Ambad’s Historic Pushkarni : महाशिवरात्रीच्या पावन पर्वावर अंबड शहरातील पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर उद्यानातील ऐतिहासिक ‘पुष्कर्णी’ बारवेवर नयनरम्य दीपोत्सवाचे आयोजन करण्यात आले होते. हजारो दिव्यांच्या लख्ख प्रकाशामध्ये ही प्राचीन बारव उजळून निघाली असून, या सोहळ्याने उपस्थितांचे डोळे दिपवले. अंबड नगर परिषद, आर्ट ऑफ लिविंग आणि महाराष्ट्र बारव दीपोत्सव समिती यांच्या संयुक्त विद्यमाने या मंगलमयी कार्यक्रमाचे नेटके नियोजन करण्यात आले होते.
नगराध्यक्षांच्या हस्ते दीपप्रज्वलन-
सायंकाळच्या सुमारास या दीपोत्सवाचा प्रारंभ अंबडच्या नगराध्यक्षा देवयानी कुलकर्णी यांच्या हस्ते मुख्य दिवा प्रज्वलित करून करण्यात आला. या वेळी बोलताना त्यांनी शहराच्या ऐतिहासिक वास्तूंचे जतन करणे आणि अशा उपक्रमांतून सामाजिक ऐक्य साधणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर प्रकाश टाकला. त्यांच्या हस्ते दीपोत्सवाची सुरुवात होताच उपस्थित शेकडो महिला आणि नागरिक उत्साहाने सहभागी झाले.
सहस्त्र दिव्यांचे तेज आणि लोकसहभाग-
या कार्यक्रमाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे बारवेच्या चारही दिशांना नागरिकांनी अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने लावलेले दिवे होते. केवळ एक औपचारिक कार्यक्रम म्हणून नव्हे, तर लोकचळवळीच्या भावनेतून लहान मुलांपासून ते ज्येष्ठांपर्यंत सर्वांनीच यामध्ये सहभाग नोंदवला. बारवेच्या पायऱ्यांवर आणि काठावर लावलेल्या दिव्यांचे प्रतिबिंब पाण्यात पडल्याने एक अलौकिक दृश्य निर्माण झाले होते. गेल्या पाच वर्षांपासून महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने हा दीपोत्सव अखंडपणे साजरा करण्याची परंपरा शहरात जोपासली जात आहे.
सांस्कृतिक व ऐतिहासिक वारशाचे संवर्धन-
या उपक्रमामागे केवळ धार्मिक श्रद्धा नसून, आपल्या प्राचीन जलस्त्रोतांचे आणि बारवांचे महत्त्व जनमानसांत रुजवावे, हा मुख्य उद्देश आहे. आर्ट ऑफ लिविंग आणि महाराष्ट्र बारव दीपोत्सव समितीच्या कार्यकर्त्यांनी या सोहळ्यासाठी विशेष परिश्रम घेतले. या दीपोत्सवामुळे पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर उद्यानाचा परिसर चैतन्यमय झाला होता. शहराच्या सांस्कृतिक वैभवात भर टाकणाऱ्या या उपक्रमाचे सर्वत्र कौतुक होत असून, अशा उत्सवांमुळे तरुण पिढीला आपल्या वैभवशाली वारशाची ओळख होत आहे, असा सूर नागरिकांतून उमटत आहे.
सहस्त्र दिव्यांच्या तेजाने अंबडची ‘पुष्कर्णी’ बारव न्हाली; महाशिवरात्रीनिमित्त नयनरम्य दीपोत्सव संपन्न-
या भव्य दीपोत्सवाचे विलोभनीय दृश्य पाहण्यासाठी संपूर्ण शहरातील नागरिकांनी मोठी गर्दी केली होती. भक्ती आणि वारसा जतनाची सांगड घालणारा हा सोहळा उपस्थित जनसमुदायासाठी एक अविस्मरणीय अनुभव ठरला.
मान्यवरांची उपस्थिती आणि उत्साही लोकसहभाग-
या मंगलमयी कार्यक्रमाप्रसंगी अंबडच्या नगराध्यक्षा सौ. देवयानी कुलकर्णी यांची प्रमुख उपस्थिती होती. त्यांच्यासोबतच नगरसेवक संदिप खरात, सौ. वैशाली वराडे आणि योगेश गोंदीकर या लोकप्रतिनिधींनी उपस्थित राहून दीपोत्सवाचा आनंद द्विगुणित केला. या सर्वांनी प्रत्यक्ष दीपप्रज्वलनात सहभाग नोंदवून या परंपरेचे कौतुक केले. या वेळी स्थानिक लोकप्रतिनिधींसोबतच नागरिकांनीही मोठ्या संख्येने उपस्थित राहून या ऐतिहासिक वास्तूचा परिसर चैतन्यमय केला.
‘आर्ट ऑफ लिविंग’ परिवाराचे मोलाचे योगदान-
या उपक्रमाच्या यशस्वीतेत ‘आर्ट ऑफ लिविंग’ परिवारातील सदस्यांचा मोठा वाटा होता. या संस्थेच्या स्वयंसेवकांनी अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने बारवेच्या पायऱ्यांवर आणि सभोवतालच्या परिसरात दिव्यांची मांडणी केली होती. हजारो दिव्यांच्या प्रज्वलनामुळे बारवेचे पाणी आणि तिची दगडी बांधकामे प्रकाशाने न्हाऊन निघाली होती. हा दीपोत्सव केवळ एक धार्मिक विधी न राहता, तो एक सामाजिक उत्सव बनल्याचे चित्र या वेळी दिसून आले.
अंबडच्या सांस्कृतिक वैभवात भर-
गेल्या पाच वर्षांपासून सातत्याने सुरू असलेल्या या उपक्रमामुळे ‘पुष्कर्णी’ बारवेला एक नवी ओळख प्राप्त झाली आहे. प्राचीन जलस्त्रोतांच्या संवर्धनाचा संदेश या निमित्ताने जनमानसांत पोहोचवला जात आहे. सायंकाळच्या वेळी जेव्हा सर्व दिवे एकाच वेळी प्रज्वलित झाले, तेव्हा संपूर्ण उद्यान परिसर उजळून निघाला होता. उपस्थित नागरिकांनी या विलोभनीय दृश्याचे आपल्या मोबाईलमध्ये चित्रीकरण करत, या सोहळ्याच्या आठवणी साठवल्या. अंबड नगर परिषद आणि सामाजिक संस्थांच्या या संयुक्त प्रयत्नांमुळे शहराच्या सांस्कृतिक समृद्धीचे दर्शन संपूर्ण जिल्ह्याला घडले आहे.
पुष्कर्णी बारवेच्या दीपोत्सवात ‘नवाकाळ’च्या योगदानाचे कृतज्ञतापूर्वक स्मरण; लोकचळवळीतून उभे राहिलेले जलसंवर्धनाचे कार्य
महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने ‘पुष्कर्णी’ बारव दिव्यांच्या प्रकाशात उजळून निघाली असतानाच, उपस्थितांच्या मनात या वास्तूच्या पुनरुज्जीवनासाठी झालेल्या संघर्षाच्या आठवणी ताज्या झाल्या. एका भीषण दुष्काळात जेव्हा या ऐतिहासिक बारवेने आपला श्वास गुदमरल्यासारखी स्थिती अनुभवली होती, तेव्हा मुंबईतील दैनिक ‘नवाकाळ’ च्या पुढाकाराने या वास्तूचे भाग्य पालटले. या दीपोत्सवाच्या प्रसंगी उपस्थित नागरिकांनी ‘नवाकाळ’ने केलेल्या त्या ऐतिहासिक कार्याचे अत्यंत कृतज्ञतेने स्मरण केले.
दुष्काळात ‘नवाकाळ’ ठरला आधारस्तंभ-
काही वर्षांपूर्वी अंबड शहर भीषण पाणीटंचाई आणि दुष्काळाच्या सावटाखाली असताना, ही ऐतिहासिक पुष्कर्णी बारव गाळ आणि कचऱ्याने पूर्णपणे भरलेली होती. त्या काळी वास्तूतील पाणी दूषित झाले होते आणि प्राचीन जलस्त्रोत नामशेष होण्याच्या मार्गावर होता. अशा संकटकाळात दैनिक ‘नवाकाळ’ने केवळ वृत्त प्रसिद्ध न करता, प्रत्यक्ष कृतीचा आणि सामाजिक बांधिलकीचा वस्तुपाठ घालून दिला. ‘नवाकाळ’च्या पुढाकाराने आणि प्रेरणेने या ठिकाणी व्यापक स्वच्छता मोहीम राबवण्यात आली होती.
लोकचळवळीतून गाळ उपसा आणि जलशुद्धीकरण-
‘नवाकाळ’ने दिलेल्या हाकेला प्रतिसाद देत त्या वेळी लोकसहभाग वाढला आणि बारवेतील साचलेला अनेक वर्षांचा गाळ उपसण्याचे कठीण काम हाती घेण्यात आले. गाळ काढल्यानंतर या बारवेने पुन्हा एकदा मोकळा श्वास घेतला आणि भूगर्भातील पाण्याचे जिवंत झरे वाहू लागले. दूषित झालेले पाणी शुद्ध करण्यासाठी तांत्रिक आणि पारंपारिक अशा दोन्ही पद्धतींचा अवलंब करून या ऐतिहासिक ठेव्याला पुन्हा त्याचे गतवैभव प्राप्त करून देण्यात आले. आज जी बारव दीपोत्सवाने प्रकाशमान दिसत आहे, त्यामागे ‘नवाकाळ’ने त्या वेळी घेतलेले कष्ट आणि सामाजिक जाणीव यांचा मोठा वाटा आहे.
