AI Engineers Enter Japan’s Parliament : जपानच्या राजकीय क्षितिजावर सध्या एका नव्या क्रांतीची चर्चा रंगली असून, ताकाहिरो एनो हे नाव जागतिक राजकारणात कुतूहलाचा विषय ठरले आहे. ३५ वर्षीय ताकाहिरो एनो हे व्यवसायाने सॉफ्टवेअर इंजिनिअर असून, त्यांनी स्थापन केलेल्या ‘टीम मिराई’ (Team Mirai) या राजकीय पक्षाने जपानच्या संसदीय निवडणुकीत अनपेक्षित यश संपादन केले आहे. ‘मिराई’ या शब्दाचा अर्थ ‘भविष्य’ असा होतो आणि नावाप्रमाणेच हा पक्ष तंत्रज्ञानाच्या मदतीने देशाचे भविष्य बदलण्याचे स्वप्न घेऊन राजकारणात उतरला आहे.
या पक्षाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे याची स्थापना आणि ध्येयधोरणे प्रामुख्याने तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अभियंत्यांनी (Tech Engineers) निश्चित केली आहेत. पारंपारिक राजकारण्यांच्या आश्वासनांना कंटाळलेल्या जपानी मतदारांनी या इंजिनिअर्सच्या नव्या प्रयोगाला भरभरून दाद दिली आहे. अलिकडेच पार पडलेल्या जपानच्या संसदेच्या (डाएट) कनिष्ठ सभागृहाच्या निवडणुकीत या पक्षाने राजकीय विश्लेषकांचे सर्व अंदाज खोटे ठरवले आहेत.
टीम मिराईने या निवडणुकीत केवळ १४ उमेदवार रिंगणात उतरवले होते. अत्यंत मर्यादित उमेदवार असूनही, पक्षाने तब्बल ३० लाख मते मिळवून राजकीय दिग्गजांना बुचकळ्यात टाकले आहे. या प्रभावी कामगिरीच्या जोरावर पक्षाने कनिष्ठ सभागृहात ११ जागांवर विजय मिळवला आहे. ताकाहिरो एनो यांच्या नेतृत्वाखालील या गटाने केवळ राजकीय पक्षांनाच नव्हे, तर प्रस्थापित विचारसरणीलाही आव्हान दिले आहे.
जपानच्या राजकारणात ‘टीम मिराई’ या पक्षाने मिळवलेले यश हे केवळ राजकीय नसून ते एका वैचारिक परिवर्तनाचे प्रतीक मानले जात आहे. पक्षाचे युवा नेते ताकाहिरो एनो यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडे (AI) पाहण्याचा एक नवा आणि सकारात्मक दृष्टिकोन जगासमोर मांडला आहे. एनो यांच्या मते, कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही अग्नीसारखी आहे; ज्याप्रमाणे अग्नीच्या शोधामुळे मानवी संस्कृतीचा चेहरामोहरा बदलला, तसेच एआय मानवी सभ्यतेत आमूलाग्र बदल घडवून आणेल. विशेष म्हणजे, पाश्चात्य जग एआयला ‘टर्मिनेटर’सारखे विनाशकारी मानून धास्तावलेले असताना, जपानमधील लोक मात्र त्याला ‘डोरेमोन’सारखा एक विश्वासू साहाय्यक आणि प्रिय मित्र मानतात, असे निरीक्षण त्यांनी नोंदवले आहे.
‘टीम मिराई’च्या या अभूतपूर्व यशाचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे त्यांची व्यावहारिकता (Pragmatism). हा पक्ष कोणत्याही ठराविक विचारसरणीत अडकलेला नाही. त्यांची कार्यपद्धती ही ‘डावी’ किंवा ‘उजवी’ अशा पारंपारिक चौकटीत विभागलेली नसून, ती केवळ देशहिताच्या कामावर लक्ष केंद्रित करणारी आहे. ‘जपान फोरसाईट’चे संस्थापक टोबियस हॅरिस यांच्या मते, या पक्षाने लोकप्रिय घोषणाबाजी करण्याऐवजी प्रत्यक्ष समस्या कशा सोडवता येतील, यावर आपला पूर्ण भर दिला आहे.
एनो आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी निवडणुकीच्या प्रचारात खोटी आश्वासने देण्यापेक्षा जटिल सामाजिक आणि आर्थिक प्रश्नांवर तांत्रिक उपाय शोधण्याला प्राधान्य दिले. राजकारण म्हणजे केवळ सत्ताकारण नसून, ते गुंतागुंतीचे प्रश्न सोडवण्याचे एक साधन आहे, हा विचार त्यांनी मतदारांच्या मनावर बिंबवला. आधुनिक तंत्रज्ञान आणि मानवी गरजा यांचा मेळ घालून त्यांनी मांडलेला ‘समस्या-निवारण’ (Problem-solving) हा अजेंडा जपानी जनतेला, विशेषतः तरुण वर्गाला प्रचंड भावला आहे.
या निवडणुकीत विशेषतः ४० ते ५० वयोगटातील शहरी सुशिक्षित मतदारांनी या तंत्रज्ञ-राजकारण्यांना (Tech-politicians) उत्स्फूर्तपणे पाठिंबा दिला. प्रस्थापित राजकीय पक्षांच्या पारंपारिक चौकटीबाहेर जाऊन, काहीतरी ठोस आणि तर्कसंगत करू इच्छिणाऱ्या या नवीन नेतृत्वावर मध्यमवयीन मतदारांनी आपला विश्वास टाकला आहे. शहरांमधील वाढत्या समस्या आणि तंत्रज्ञानाच्या युगातील आव्हाने पेलण्यासाठी हा पक्ष सक्षम असल्याचे मतदारांना वाटते.
पक्षाच्या विजयी उमेदवारांची यादी पाहिल्यास या यशाचे रहस्य अधिक स्पष्ट होते. निवडून आलेले प्रतिनिधी हे केवळ राजकारणी नसून, ते आपल्या क्षेत्रातील दिग्गज तज्ज्ञ आहेत. यामध्ये टोकियो विद्यापीठ आणि बर्कले (कॅलिफोर्निया) सारख्या जगातील अग्रगण्य शैक्षणिक संस्थांमधून उच्च शिक्षण घेतलेल्या तज्ज्ञांचा समावेश आहे. इतकेच नाही तर, आयबीएम (IBM) आणि सोनी (Sony) यांसारख्या जागतिक दर्जाच्या नामांकित कंपन्यांमध्ये महत्त्वाच्या पदांवर काम केलेले माजी कर्मचारी आता जपानच्या संसदेत धोरणे आखताना दिसणार आहेत.
या नवनिर्वाचित खासदारांपैकी एक नाव म्हणजे आओई फुरुकावा. फुरुकावा हे अमेरिकेतील ‘सिलिकॉन व्हॅली’मध्ये सॉफ्टवेअर इंजिनिअर म्हणून कार्यरत होते. आपल्या विजयानंतर त्यांनी मांडलेला विचार अत्यंत कल्पक आणि सखोल आहे. त्यांच्या मते, “सॉफ्टवेअरसाठी कोडिंग करणे आणि देशासाठी कायदे बनवणे, या दोन्ही प्रक्रिया मुळात सारख्याच आहेत.” कोडिंगमध्ये ज्याप्रमाणे प्रत्येक ओळ तार्किक (Logic) असणे आणि त्या रचनेत अचूकता असणे अनिवार्य असते, तसेच कायदे बनवतानाही तर्कशुद्ध विचारांची आणि सुस्पष्ट संरचनेची गरज असते, असे त्यांनी ठामपणे सांगितले.
या तांत्रिक दृष्टिकोनामुळे जपानच्या संसदेत आता एक नवी कार्यसंस्कृती रुजण्याची शक्यता आहे. भावनाप्रधान किंवा लोकप्रिय घोषणांऐवजी, ‘डेटा’ आणि ‘लॉजिक’च्या आधारे देशाचे प्रश्न सोडवण्याचा हा प्रयत्न जागतिक स्तरावर एक आदर्श ठरू शकतो.
जपानच्या राजकारणात ‘टीम मिराई’ या पक्षाने केवळ आपल्या विजयानेच नव्हे, तर आपल्या अत्यंत आधुनिक आणि पारदर्शक कार्यपद्धतीने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. या पक्षाने निवडणुकीच्या प्रचारात पारंपारिक सभा आणि घोषणाबाजीला फाटा देत, ‘हाय-टेक’ उपायांचा प्रभावी वापर केला. मतदारांपर्यंत आपली ध्येयधोरणे पोहोचवण्यासाठी त्यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित एका विशेष ‘चॅटबॉट’ची निर्मिती केली होती. या उपक्रमाला मतदारांनी अभूतपूर्व प्रतिसाद दिला असून, या चॅटबॉटने निवडणुकीच्या काळात तब्बल ३९ हजार प्रश्नांना उत्तरे दिली. इतकेच नाही तर, या तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून पक्षाने जनतेकडून ६,२०० पेक्षा जास्त मौल्यवान सूचनाही संकलित केल्या, ज्याचा उपयोग पक्षाचा जाहीरनामा आणि धोरणे ठरवण्यासाठी करण्यात आला.
पक्षाने जनतेसमोर ठेवलेली आश्वासने ही केवळ शब्द नसून, ते भविष्यातील तांत्रिक उपाय आहेत. सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अधिक सक्षम आणि सुरक्षित करण्यासाठी ‘ड्रायव्हरलेस’ (चालकविरहित) बसेस सुरू करण्याचे आश्वासन त्यांनी दिले आहे. तसेच, राजकीय व्यवस्थेतील भ्रष्टाचार मुळापासून उपटून टाकण्यासाठी त्यांनी राजकीय देणग्यांचा एक डिजिटल डेटाबेस तयार करण्याचा प्रस्ताव मांडला आहे. यामुळे देणग्यांच्या व्यवहारात पूर्णतः पारदर्शकता येईल आणि सामान्य नागरिकांना कोणत्याही पक्षाला मिळणाऱ्या निधीचा मागोवा घेता येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे.
आर्थिक आघाडीवरही टीम मिराईने अत्यंत कल्पक योजना मांडल्या आहेत. सरकारी कामकाजात एआय (AI) चा वापर करून प्रशासकीय खर्चात मोठी कपात करण्याचे त्यांचे ध्येय आहे. या बचतीतून मिळणारा निधी मध्यमवर्गीयांच्या कल्याणासाठी वापरण्याचे त्यांनी योजले आहे. विशेषतः वाढती महागाई आणि वैद्यकीय खर्च लक्षात घेता, पेन्शन योजना आणि आरोग्य विमा क्षेत्रात सामान्य नागरिकांना मोठा आर्थिक दिलासा देण्याचे वचन त्यांनी दिले आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर करून सरकारी तिजोरीवरचा भार कमी करणे आणि तो लाभ थेट जनतेला मिळवून देणे, हा त्यांच्या धोरणाचा मुख्य गाभा आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, टीम मिराईने राजकारणाला केवळ सत्तेचे साधन न मानता ते एक ‘सर्व्हिस डिलिव्हरी मॉडेल’ (सेवा देण्याचे माध्यम) म्हणून विकसित केले आहे. प्रत्यक्ष कृती, विज्ञानाची जोड आणि जनतेचा सक्रिय सहभाग या त्रिसूत्रीमुळे हा पक्ष जपानमध्ये लोकप्रिय झाला आहे.
जपान हे जगातील एक प्रगत राष्ट्र मानले जात असले, तरी तेथील सरकारी प्रशासन आणि नोकरशाही आजही कमालीची पुरातन आहे. आजही अनेक शासकीय कार्यालयांमध्ये ‘फॅक्स मशीन’ आणि ‘फ्लॉपी डिस्क’चा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो, तर महत्त्वाचे निर्णय कागदांच्या ढिगाऱ्यांखालीच दबलेले असतात. या जुन्या आणि मंदावलेल्या यंत्रणेला आधुनिक डिजिटल गती देण्याचे सर्वात मोठे आव्हान ‘टीम मिराई’ समोर असणार आहे.
विशेष म्हणजे, जपानच्या संसदेतील अनेक दालनांमध्ये आजही लॅपटॉप किंवा टॅब्लेट सारखी आधुनिक साधने नेण्यास बंदी आहे. अशा स्थितीत, बोर्डवर ‘इंटरनेट ऑफ थिंग्ज’ (IoT) आणि ‘मशीन लर्निंग’ सारख्या संज्ञा लिहिणाऱ्या या तरुण अभियंत्यांना अशा ज्येष्ठ नेत्यांसोबत काम करावे लागणार आहे, ज्यांचा आधुनिक डिजिटल युगाशी फारसा संपर्क आलेला नाही. तांत्रिक प्रगतीचे स्वप्न आणि पारंपरिक प्रशासकीय जडत्व यांच्यातील हा संघर्ष भविष्यातील जपानची दिशा ठरवणारा असेल.
‘सुस्त राजकारणाला वेगवान बनवा’ हे ‘टीम मिराई’चे घोषवाक्य सध्या जपानच्या राजकीय वर्तुळात चर्चेचा विषय ठरले आहे. या घोषणेने प्रस्थापित राजकारण्यांच्या गोटात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. जपानच्या संसदेत वर्षानुवर्षे पांढरे शर्ट आणि गडद रंगाचे औपचारिक सूट (Formal Suits) घालणाऱ्या नेत्यांचा वावर होता. मात्र, आता हे चित्र बदलताना दिसत आहे. संसदेच्या पायऱ्यांवर आता ‘लाइन्स ऑफ कोड’ लिहिलेले टी-शर्ट, पोनीटेल बांधलेले तरुण चेहरे आणि आधुनिक इंडिगो सूट घातलेले तंत्रज्ञ पाहायला मिळत आहेत.
हा केवळ पेहरावातील बदल नसून, तो एका वैचारिक परिवर्तनाचा संकेत आहे. भविष्यातील राजकारण हे केवळ आश्वासनांवर नाही, तर प्रोग्रॅमिंग कोड, चॅटबॉट्स आणि अचूक डेटाच्या आधारे चालवले जाऊ शकते, हे या पक्षाने सिद्ध केले आहे.
