DCM Sunetra Pawar Oath : महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या बारामती येथील विमान अपघातातील आकस्मिक निधनामुळे संपूर्ण राज्यात शोककळा पसरली आहे. एका कार्यक्षम आणि धडाडीच्या नेतृत्वाच्या निधनाने राजकीय क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली असतानाच, प्रशासकीय स्थैर्य आणि पक्षाची एकजूट कायम राखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे निर्णय घेण्यात आले आहेत. अजित पवारांच्या पश्चात आता त्यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार यांच्याकडे राज्याच्या उपमुख्यमंत्रीपदाची महत्त्वाची जबाबदारी सोपवण्यात आली असून, आज त्यांचा शपथविधी सोहळा पार पडला.
विधिमंडळ पक्षनेतेपदी एकमताने निवड-
या ऐतिहासिक शपथविधीपूर्वी मुंबईत राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या विधिमंडळ पक्षाची महत्त्वाची बैठक आयोजित करण्यात आली होती. या बैठकीत पक्षाच्या सर्व आमदारांनी आणि ज्येष्ठ नेत्यांनी सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वावर विश्वास दर्शवला. अजित दादांचा वारसा समर्थपणे पुढे नेण्यासाठी सुनेत्रा पवार यांच्या नावाचा प्रस्ताव मांडण्यात आला, ज्याला सर्व आमदारांनी एकमताने पाठिंबा दिला. या निवडीमुळे त्या आता राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या विधिमंडळ पक्षनेत्या म्हणून अधिकृतपणे कार्यरत झाल्या आहेत.
विधीमंडळ गटनेतेपदी निवड झाल्यानंतर सायंकाळी राजभवन येथे झालेल्या विशेष सोहळ्यात सुनेत्रा पवार यांनी उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ ग्रहण केली. राज्यपाल आचार्य देवव्रत यांनी त्यांना पद आणि गोपनीयतेची शपथ दिली. महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात उपमुख्यमंत्रीपद भूषवणाऱ्या त्या पहिल्या महिला नेत्या ठरल्या आहेत. एका बाजूला कौटुंबिक दुःखाचा डोंगर समोर असताना, दुसऱ्या बाजूला राज्याच्या हितासाठी त्यांनी ही कठीण जबाबदारी स्वीकारली आहे.
भावी राजकीय वाटचाल आणि जनमानसातील विश्वास-
अजित पवार यांच्या निधनामुळे केवळ राष्ट्रवादी काँग्रेसचेच नव्हे, तर महायुती सरकारचेही मोठे नुकसान झाले आहे. मात्र, सुनेत्रा पवार यांचा प्रशासकीय कामातील अनुभव आणि त्यांचा प्रदीर्घ जनसंपर्क यामुळे सरकारला नवीन बळ मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. बारामतीमधील त्यांच्या सामाजिक कार्याचा आणि संस्थात्मक बांधणीचा उपयोग आता राज्य स्तरावर होणार आहे.
अस्वस्थतेच्या वातावरणात सुनेत्रा पवार यांच्याकडे पक्षाची धुरा-
उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या अपघाती निधनामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या (अजित पवार गट) अस्तित्वावरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले होते. अजित पवार हे केवळ पक्षाचे सर्वोच्च नेते नव्हते, तर ते या संपूर्ण संघटनेचे मुख्य आधारस्तंभ होते. त्यांच्या अकाली जाण्याने पक्षात मोठी राजकीय पोकळी निर्माण झाली असून, काही काळ ‘निर्नायकी’ सदृश परिस्थिती उद्भवली होती. या संकटकाळात पक्षाला सावरण्यासाठी आणि आमदारांमधील अस्वस्थता दूर करण्यासाठी अखेर सुनेत्रा पवार यांच्या नावाला पसंती देण्यात आली आहे.
पक्षांतर्गत अस्वस्थता आणि फुटीची भीती अजित पवार यांच्या निधनानंतर पक्षातील अनेक आमदारांमध्ये आपल्या राजकीय भविष्याबाबत साशंकता निर्माण झाली होती. खंबीर नेतृत्वाचा अभाव असल्याने पक्षात फूट पडण्याची आणि काही महत्त्वाचे नेते किंवा आमदार इतर राजकीय पर्यायांचा विचार करण्याची शक्यता बळावली होती. पक्ष एकसंध ठेवण्याचे सर्वात मोठे आव्हान ज्येष्ठ नेत्यांसमोर होते. जर तातडीने निर्णय घेतला नसता, तर पक्षाची बांधणी विस्कळीत होण्याची भीती राजकीय वर्तुळातून व्यक्त केली जात होती. अशा अस्थिर वातावरणात आमदारांना विश्वास देणारा चेहरा शोधणे ही काळाची गरज बनली होती.
सर्वमान्य चेहरा म्हणून सुनेत्रा पवारांची निवड पक्षातील या आणीबाणीच्या परिस्थितीत सर्वांना एकत्र बांधून ठेवू शकतील अशा व्यक्तिमत्त्वाचा शोध सुरू असताना सुनेत्रा पवार यांचे नाव अग्रक्रमाने समोर आले. सुनेत्रा पवार यांची सर्वसमावेशक प्रतिमा आणि ‘पवार’ कुटुंबाचा वारसा यामुळे त्यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले. पक्षातील सर्व गटांना आणि आमदारांना त्या स्वीकारार्ह असल्याने, त्यांच्या निवडीमुळे संभाव्य बंडाला पूर्णविराम मिळाला आहे.
राजकीय स्थैर्यासाठी उचललेले पाऊल-
सुनेत्रा पवार यांच्याकडे नेतृत्व सोपवण्याचा निर्णय हा केवळ भावनिक नसून तो राजकीयदृष्ट्या अत्यंत धोरणात्मक आहे. अजित पवारांची कार्यपद्धती जवळून पाहिलेल्या आणि बारामतीच्या राजकारणात सक्रिय असलेल्या सुनेत्रा पवार आता पक्षाची पुनर्बांधणी करतील, असा विश्वास ज्येष्ठ नेत्यांनी व्यक्त केला आहे.
राष्ट्रवादी काँग्रेस (अजित पवार गट) या पक्षाच्या अंतर्गत भविष्यात उद्भवू शकणारी नेतृत्वाची स्पर्धा आणि संभाव्य कलह टाळणे, हेच सुनेत्रा पवार यांची उपमुख्यमंत्रिपदी निवड करण्यामागचे मुख्य धोरणात्मक कारण असल्याचे मानले जात आहे. अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील या पक्षात सुनील तटकरे, प्रफुल्ल पटेल, छगन भुजबळ आणि दिलीप वळसे-पाटील यांच्यासारखे अनेक अनुभवी, दिग्गज आणि राजकीयदृष्ट्या वजनदार नेते कार्यरत आहेत. यांपैकी प्रत्येक नेत्याचा स्वतःचा मोठा लोकसंग्रह आणि प्रशासकीय अनुभव आहे. अशा स्थितीत, अजित पवार यांच्यानंतर जर यापैकी एखाद्या ज्येष्ठ नेत्याकडे पक्षाची किंवा सत्तेची धुरा सोपवली असती, तर पक्षांतर्गत सुप्त संघर्षाला तोंड फुटण्याची शक्यता नाकारता आली नसती.
एका ज्येष्ठ नेत्याची निवड दुसऱ्या नेत्याला असुरक्षित वाटू शकली असती, ज्यातून गटातटाचे राजकारण आणि परस्परांना शह-काटशह देण्याचे प्रयत्न सुरू झाले असते. अशा प्रकारच्या तीव्र मतभेदांमुळे पक्षाच्या एकसंधतेलाच तडा जाण्याची भीती व्यक्त केली जात होती. मात्र, सुनेत्रा पवार या केवळ अजित पवार यांच्या पत्नी नसून, त्या पवार कुटुंबाचा अविभाज्य घटक आहेत. त्यांच्या नावाला पक्षातील सर्वच स्तरातून एक प्रकारची नैसर्गिक स्वीकृती लाभते. त्यांच्या निवडीमुळे कोणत्याही वरिष्ठ नेत्याचा अहं दुखावला जाण्याचा धोका कमी होतो आणि नेतृत्वावरून होणाऱ्या संघर्षाला पूर्णविराम मिळतो.
राजभवनात सत्तेचा नवा अध्याय; राजभवनात सुनेत्रा पवार यांचा शपथविधी सोहळा संपन्न-
महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावर आज एका महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक घडामोडीची नोंद झाली. दुपारपासूनच दक्षिण मुंबईतील ‘महाराष्ट्र लोकभवन’ आणि राजभवन परिसराला छावणीचे स्वरूप आले होते. अत्यंत कडेकोट पोलीस बंदोबस्त आणि प्रशासकीय अधिकाऱ्यांच्या मोठ्या उपस्थितीत राजभवनातील दरबार हॉलमध्ये हा शपथविधी सोहळा पार पडला. राज्यपाल महोदयांनी सुनेत्रा पवार यांना पद आणि गोपनीयतेची शपथ दिली. या सोहळ्यासाठी प्रशासकीय व पोलीस दलातील वरिष्ठ अधिकारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. अजित पवार यांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या उपमुख्यमंत्रिपदाच्या खुर्चीवर आता सुनेत्रा पवार यांची वर्णी लागली असून, राज्याच्या सत्तेत एका नव्या पर्वाचा उदय झाला आहे.
सुनेत्रा पवारांच्या माहेर आणि सासरच्या समृद्ध राजकीय वारशाचा संगम-
महाराष्ट्राच्या नवनियुक्त उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांचा जीवनप्रवास हा केवळ एका राजकीय कुटुंबातील सून असा मर्यादित नसून, तो दोन मातब्बर राजकीय घराण्यांच्या वारशाचा एक सुवर्णमध्य आहे. धाराशिव जिल्ह्यातील ‘तेर’ या भूमीत त्यांचे बालपण व्यतीत झाले. त्यांचे वडील बाजीराव पाटील हे ख्यातनाम स्वातंत्र्यसैनिक आणि गावचे पाटील होते, तर माता द्रौपदी पाटील यांनी त्यांच्यावर सुसंस्कृत संस्कार केले. स्वातंत्र्यलढ्याचा इतिहास आणि समाजकारणाची पार्श्वभूमी असलेल्या घरात जन्म झाल्यामुळे, सार्वजनिक जीवनाचे बाळकडू त्यांना माहेरातूनच प्राप्त झाले.
राजकीय मुळांची घट्ट वीण-
सुनेत्रा पवार यांचे बंधू पद्मसिंह पाटील हे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अत्यंत ज्येष्ठ आणि प्रभावशाली नेते म्हणून ओळखले जातात. वडिलांच्या पाटीलकीमुळे आणि स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभागामुळे त्यांच्या निवासस्थानी लोकांचा राबता कायम असे. लोकसंपर्क आणि जनसेवेचा हा वारसा अत्यंत जवळून अनुभवल्यामुळे समाजकारणाची ओढ त्यांच्यात नैसर्गिकरीत्या निर्माण झाली, असे त्या अभिमानाने नमूद करतात. राजकारण आणि समाजकारण या विषयांची चर्चा ज्या घरात नित्यनियमाने होत असे, अशा वातावरणात सुनेत्रा पवार घडत गेल्या.
दोन घराण्यांतील स्नेहबंध आणि विवाह-
पवार आणि पाटील या दोन्ही कुटुंबांमधील राजकीय व वैयक्तिक स्नेह सर्वश्रुत आहे. ज्येष्ठ नेते शरद पवार आणि पद्मसिंह पाटील यांच्यातील सख्य आणि मैत्रीतूनच सुनेत्रा पवार आणि अजित पवार यांच्या विवाहाची बोलणी झाली. १९८० मध्ये सुनेत्रा पवार या विवाहबद्ध होऊन बारामतीच्या पवार घराण्यात सून म्हणून दाखल झाल्या. विशेष म्हणजे, ज्या वेळी हा विवाह संपन्न झाला, त्या काळात अजित पवार यांनीही सक्रिय राजकारणात अधिकृतरीत्या प्रवेश केलेला नव्हता.
गृहिणी ते राजकीय धुरा: एक प्रवास-
विवाहानंतर बारामतीत आल्यावर सुनेत्रा पवार यांनी सुरुवातीची काही वर्षे पूर्णतः कौटुंबिक जबाबदाऱ्या पार पाडण्यात व्यतीत केली. अजित पवार यांचा राजकीय प्रवास बहरत असताना, त्यांनी कुटुंबाचा आधारस्तंभ म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली. घराची धुरा सांभाळतानाच त्यांनी सामाजिक कार्यातही आपले योगदान देण्यास सुरुवात केली होती. आज जेव्हा त्यांच्याकडे राज्याच्या उपमुख्यमंत्रिपदाची महत्त्वपूर्ण जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे, तेव्हा त्यांच्या या निवडीमागे माहेरचा लढाऊ बाणा आणि सासरचा मुत्सद्दी राजकीय वारसा या दोन्ही गोष्टींचे प्रतिबिंब उमटलेले दिसते.
महाराष्ट्राच्या नवनियुक्त उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांचा जीवनप्रवास हा केवळ राजकीय वारशापुरता मर्यादित नसून, तो त्यांच्या अंगभूत कष्टाळू वृत्तीचा आणि आधुनिक विचारांचा एक उत्तम परिपाक आहे. लग्नानंतर बारामतीतील पवार कुटुंबाची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर त्यांनी स्वतःला केवळ घरकामापुरते मर्यादित ठेवले नाही. सुरुवातीच्या काळात अजित पवार जेव्हा दुग्ध व्यवसायावर आपले लक्ष केंद्रित करत होते, तेव्हा सुनेत्रा पवार यांनी त्यांना या व्यवसायात अत्यंत मोलाचे सहकार्य केले. दुग्ध व्यवसायातील व्यवस्थापन आणि बारकावे समजून घेत त्यांनी एक खंबीर व्यावसायिक भागीदार म्हणून आपली भूमिका चोख पार पाडली.
‘वर्षा’ निवासस्थान आणि राजकीय स्थित्यंतर-
१९९३ मध्ये मुंबईत झालेल्या भीषण साखळी बॉम्बस्फोटांनंतर राज्याची परिस्थिती सावरण्यासाठी शरद पवार पुन्हा एकदा राज्याचे मुख्यमंत्री म्हणून दिल्लीहून महाराष्ट्रात परतले. या महत्त्वपूर्ण राजकीय स्थित्यंतराच्या काळात अजित पवार आणि सुनेत्रा पवार हे शरद पवार यांच्यासोबत मुख्यमंत्र्यांचे अधिकृत निवासस्थान असलेल्या ‘वर्षा’ बंगल्यावर स्थायिक झाले. सत्तेच्या केंद्रस्थानी राहूनही सुनेत्रा पवार यांनी आपली शिकण्याची वृत्ती कायम ठेवली. राजभवनातील राजकीय हालचाली आणि प्रशासकीय कामकाज जवळून अनुभवत असतानाच, त्यांनी काळाची पावले ओळखून स्वतःमध्ये बदल घडवण्यास सुरुवात केली.
नव्याण्णवच्या दशकात संपूर्ण देशात संगणक क्रांतीचे (Computer Revolution) वारे वाहत होते. तंत्रज्ञानामुळे जगाचे स्वरूप बदलणार आहे, हे सुनेत्रा पवार यांनी वेळीच ओळखले. ‘वर्षा’ बंगल्यावर वास्तव्यास असताना, त्यांनी केवळ इच्छाच व्यक्त केली नाही तर संगणक शिकण्याचा ठाम निश्चय केला. त्या काळात स्त्रियांचे तंत्रज्ञानाशी असणारे नाते मर्यादित असतानाही, सुनेत्रा पवार यांनी जिद्दीने संगणकीय कौशल्ये आत्मसात केली. ही केवळ एका नवीन विषयाची ओळख नव्हती, तर त्यांच्या प्रगत आणि काळाच्या पुढच्या विचारांची ती पावती होती.
‘बारामतीच्या वहिनी’ ते राजकारण –
महाराष्ट्राच्या राजकारणात ‘बारामती’ हे केवळ एक नाव नसून ते सत्तेचे आणि विकासाचे एक महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. या केंद्राच्या केंद्रस्थानी अजित पवार सक्रिय असले, तरी त्यांना मिळालेल्या अभूतपूर्व जनसमर्थनामागे सुनेत्रा पवार यांची अत्यंत मोलाची आणि संयमी भूमिका राहिली आहे. जरी त्यांनी यापूर्वी कधीही अधिकृत निवडणूक लढवली नसली किंवा सक्रिय राजकीय पद भूषवले नसले, तरी बारामती लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघातील सामान्य नागरिकांच्या मनात त्यांनी ‘वहिनी’ म्हणून स्वतःचे एक आदराचे स्थान निर्माण केले आहे.
लोकसंपर्काचा भक्कम आधारस्तंभ-
अजित पवार हे राज्याच्या राजकारणात आणि प्रशासकीय कामात सदैव व्यग्र असतात. ते दर आठवड्याला बारामतीचा दौरा करून विकासकामांचा आढावा घेत असले, तरी मतदारसंघातील प्रत्येक घरापर्यंत पोहोचणे आणि कार्यकर्त्यांची गाऱ्हाणी ऐकून घेणे हे आव्हानात्मक काम असते. हीच जबाबदारी सुनेत्रा पवार यांनी गेल्या अनेक दशकांपासून अत्यंत समर्थपणे पेलली आहे. अजित पवार मुंबईत सत्तेची सूत्रे सांभाळत असताना, बारामतीतील लोकसंपर्काची धुरा सुनेत्रा वहिनींकडेच असायची. यामुळेच प्रशासकीय कामात ‘दादा’ आणि जनसामान्यांच्या अडीअडचणीत ‘वहिनी’ असे एक समीकरण बारामतीत रुजले आहे.
प्रचाराचे सूक्ष्म नियोजन आणि संघटन कौशल्य-
निवडणुकीच्या काळात सुनेत्रा पवार यांचे खरे संघटन कौशल्य दिसून येते. शरद पवार, सुप्रिया सुळे आणि अजित पवार हे संपूर्ण राज्याचा दौरा करत असताना, बारामतीचा किल्ला लढवण्याचे महत्त्वाचे काम सुनेत्रा पवार करत असत. प्रचाराच्या नियोजनापासून ते गावभेटी, कोपरा सभा, महिला मेळावे आणि महत्त्वाच्या व्यक्तींच्या गाठीभेटी घेणे, या सर्व गोष्टींचे सूक्ष्म नियोजन त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली होत असे. विशेषतः ग्रामीण भागातील महिलांशी त्यांचा थेट संवाद असल्याने, मतदारांना आपल्याशी जोडून ठेवण्यात त्या यशस्वी ठरल्या.
निवडणुकीचे गणित आणि कौटुंबिक समीकरण-
पवार कुटुंबाच्या निवडणुकीच्या रणनीतीत एक ठरलेले सूत्र असायचे. प्रचाराचा शुभारंभ आणि सांगता करण्यासाठी कुटुंबातील दिग्गज नेते बारामतीत हजेरी लावत असत, मात्र मधल्या संपूर्ण काळात प्रचाराची धुरा सुनेत्रा पवार आणि कुटुंबातील इतर सदस्य आपल्या खांद्यावर घेत. कोणत्या गावात कोणाशी संपर्क साधायचा, बैठकांचे स्वरूप काय असावे आणि मतदारांच्या भावना कशा समजून घ्यायच्या, या सर्व प्रक्रियेत सुनेत्रा पवारांचा सक्रिय सहभाग असे.
राजकीय महत्त्वाकांक्षा आणि कौटुंबिक कलह: पवार घराण्यातील संघर्षाचा प्रवास-
पवार कुटुंब हे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक अत्यंत अभेद्य आणि एकसंध मानले जाणारे घराणे होते. मात्र, काळाच्या ओघात निर्माण झालेल्या राजकीय महत्त्वाकांक्षा आणि पुढच्या पिढीचे नेतृत्व यांमुळे या कुटुंबात सुप्त संघर्षाला सुरुवात झाली. विशेषतः पार्थ पवार यांच्या राजकीय प्रवेशाच्या निमित्ताने, पवार कुटुंबातील अंतर्गत मतभेद पहिल्यांदा सार्वजनिक चर्चेचा विषय बनले. राजकारणाच्या या बुद्धिबळावर कुटुंबातील नात्यांपेक्षा सत्ता आणि वर्चस्व या गोष्टी वरचढ ठरू लागल्याचे चित्र निर्माण झाले.
पुढच्या पिढीचा उदय आणि वर्चस्वाची स्पर्धा-
ज्या वेळी पार्थ पवार यांनी निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा त्या निर्णयामागे सुनेत्रा पवार यांचा मोठा आग्रह असल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात रंगली होती. त्याच कालखंडात शरद पवार यांचे दुसरे नातू आणि राजेंद्र पवार यांचे सुपुत्र रोहित पवार यांचाही सक्रिय राजकारणात उदय झाला होता. रोहित पवार यांनी जिल्हा परिषद सदस्यत्वापासून सुरुवात करून कर्जत-जामखेड विधानसभा मतदारसंघातून विजय मिळवत आपली चुणूक दाखवली होती. या दोन नातवांच्या राजकीय प्रवेशामुळे कुटुंबात दोन तट पडल्याचे बोलले जाऊ लागले. विशेषतः पार्थ पवार यांच्या मातोश्री सुनेत्रा पवार आणि रोहित पवार यांच्या मातोश्री सुनंदा पवार यांच्यात मतभेद असल्याचा दावा अनेकदा प्रसारमाध्यमांतून केला गेला. जरी दोन्ही बाजूंकडून या चर्चांचे नेहमीच खंडन करण्यात आले, तरीही राजकीय हालचालींमधून हा तणाव वेळोवेळी जाणवत राहिला.
पक्षातील फूट आणि नात्यांमधील दुरावा-
पवार कुटुंबातील हा संघर्ष केवळ अंतर्गत चर्चेपुरता मर्यादित राहिला नाही, तर गेल्या वर्षी राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये पडलेल्या उभ्या फुटीमुळे त्याला अधिकृत स्वरूप प्राप्त झाले. अजित पवार यांनी आपल्या समर्थक आमदारांसह भारतीय जनता पक्षाशी हातमिळवणी करत उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली, आणि येथूनच संघर्षाचा नवा अध्याय सुरू झाला. ही फूट केवळ वैचारिक किंवा राजकीय नव्हती, तर ती पवार कुटुंबाच्या एकसंधतेला तडा देणारी ठरली. काका आणि पुतणे यांच्यातील हा राजकीय सामना आता थेट कौटुंबिक पातळीवर येऊन पोहोचला, ज्यामुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एका मोठ्या सत्तेच्या केंद्राचे दोन तुकडे झाले.
राजकीय वारसा आणि भविष्यातील आव्हाने-
आज जेव्हा सुनेत्रा पवार यांची उपमुख्यमंत्रिपदी निवड झाली आहे, तेव्हा या निवडीकडे केवळ एका नेत्याची नियुक्ती म्हणून न पाहता, ती या कौटुंबिक आणि राजकीय संघर्षाचा एक भाग म्हणून पाहिली जात आहे. पक्षावर आणि सत्तेवर स्वतःचे वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी अजित पवार गटाने टाकलेले हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जाते. एका बाजूला शरद पवार यांचा प्रदीर्घ अनुभव आणि दुसरीकडे अजित पवार यांची आक्रमक कार्यशैली, या दोन ध्रुवांमध्ये आता संपूर्ण पवार कुटुंब विभागले गेले आहे.
हे देखील वाचा – Budget 2026 : केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६; भारताच्या आर्थिक महासत्तेचा नवा आराखडा
