Ladu Samrat Closed : मुंबईतील खाद्य संस्कृतीमध्ये प्रत्येक नागरिकाचे असे एखादे हक्काचे ठिकाण असते, जिथे पिढ्यानपिढ्या कौटुंबिक जिव्हाळ्याचे नाते जपले जाते. मुंबईची शान असलेल्या लालबाग परिसरातील ‘लाडू सम्राट’ हे असेच एक अग्रगण्य नाव. आपल्या चविष्ट लाडू, चिवडा आणि अस्सल महाराष्ट्रीय पदार्थांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या दुकानाची कीर्ती सातासमुद्रापार पसरली आहे. मात्र, सध्या हे दुकान अनपेक्षित कारणास्तव बंद असल्याने मुंबईकरांमध्ये मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. आश्चर्यकारक बाब म्हणजे, या दुकानाच्या कुलपाला थेट इराण आणि अमेरिका यांच्यातील युद्धाची पार्श्वभूमी कारणीभूत ठरली आहे.
जागतिक संघर्षाचा स्थानिक व्यवसायावर परिणाम-
लालबागचा राजा आणि इथली संस्कृती यांचे अभिन्न अंग असलेल्या ‘लाडू सम्राट’ला जागतिक भू-राजकीय घडामोडींचा फटका बसला आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि पुरवठा साखळीवर (Supply Chain) गंभीर परिणाम झाले आहेत. या दुकानात वापरले जाणारे काही विशिष्ट घटक किंवा कच्चा माल, जो प्रामुख्याने आखाती देशांतून आयात केला जातो, त्याचा पुरवठा या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे विस्कळीत झाला आहे. कच्च्या मालाची टंचाई आणि आयातीतील तांत्रिक अडचणींमुळे व्यवस्थापनाला दुकान तात्पुरते बंद ठेवण्याचा कठीण निर्णय घ्यावा लागला आहे.
खाद्यप्रेमींमध्ये अस्वस्थता आणि उत्सुकता-
दशकानुदशके अखंड सेवा देणारे हे दुकान अचानक बंद झाल्याने नियमित ग्राहकांमध्ये निराशेचे वातावरण आहे. सण-समारंभ असो वा रोजचा नाश्ता, ‘लाडू सम्राट’ची चव मुंबईकरांच्या जिभेवर रेंगाळत असते. केवळ स्थानिकच नव्हे, तर परदेशात राहणारे भारतीय देखील इथल्या पदार्थांची आतुरतेने वाट पाहत असतात. जागतिक स्तरावरील दोन देशांतील युद्ध मुंबईतील एका प्रतिष्ठित दुकानाच्या अस्तित्वावर असा परिणाम करू शकते, याचे आश्चर्य अनेकांना वाटत आहे.’लाडू सम्राट’ पुन्हा कधी सुरू होणार, हा प्रश्न आता प्रत्येक खाद्यप्रेमीच्या मनात आहे.
जागतिक युद्धाच्या झळा मुंबईच्या खाद्यसंस्कृतीला; गॅस टंचाईमुळे ‘लाडू सम्राट’सह अनेक उपाहारगृहे बंद-
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या संघर्षाचे पडसाद आता थेट मुंबईकरांच्या ताटापर्यंत पोहोचले आहेत. जागतिक स्तरावर निर्माण झालेल्या या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे इंधन पुरवठ्यावर, विशेषतः गॅस पुरवठ्यावर (LPG) विपरीत परिणाम झाला असून, त्याचे गंभीर पडसाद मुंबईतील प्रतिष्ठित उपाहारगृहांवर उमटले आहेत. लालबागची ओळख असलेले प्रसिद्ध ‘लाडू सम्राट’ उपाहारगृह गॅसच्या तीव्र टंचाईमुळे बुधवारी तात्पुरते बंद ठेवण्याची वेळ व्यवस्थापनावर आली आहे.
प्रतिष्ठित उपाहारगृहांची चूल विझली-
लालबाग परिसरातील ‘लाडू सम्राट’ हे उपाहारगृह केवळ एक हॉटेल नसून मुंबईच्या खाद्य संस्कृतीचा एक अविभाज्य भाग आहे. केवळ एका दिवसात १०,००० वडापाव विक्रीचा विक्रम करणाऱ्या या केंद्राला गॅस पुरवठा खंडित झाल्याने टाळे लावावे लागले आहे. मात्र, ही समस्या केवळ एका दुकानापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. दादरमधील ऐतिहासिक ‘आदर्श’ उपाहारगृह आणि परळ परिसरातील अनेक छोटी-मोठी हॉटेल्सदेखील गॅसच्या तुटवड्यामुळे बंद करण्यात आली आहेत. गॅस सिलिंडरचा साठा संपल्याने आणि नवीन पुरवठा अनिश्चित असल्याने व्यावसायिकांपुढे मोठे संकट उभे राहिले आहे.
युद्धाचा थेट परिणाम आणि गॅस टंचाईचे मूळ-
आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत इराण आणि अमेरिका यांच्यातील तणावामुळे खनिज तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाले आहेत. भारताची गॅसची मोठी गरज आयातीवर अवलंबून असल्याने, जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत होताच देशांतर्गत बाजारपेठेत गॅसचा तुटवडा जाणवू लागला आहे. व्यावसायिक वापराच्या गॅस सिलिंडरचा पुरवठा मर्यादित झाल्यामुळे ज्या हॉटेलचा दररोजचा खप मोठा आहे, अशा केंद्रांना आपले कामकाज थांबवावे लागत आहे.
कामगार आणि खवय्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण-
मुंबईतील ही प्रसिद्ध हॉटेल्स बंद झाल्यामुळे केवळ खवय्यांचीच गैरसोय होत आहे असे नाही, तर तिथे काम करणाऱ्या शेकडो कामगारांच्या रोजगाराचा प्रश्नही उभा राहिला आहे.
मुंबईत गॅस टंचाईचे दाहक पडसाद; रुग्णांच्या नातेवाईकांचे अन्नावाचून हाल, उपाहारगृहे बंद झाल्याने संकट गडद-
मुंबईतील प्रसिद्ध ‘लाडू सम्राट’ आणि ‘आदर्श’ यांसारखी मोठी उपाहारगृहे बंद झाल्यानंतर, या टंचाईचा सर्वाधिक फटका परळ आणि शिवडी परिसरातील रुग्णालयांच्या बाहेर आश्रयाला असलेल्या गरीब रुग्णांच्या नातेवाईकांना बसू लागला आहे. केईएम (KEM) आणि टाटा मेमोरियल यांसारख्या मोठ्या रुग्णालयांमध्ये उपचारांसाठी राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून येणाऱ्या कष्टकरी वर्गासमोर आता अन्नाचा गंभीर प्रश्न उभा ठाकला आहे.
स्वस्त आहार केंद्रांना टाळे; नातेवाईकांची उपासमार-
केईएम आणि टाटा रुग्णालयाबाहेर अनेक छोटी उपाहारगृहे आणि खानावळी अत्यंत माफक दरात रुग्णांच्या नातेवाईकांना भोजन उपलब्ध करून देतात. मात्र, व्यावसायिक गॅस सिलिंडरचा पुरवठा पूर्णपणे विस्कळीत झाल्याने यातील बहुतांश केंद्रे आता बंद झाली आहेत. गंभीर आजारांशी झुंज देणाऱ्या आपल्या आप्तांसोबत रात्रंदिवस रुग्णालयाच्या परिसरात वास्तव्य करणाऱ्या नातेवाईकांसाठी हे परवडणारे भोजन हाच मोठा आधार होता. हा आधारच हिरावला गेल्याने या घटकांचे अतोनात हाल होत असून, त्यांना महागातले पदार्थ विकत घेणे अशक्य होत आहे.
पर्यायी व्यवस्था अपुरी; हॉटेल मालकांपुढे पेच-
गॅसचा तुटवडा जाणवू लागल्याने काही हॉटेल मालकांनी इंडक्शन शेगड्या किंवा इलेक्ट्रिक शेगड्यांसारख्या पर्यायी वीज उपकरणांचा आधार घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. मात्र, हॉटेलमधील मोठ्या प्रमाणावरील स्वयंपाकासाठी आणि हजारो लोकांची भूक भागवण्यासाठी हे विद्युत पर्याय अपुरे ठरत आहेत. मोठ्या पातेल्यांमध्ये केल्या जाणाऱ्या अन्नासाठी लागणारी उष्णता या उपकरणांमधून मिळत नसल्याने, व्यावसायिक स्तरावर अन्नाची निर्मिती करणे अशक्य झाले आहे. परिणामी, इच्छा असूनही अनेकांना आपली सेवा सुरू ठेवता येत नाहीये.
प्रशासकीय हस्तक्षेपाची गरज-
या गंभीर परिस्थितीमुळे रुग्णालय परिसरातील मानवी संवेदनांचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. एकीकडे गॅसअभावी चुली पेटणे बंद झाले आहे, तर दुसरीकडे हातावर पोट असलेल्या रुग्णांच्या नातेवाईकांमध्ये चिंतेचे सावट आहे.
हॉटेल व्यवसायाला टाळे लागल्याने कामगारांचे भवितव्य अंधारात; रोजगाराअभावी परराज्यातील मजुरांवर उपासमारीची वेळ-
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर उद्भवलेल्या गॅस टंचाईने केवळ खवय्यांचीच गैरसोय केलेली नाही, तर मुंबईतील हॉटेल उद्योगाचा कणा असलेल्या हजारो कामगारांच्या अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण केला आहे. लालबाग, परळ आणि दादर परिसरातील नामवंत उपाहारगृहे एकापाठोपाठ एक बंद होऊ लागल्याने, तिथे काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांमध्ये आता “जगायचे कसे?” असा आर्त टाहो उमटत आहे. व्यवसायाची चाके थांबल्याने हातावर पोट असलेल्या या श्रमिक वर्गासमोर रोजगाराचे भीषण संकट उभे ठाकले आहे.
परराज्यातील कामगारांसमोर घरवापसीचा पर्याय-
मुंबईतील हॉटेल व्यवसायात उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल आणि दक्षिण भारतातील राज्यांमधून आलेले बहुतांश कामगार मोठ्या संख्येने कार्यरत आहेत. हे कामगार आपल्या तुटपुंज्या पगारातून स्वतःचा उदरनिर्वाह करून गावी आपल्या कुटुंबाला पैसे पाठवत असतात. मात्र, गॅसअभावी हॉटेल्सचे कामकाज ठप्प झाल्याने त्यांचे दैनंदिन उत्पन्न बंद झाले आहे. गेल्या काही दिवसांपासून कामाविना बसून असलेल्या या कामगारांना आता मुंबईतील महागाई आणि राहण्याचा खर्च पेलणे कठीण होत आहे. जर येत्या तीन ते चार दिवसांत गॅसचा पुरवठा सुरळीत झाला नाही, तर या कामगारांना नाईलाजाने आपली गाठोडी बांधून पुन्हा गावी परतावे लागणार आहे.
हॉटेल मालकांचा हतबलता आणि श्रमिक वर्गाची चिंता-
हॉटेल मालकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, व्यवसायाचा खर्च आणि कामगारांचे वेतन हे रोजच्या विक्रीवर अवलंबून असते. गॅसअभावी स्वयंपाकघरच बंद झाल्यामुळे विक्री शून्यावर आली आहे. अशा परिस्थितीत कामगारांचे पगार कसे करायचे, असा पेच मालकांपुढे आहे. तर दुसरीकडे, वर्षानुवर्षे मुंबईची सेवा करणाऱ्या या कामगारांना आता “उद्याचे अन्न कुठून येणार?” याची चिंता सतावत आहे. मुंबईतील अनेक छोट्या-मोठ्या खानावळी आणि हॉटेल्समध्ये काम करणाऱ्या या मजुरांकडे कोणतीही अतिरिक्त पुंजी नसल्याने, पुरवठा साखळीतील हा व्यत्यय त्यांच्यासाठी जीवघेणा ठरू पाहत आहे.
