Bihar Bhavan : देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या मुंबईत वास्तव्यास असलेल्या बिहारमधील नागरिकांसाठी एक आनंदाची बातमी समोर आली आहे. दक्षिण मुंबईतील वाडी बंदर परिसरातील पी. डी’मेलो रोडवर लवकरच एका आलिशान आणि भव्य ३० मजली ‘बिहार भवन’ इमारतीची उभारणी केली जाणार आहे. या प्रकल्पामुळे मुंबईत राहणाऱ्या बिहार मूळच्या रहिवाशांची अनेक वर्षांपासूनची सांस्कृतिक आणि सामुदायिक केंद्राची मागणी आता पूर्णत्वाकडे जात आहे. बिहार सरकारने या टोलेजंग इमारतीसाठी निविदा प्रक्रिया सुरू केली असली, तरी महाराष्ट्रातील स्थानिक राजकीय वर्तुळातून याला तीव्र विरोध दर्शवण्यात आला होता. विशेषतः महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे (मनसे) अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी या संदर्भात घेतलेल्या आक्रमक भूमिकेमुळे हा विषय सध्या चांगलाच चर्चेत होता.
सांस्कृतिक वारसा आणि एकात्मतेचे प्रतीक-
मुंबई हे विविध प्रांतांतील लोकांचे आश्रयस्थान असून, येथे मोठ्या संख्येने बिहारमधील नागरिक उद्योग, व्यवसाय आणि नोकरीनिमित्त स्थायिक झाले आहेत. या लोकांसाठी स्वतःचे हक्काचे व्यासपीठ असावे, जेथे ते आपले सण, उत्सव आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम साजरे करू शकतील, अशी अपेक्षा दीर्घकाळापासून व्यक्त केली जात होती.
इमारतीची वैशिष्ट्ये आणि सुविधा-
या ३० मजली उत्तुंग इमारतीमध्ये अत्याधुनिक सुविधांचा समावेश असेल. या वास्तूमध्ये बिहारमधील पर्यटकांसाठी निवास व्यवस्था, प्रशासकीय कार्यालये, आणि बिहारच्या कला-संस्कृतीचे दर्शन घडवणारे भव्य सभागृह असण्याची शक्यता आहे. याशिवाय, स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी अभ्यासिका आणि बिहारमधील पारंपरिक हस्तकलेच्या प्रदर्शनासाठी दालने उपलब्ध करून देण्याचा मानस आहे. दक्षिण मुंबईतील मोक्याच्या ठिकाणी ही इमारत उभी राहणार असल्याने, प्रवाशांसाठी आणि कामानिमित्त येणाऱ्या लोकांसाठी ती अत्यंत सोयीची ठरेल.
मुंबईतील ‘बिहार भवन’ प्रकल्पाला गती; ३१४ कोटी रुपयांच्या निविदा जाहीर, सांस्कृतिक केंद्राचा मार्ग मोकळा-
दक्षिण मुंबईच्या मध्यवर्ती भागात उभारण्यात येणारे भव्य ‘बिहार भवन’ आता केवळ स्वप्न उरले नसून प्रत्यक्ष कृतीत उतरण्यास सज्ज झाले आहे. मुंबईत वास्तव्यास असलेल्या विशाल बिहार समुदायासाठी हे केंद्र सांस्कृतिक उपक्रम, सामाजिक एकत्रिकरण आणि शासकीय कामकाजाचे प्रमुख केंद्र (हब) म्हणून कार्य करेल. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी बिहार सरकारने आता अधिकृतपणे निविदा (Tenders) प्रसिद्ध केल्या असून, प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यातील कामाला लवकरच सुरुवात होणार आहे.
प्रकल्पाचा खर्च आणि आर्थिक तरतूद-
‘बिहार फाऊंडेशन’च्या मुंबई चॅप्टरचे प्रवक्ते मनोज सिंह राजपूत यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या भव्य इमारतीचा एकूण खर्च पहिल्या टप्प्यात ३०० कोटी ते ४०० कोटी रुपयांच्या दरम्यान असण्याचा अंदाज आहे. सध्याच्या प्राथमिक टप्प्यासाठी ३१४ कोटी रुपयांच्या निविदा काढण्यात आल्या आहेत. या भरीव गुंतवणुकीतून अत्याधुनिक सुविधांनी सज्ज अशी वास्तू उभारली जाणार आहे, जी मुंबईतील ‘बिहारी डायस्पोरा’साठी अभिमानास्पद ठरेल.
आराखड्याला मंजुरी आणि नियोजित स्वरूप-
या ३० मजली उत्तुंग वास्तूचा प्राथमिक आराखडा (Tentative Design) प्रशासकीय पातळीवर मंजूर करण्यात आला आहे. ही इमारत केवळ सिमेंट-काँक्रीटची वास्तू नसून ती बिहारच्या अस्मितेचे केंद्र असेल. यामध्ये विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी भव्य दालने, समुदाय बैठकांसाठी जागा आणि बिहार सरकारच्या अधिकृत कामांसाठी स्वतंत्र कार्यालयांची व्यवस्था केली जाणार आहे. पी. डी’मेलो रोडसारख्या मोक्याच्या ठिकाणी ही इमारत उभी राहणार असल्याने, ती मुंबईच्या नागरी सौंदर्यातही भर घालेल.
मुंबईतील ‘बिहार भवन’ ठरणार गुंतवणुकीचे केंद्र आणि रुग्णांच्या नातेवाईकांसाठी मोठा आधार; अत्याधुनिक सुविधांचा आराखडा तयार-
दक्षिण मुंबईत साकारले जाणारे ३० मजली ‘बिहार भवन’ हे केवळ एक सांस्कृतिक केंद्र नसून, ते बिहार राज्याच्या प्रगतीचे आणि लोककल्याणाचे एक महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणून उदयास येणार आहे. या इमारतीमध्ये केवळ प्रशासकीय कार्यालयेच नसून, बिहारमधून मुंबईत येणाऱ्या गरजू नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या सुविधांचे नियोजन करण्यात आले आहे. या प्रकल्पासाठी जमिनीचे संपादन पूर्ण झाले असून, आता प्रत्यक्ष उभारणीच्या कामावर लक्ष केंद्रित केले जात आहे.
आर्थिक प्रगती आणि पर्यटनाला चालना-
प्रस्तावित बिहार भवनमध्ये राज्याच्या आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी एका विशेष ‘गुंतवणूक आयोगा’ची (Investment Commission) स्थापना केली जाणार आहे. हे कार्यालय बिहारमध्ये नवीन उद्योग आणण्यासाठी आणि गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्यासाठी मुंबईतील कॉर्पोरेट जगताशी समन्वय साधण्याचे काम करेल. यासोबतच, बिहारचा ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची माहिती देण्यासाठी राज्याच्या पर्यटन विभागाचे (Tourism Department) स्वतंत्र कार्यालयही येथे कार्यरत असेल. यामुळे महाराष्ट्रातील पर्यटकांना बिहार पर्यटनासाठी आवश्यक ती सर्व माहिती आणि सुविधा एकाच छताखाली उपलब्ध होतील.
कला-संस्कृती आणि निवासाची उत्तम सोय-
या इमारतीचा एक मोठा भाग बिहारच्या समृद्ध कला आणि संस्कृतीला समर्पित असेल. येथे एक भव्य कला आणि सांस्कृतिक केंद्र (Art and Culture Centre) उभारले जाईल, जिथे बिहारमधील प्रसिद्ध मधुबनी चित्रकला आणि इतर लोककलांचे प्रदर्शन भरवले जाईल. याशिवाय, मुंबईत शासकीय कामानिमित्त येणाऱ्या अधिकारी आणि मान्यवरांसाठी सुसज्ज अतिथी कक्ष (Guest Rooms) उपलब्ध असतील. यामुळे राज्या-राज्यांमधील प्रशासकीय समन्वय अधिक सुलभ होईल.
रुग्णांच्या नातेवाईकांसाठी सेवाभावी उपक्रम-
मुंबईतील टाटा मेमोरियल किंवा केईएम यांसारख्या मोठ्या रुग्णालयांमध्ये बिहारमधून उपचारासाठी येणाऱ्या रुग्णांची संख्या लक्षणीय असते. अशा रुग्णांसोबत येणाऱ्या नातेवाईकांसाठी माफक दरात निवासाची व्यवस्था करणे, हा या प्रकल्पाचा अत्यंत मानवतावादी पैलू आहे. अनेकदा आर्थिक टंचाईमुळे नातेवाईकांना रस्त्यावर किंवा फूटपाथवर राहावे लागते, मात्र ‘बिहार भवन’च्या उभारणीमुळे त्यांना सुरक्षित आणि हक्काचे आश्रयस्थान मिळणार आहे.
