Liquor Shortage : मध्यपूर्वेतील इराण आणि इस्रायल यांच्यात पेटलेल्या भीषण संघर्षामुळे जागतिक स्तरावर केवळ राजकीय अस्थिरताच निर्माण झाली नाही, तर त्याचे पडसाद आता स्थानिक औद्योगिक क्षेत्रावरही उमटू लागले आहेत. या युद्धाच्या वाढत्या धगीमुळे आंतरराष्ट्रीय पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली असून, याचा थेट फटका छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील मद्यनिर्मिती उद्योगाला बसत असल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे.
पुरवठा साखळी विस्कळीत; कच्च्या मालाची टंचाई-
छत्रपती संभाजीनगर हे मद्यनिर्मिती आणि संबंधित उद्योगांचे प्रमुख केंद्र मानले जाते. मात्र, आखाती देशांतील तणावामुळे कच्च्या मालाची आयात आणि वाहतूक विस्कळीत झाली आहे. विशेषतः मद्य भरण्यासाठी लागणारे ‘अॅल्युमिनियम कॅन’ आणि विशिष्ट प्रकारच्या ‘काचेच्या बाटल्या’ यांचा तुटवडा जाणवू लागला आहे. उद्योगांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, अनेक मोठ्या कंपन्यांकडे या पॅकेजिंग साहित्याचा साठा आता अत्यंत मर्यादित स्वरूपात शिल्लक आहे.
केवळ १५ दिवसांचा साठा शिल्लक-
जिल्ह्यातील मद्यनिर्मिती उद्योगासमोर सध्या अस्तित्वाचे संकट उभे राहिले आहे. कंपन्यांकडे उपलब्ध असलेला कॅन आणि बाटल्यांचा साठा जेमतेम पुढील १५ दिवस पुरेल इतकाच आहे. आखाती राष्ट्रांमधील समुद्री मार्ग असुरक्षित झाल्याने आणि जागतिक मालवाहतुकीवर मर्यादा आल्याने, नवीन साठा वेळेवर उपलब्ध होणे कठीण झाले आहे. जर पुढील दोन आठवड्यांत आंतरराष्ट्रीय स्थिती सुधारली नाही, तर या कंपन्यांचे उत्पादन पूर्णतः ठप्प होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
मोठ्या आर्थिक फटक्याची शक्यता-
उत्पादन प्रक्रिया थांबल्यास कंपन्यांना कोट्यवधी रुपयांचा आर्थिक तोटा सहन करावा लागणार आहे. केवळ मद्यनिर्मितीच नव्हे, तर यावर अवलंबून असणारे वाहतूकदार, कामगार आणि वितरक यांच्यावरही बेरोजगारीची टांगती तलवार असेल.
मध्यपूर्वेतील युद्धाचा छत्रपती संभाजीनगरच्या उद्योगांना मोठा फटका; महसूल आणि उत्पादनावर अनिश्चिततेचे सावट-
छत्रपती संभाजीनगर: इराण-इस्रायल संघर्षाचा परिणाम केवळ आंतरराष्ट्रीय राजकारणापुरता मर्यादित न राहता, आता तो स्थानिक औद्योगिक उत्पादनावरही दृश्य स्वरूपात जाणवू लागला आहे. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वाळूज आणि चिकलठाणा यांसारख्या मोठ्या औद्योगिक वसाहतींमधून चालणाऱ्या मद्यनिर्मिती व्यवसायाला या युद्धाचा सर्वाधिक फटका बसत आहे. युद्ध तातडीने थांबले तरी, विस्कळीत झालेली परिस्थिती पूर्वपदावर येण्यासाठी मोठा कालावधी लागणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
औद्योगिक वसाहतींमधील उत्पादनावर टांगती तलवार-
छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्यातील मद्यनिर्मितीचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ मानला जातो. येथील वाळूज आणि चिकलठाणा औद्योगिक वसाहतींमध्ये (MIDC) जगातील अनेक नामांकित व्हिस्की आणि बीअर कंपन्यांचे भव्य निर्मिती प्रकल्प आहेत. मात्र, मद्य भरण्यासाठी लागणाऱ्या अॅल्युमिनियम कॅन आणि काचेच्या बाटल्यांची पुरवठा साखळी आंतरराष्ट्रीय तणावामुळे कोलमडली आहे. कच्च्या मालाचा तुटवडा इतका गंभीर आहे की, येथील प्रकल्पांचे चक्र थांबण्याची भीती आता प्रत्यक्ष उद्योजकांकडून व्यक्त होत आहे.
पुनर्स्थापनेसाठी लागणार दीर्घ कालावधी-
औद्योगिक क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी व्यक्त केलेल्या अंदाजानुसार, जर आजच्या घडीला मध्यपूर्वेतील युद्ध थांबले, तरीदेखील विस्कळीत झालेली जागतिक पुरवठा साखळी (Supply Chain) सुरळीत होण्यासाठी किमान दीड ते दोन महिन्यांचा अवधी लागू शकतो. समुद्री मार्गावरील मालवाहतुकीची कोंडी सुटणे, विम्याचे दर सामान्य होणे आणि कच्च्या मालाची उपलब्धता पुन्हा वाढणे या प्रक्रियेला वेळ लागणार असल्याने, पुढील काही महिने या उद्योगांसाठी अत्यंत कसोटीचे असणार आहेत.
राज्याच्या महसुलावर परिणाम होण्याची शक्यता-
मद्यनिर्मिती क्षेत्र हे महाराष्ट्र शासनाच्या तिजोरीत भर घालणाऱ्या प्रमुख स्रोतांपैकी एक आहे. या उद्योगातून राज्याला दरवर्षी कोट्यवधी रुपयांचा महसूल उत्पादन शुल्काच्या माध्यमातून प्राप्त होतो.
आखाती युद्धाचा निर्यात क्षेत्राला तडाखा: मद्य पुरवठ्याचे ४० कंटेनर रोखले; जेएनपीटी बंदरावर कोट्यवधींचा माल अडकला
मध्यपूर्वेतील देशांमध्ये सुरू असलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीचा थेट परिणाम आता भारताच्या निर्यातीवर होऊ लागला आहे. प्रामुख्याने मद्यनिर्मिती क्षेत्रातील निर्यात साखळीला याचा मोठा फटका बसला असून, परदेशात जाणारे सुमारे ४० कंटेनर तातडीने रोखण्याचे आदेश संबंधित कंपन्यांना देण्यात आले आहेत. सुरक्षिततेच्या कारणास्तव आणि समुद्री मार्गावरील वाढत्या धोक्यामुळे हा निर्णय घेण्यात आल्याचे समजते.
निर्यात साखळीला बसला मोठा ब्रेक-
महाराष्ट्रातील प्रमुख मद्यनिर्मिती कंपन्यांकडून मध्यपूर्व देशांकडे साधारणपणे ५० कंटेनरद्वारे मद्याचा नियमित पुरवठा केला जातो. मात्र, इराण-इस्रायल संघर्षामुळे निर्माण झालेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, यापैकी ८० टक्के म्हणजेच ४० कंटेनरचा पुरवठा सध्या स्थगित करण्यात आला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मालाची मागणी असूनही, वाहतूक मार्गातील अनिश्चिततेमुळे कंपन्यांनी सावध पवित्रा घेतला असून हा माल सध्या कारखान्यांमध्येच पडून आहे.
जेएनपीटी बंदरावरील स्थिती आणि मालवाहतुकीचा पेच-
केवळ उत्पादनाच्या स्तरावरच नव्हे, तर वाहतुकीच्या टप्प्यावरही या युद्धाचे गंभीर परिणाम दिसत आहेत. रायगड जिल्ह्यातील जवाहरलाल नेहरू बंदर (JNPT) येथे निर्यातीसाठी आधीच पोहोचलेले मद्याचे पाच ते सहा कंटेनर अडकून पडले आहेत. बंदरावरील प्रक्रिया पूर्ण झाली असली, तरी पुढील प्रवासासाठी आवश्यक सुरक्षा परवाने आणि जहाज कंपन्यांच्या असमर्थतेमुळे हा माल तिथेच थांबवून ठेवावा लागला आहे. यामुळे निर्यातदारांचे मोठे आर्थिक नुकसान होत असून साठवणुकीचा खर्चही वाढत आहे.
काही अंशी दिलासा: दोन कंटेनर सुरक्षित पोहोचले-
या सर्व नकारात्मक वातावरणात एक सकारात्मक माहितीदेखील समोर आली आहे. अधिकचा तणाव निर्माण होण्यापूर्वी, म्हणजेच १७ फेब्रुवारी रोजी रवाना झालेले मद्याचे दोन कंटेनर मात्र सुरक्षितपणे त्यांच्या गंतव्यस्थानी पोहोचले आहेत.
छत्रपती संभाजीनगरमधील मद्य उद्योगावर आर्थिक संकट; कच्च्या मालाच्या तुटवड्यामुळे दरमहा २०० कोटींच्या फटक्याची भीती-
मध्यपूर्वेतील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली असून, त्याचा थेट आणि गंभीर परिणाम छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील मद्यनिर्मिती क्षेत्रावर होताना दिसत आहे. जिल्ह्यातील एकूण १२ प्रमुख कंपन्यांचे उत्पादन चक्र आता धोक्यात आले असून, आगामी काळात दरमहा कोट्यवधी रुपयांच्या आर्थिक नुकसानीचे सावट या क्षेत्रावर पसरले आहे.
जिल्ह्यातील मद्य उत्पादनाचा आवाका-
छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा हा राज्याच्या मद्य उत्पादनाचे प्रमुख केंद्र आहे. सध्या येथे सहा व्हिस्की आणि सहा बीअर उत्पादन करणाऱ्या अशा एकूण १२ मोठ्या कंपन्या कार्यरत आहेत. या उद्योगाची व्याप्ती किती मोठी आहे, हे यावरून स्पष्ट होते की, २०२५ च्या अखेरीपर्यंत या जिल्ह्यात सुमारे ४,७३२.८३ कोटी रुपयांचे मद्य उत्पादन झाले होते. यामध्ये विदेशी मद्याचा वाटा साधारण १.२६ कोटी लिटर, तर बीअरचे उत्पादन १.४० कोटी लिटर इतके नोंदवले गेले आहे. इतकी मोठी उलाढाल असलेला हा उद्योग आता कच्च्या मालाच्या उपलब्धतेसाठी झगडत आहे.
तांत्रिक अडथळे आणि गॅस पुरवठ्याचे संकट-
मद्यनिर्मिती ही केवळ द्रव पदार्थापुरती मर्यादित नसून, त्यासाठी लागणारे पॅकेजिंग साहित्य म्हणजेच काचेच्या बाटल्या आणि अॅल्युमिनियम कॅन यांची निर्मिती ही एक अत्यंत तांत्रिक प्रक्रिया आहे. या बाटल्यांना विशिष्ट आकार देण्यासाठी आणि त्या सुबक बनवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर औद्योगिक गॅसचा वापर करून उच्च तापमान निर्माण केले जाते. जर या गॅसच्या पुरवठ्यात व्यत्यय आला किंवा युद्धामुळे आयात साहित्याची टंचाई निर्माण झाली, तर थेट उत्पादन प्रक्रियेवरच कुऱ्हाड कोसळू शकते. सध्या जिल्ह्यातील या १२ कंपन्यांकडे अशा साहित्याचा साठा केवळ १५ दिवसांपुरताच मर्यादित आहे. पुरवठा साखळीतील हा अडथळा कायम राहिल्यास मद्य उद्योगाला दरमहा सुमारे २०० कोटी रुपयांच्या तोट्याचा सामना करावा लागण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे.
