ‘बायो-ड्रोन’चे अनेक फायदे कंपनीने सांगितले आहेत:
- दीर्घ पल्ला: हे पक्षी बॅटरी चार्ज न करता दिवसाला 483 किलोमीटरपर्यंत उड्डाण करू शकतात.
- नैसर्गिक कौशल्य: कबूतर कठीण हवामानात आणि अरुंद जागेत यांत्रिक ड्रोनपेक्षा अधिक चांगल्या प्रकारे संचार करू शकतात.
- उपयोग: पायाभूत सुविधांची पाहणी, शेती, शोध आणि बचाव मोहिमेत हे बायो-ड्रोन उपयुक्त ठरू शकतात. या पक्ष्यांच्या पाठीवर एक छोटा कंट्रोलर, सौर पॅनेल आणि कॅमेरा बसवण्यात आला आहे, ज्याद्वारे माहिती गोळा केली जाते.
नैतिक प्रश्न आणि विरोध
प्राण्यांना अशा प्रकारे यंत्रासारखे वापरण्याच्या प्रयोगावर अनेक तज्ज्ञांनी आक्षेप घेतला आहे. ड्युक युनिव्हर्सिटीच्या तज्ज्ञांच्या मते, कोणत्याही सजीवाचा वापर उत्पादनासारखा करणे आणि त्यांच्या मेंदूवर नियंत्रण मिळवून त्यांना बाहुल्यासारखे नाचवणे हे नैतिकदृष्ट्या चुकीचे आहे. दरम्यान, रशियन स्टार्टअप कंपनीने स्पष्ट केले आहे की, हे तंत्रज्ञान केवळ नागरी कामांसाठी वापरले जाईल आणि लष्करी कारवायांसाठी याचा वापर केला जाणार नाही.
या तंत्रज्ञानासाठी रशियन सरकारकडूनही पाठबळ मिळत असल्याचे समोर आले असून, भविष्यात इतर प्राण्यांवरही असे प्रयोग होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
