Nashik MNC Sexual Harassment : महाराष्ट्राची ‘आयटी हब’ म्हणून ओळख निर्माण करणाऱ्या नाशिक शहरातून मागच्या काही दिवसांपासून अनेक धक्कादायक घटना समोर येताना दिसत आहेत. एका जागतिक स्तरावर नावाजलेल्या बहुराष्ट्रीय कंपनीत काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांवर धर्मांतरासाठी दबाव टाकण्यात आल्याचा आणि महिला कर्मचाऱ्यांचे शोषण केल्याचा गंभीर आरोप करण्यात आला आहे. या प्रकरणामुळे नाशिकसह संपूर्ण राज्याच्या उद्योग क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली असून, आता या प्रकरणातील संबंधित कंपनीचे नावही उघड झाले आहे.
गुन्ह्यांची व्याप्ती आणि गंभीर आरोप-
या प्रकरणी पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आतापर्यंत एकूण नऊ गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. यातील आठ गुन्हे मुंबई नाका पोलीस ठाण्यात, तर एक गुन्हा देवळाली पोलीस ठाण्यात नोंदवण्यात आला आहे. पीडित महिला कर्मचाऱ्यांनी दिलेल्या तक्रारीनुसार, त्यांना केवळ कामाच्या ठिकाणी मानसिक त्रास दिला गेला नाही, तर त्यांच्यावर जबरदस्तीने धर्मांतरासाठी दबाव टाकण्यात आला. यामध्ये नमाज पठण करण्यास भाग पाडणे, इच्छेविरुद्ध मांसाहार (नॉन-व्हेज) खाण्याची सक्ती करणे आणि धार्मिक श्रद्धा बदलण्यासाठी धमकावणे अशा अत्यंत गंभीर बाबींचा समावेश आहे. धक्कादायक म्हणजे, पीडित नऊ व्यक्तींपैकी एक पुरुष कर्मचारी असून, त्याच्यावरही धर्मांतरासाठी अशाच प्रकारचा दबाव तंत्राचा वापर करण्यात आला होता.
संबंधित कंपनीचे नाव आले समोर-
गेल्या काही दिवसांपासून ही घटना एका मोठ्या ‘मल्टिनॅशनल’ कंपनीत घडल्याची चर्चा सर्वत्र होती, परंतु कंपनीचे नाव गुलदस्त्यात ठेवण्यात आले होते. मात्र, आज सकाळी या प्रकरणाचा निषेध करण्यासाठी भारतीय जनता पक्षाच्या वतीने संबंधित कंपनीच्या कार्यालयासमोर तीव्र आंदोलन करण्यात आले. या आंदोलनादरम्यान भाजपच्या शहराध्यक्षांनी जाहीरपणे या कंपनीच्या नावाचा उल्लेख केला. नाशिकमधील ‘टीसीएस’ (TCS – Tata Consultancy Services) या नामांकित आयटी कंपनीत हा सर्व प्रकार घडल्याचे समोर येत आहे. या नावामुळे आता सर्वत्र खळबळ उडाली आहे.
टाटा समूहाच्या विश्वासार्हतेला धक्का? नाशिकमधील ‘टीसीएस’मध्ये धर्मांतराच्या दबावामुळे औद्योगिक क्षेत्रात खळबळ-
भारतातील अग्रगण्य आणि अत्यंत प्रतिष्ठित मानल्या जाणाऱ्या ‘टाटा समूहा’च्या टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस (TCS) या कंपनीचे नाव नाशिकमधील धर्मांतरण आणि छळवणूक प्रकरणात समोर आल्याने संपूर्ण महाराष्ट्रात एकच खळबळ उडाली आहे. टाटा समूहाची ओळख ही केवळ व्यावसायिक यशासाठी नसून ती त्यांच्या नैतिक मूल्यांसाठी आणि पारदर्शकतेसाठी जगभर ओळखली जाते. मात्र, अशा थोर वारसा लाभलेल्या कंपनीच्या नाशिकमधील कार्यालयात हा घृणास्पद प्रकार घडल्याने उद्योग आणि सामाजिक क्षेत्रात तीव्र संताप व्यक्त केला जात आहे.
नाशिकमध्ये ‘केरळ स्टोरी’ची पुनरावृत्ती? पोलिसांचे ‘स्पेशल ऑपरेशन’; वेशांतर करून नराधमांना रंगेहाथ पकडले-
नाशिकमधील एका नामांकित बहुराष्ट्रीय कंपनीत सुरू असलेल्या धर्मांतर आणि लैंगिक छळाच्या प्रकरणाचा छडा लावण्यासाठी नाशिक पोलिसांनी अत्यंत धाडसी आणि गोपनीय ‘ऑपरेशन’ राबवल्याचे आता समोर आले आहे. एखाद्या चित्रपटाच्या पटकथेला शोभेल अशा पद्धतीने पोलिसांनी गेल्या दोन आठवड्यांपासून या नराधमांवर पाळत ठेवली होती. या प्रकरणाची व्याप्ती आणि गांभीर्य लक्षात घेता, ‘द केरळ स्टोरी’ चित्रपटात दाखवण्यात आलेल्या भीषण वास्तवाप्रमाणेच येथेही काहीसे छुपे कारस्थान सुरू असल्याचे प्राथमिक तपासात दिसून येत आहे.
महिला पोलिसांचे गुप्त मिशन आणि वेशांतर-
या प्रकरणातील मुख्य सूत्रधारांना बेड्या ठोकण्यासाठी पोलीस आयुक्तांच्या मार्गदर्शनाखाली एक विशेष पथक स्थापन करण्यात आले होते. या पथकाचे नेतृत्व एका वरिष्ठ महिला पोलीस अधिकाऱ्याकडे सोपवण्यात आले असून, त्यांच्या मदतीला सात महिला पोलिसांची विशेष तुकडी तैनात करण्यात आली होती. धक्कादायक बाब म्हणजे, हे नराधम कंपनीच्या अंतर्गत भागात आपला काळा कारभार चालवत असल्याने, पोलिसांना तिथे पोहोचणे आव्हानात्मक होते. ही अडचण दूर करण्यासाठी काही महिला पोलीस अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी चक्क वेशांतर केले आणि त्या कंपनीत शिरकाव करण्यात यशस्वी झाल्या.
गैरवर्तनाचा प्रत्यक्ष पुरावा आणि रंगेहाथ अटक-
वेशांतर केलेल्या या महिला पोलिसांनी कंपनीत राहून संशयितांच्या हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवले. तपासादरम्यान, आरोपींनी महिला कर्मचाऱ्यांशी केलेले अश्लील हावभाव, बैठकांदरम्यान (Meetings) केले जाणारे गैरवर्तन आणि पीडितांवर धर्मांतरासाठी टाकला जाणारा दबाव या महिला पोलिसांनी प्रत्यक्ष अनुभवला. एका महत्त्वाच्या बैठकीत जेव्हा आरोपींनी आपल्या मर्यादेचे उल्लंघन केले, तेव्हा दबा धरून बसलेल्या या ‘लेडी सिंघम’ पथकाने शिताफीने कारवाई करत नराधमांना रंगेहाथ पकडले. यामुळे आरोपींना पळून जाण्याची किंवा पुरावे नष्ट करण्याची कोणतीही संधी मिळाली नाही.
पुरावे संकलनासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर-
केवळ प्रत्यक्ष साक्षीवर अवलंबून न राहता, पोलिसांनी या प्रकरणातील गुन्हेगारांना न्यायालयात कठोर शिक्षा व्हावी यासाठी ठोस पुरावे गोळा करण्यास सुरुवात केली आहे. पोलिसांनी आतापर्यंत कंपनीच्या आवारातील ४० पेक्षा अधिक सीसीटीव्ही (CCTV) फुटेज जप्त केले आहेत. या चित्रफितींची सखोल तपासणी सुरू असून, त्यातून पीडितांचा छळ आणि आरोपींची संशयास्पद उपस्थिती सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
अनेक दिवसांपासून फरार असलेली एचआर मॅनेजर अश्विनी छनानी अखेर जेरबंद-
या प्रकरणातील मुख्य संशयित आरोपी आणि कंपनीची मानवी संसाधन व्यवस्थापक (HR Manager) अश्विनी छनानी हिला नाशिक पोलिसांनी अखेर अटक केली आहे. गेल्या अनेक दिवसांपासून ती पोलिसांना हुलकावणी देत फरार होती, मात्र पोलिसांनी तांत्रिक तपासाच्या आधारे तिचा शोध घेत तिला ताब्यात घेतले आहे.
नाशिक धर्मांतरण प्रकरण: नराधमाचा दुहेरी चेहरा उघड; विवाह लपवून पीडितेचे शोषण आणि ‘एसआयटी’मार्फत तपासाला वेग-
बहुराष्ट्रीय कंपनीत घडलेल्या लैंगिक अत्याचार आणि धर्मांतरण प्रकरणात दररोज नवनवीन खुलासे होत असून, यातील मुख्य आरोपीने पीडित तरुणीची केवळ धार्मिकच नव्हे, तर भावनिक फसवणूक केल्याचेही उघड झाले आहे. तपासादरम्यान पोलिसांच्या हाती लागलेल्या माहितीनुसार, संबंधित आरोपीने आपले पहिले लग्न झाल्याची वस्तुस्थिती लपवून पीडितेशी जवळीक साधली आणि तिचे शारीरिक शोषण केले.
फसवणुकीचे जाळे आणि कौटुंबिक वास्तव-
आरोपीने स्वतःला अविवाहित भासवून पीडित तरुणीला आपल्या प्रेमाच्या जाळ्यात ओढले होते. मात्र, सत्य परिस्थिती अत्यंत वेगळी होती. या नराधमाला आधीच एक पत्नी आणि दोन मुले असल्याचे तपासात निष्पन्न झाले आहे. आपले आयुष्य एका विवाहित आणि फसवणूक करणाऱ्या व्यक्तीने उद्ध्वस्त केले, हे वास्तव समोर येताच पीडित महिलेला मोठा मानसिक धक्का बसला आहे. केवळ संबंध प्रस्थापित करण्यापुरते मर्यादित न राहता, या आरोपीने पीडितेवर धर्मांतरासाठी सातत्याने दबाव टाकला होता, असेही तक्रारीत नमूद करण्यात आले आहे.
संघटित रॅकेटचा संशय आणि ‘एसआयटी’ची स्थापना-
या प्रकरणाचे गांभीर्य आणि व्याप्ती केवळ एका व्यक्तीपुरती मर्यादित नसून, यामागे एक मोठे संघटित रॅकेट कार्यरत असल्याचा दाट संशय व्यक्त केला जात आहे. विशिष्ट उद्दिष्टाने तरुण महिलांना लक्ष्य करणे, त्यांची फसवणूक करणे आणि त्यानंतर त्यांचे धर्मांतर करणे, अशी एक ठराविक कार्यपद्धती (Modus Operandi) यामागे दिसून येत आहे. या प्रकरणाच्या सखोल चौकशीसाठी प्रशासनाने आता विशेष तपास पथकाची (SIT) नियुक्ती केली आहे. हे पथक आता या रॅकेटची मुळे कोठपर्यंत रुजलेली आहेत, याचा शोध घेत आहे.
नाशिकमधील आयटी कंपनीत ‘टीम लीडर्स’कडून गेल्या चार वर्षांपासून छळ; ३०० कर्मचाऱ्यांच्या कार्यस्थळावरील भीषण वास्तव उघड-
या कंपनीत धर्मांतर आणि लैंगिक शोषणाचे गुन्हे दाखल झाले आहेत, त्या कार्यालयातील कार्यसंस्कृती किती दूषित झाली होती, याचे विदारक वास्तव आता समोर येत आहे. कंपनीच्या नाशिक शाखेत सुमारे ३०० कर्मचारी कार्यरत असून, धक्कादायक बाब म्हणजे गेल्या चार वर्षांपासून काही विशिष्ट ‘टीम लीडर्स’कडून महिला कर्मचाऱ्यांचे पद्धतशीरपणे मानसिक आणि शारीरिक शोषण केले जात होते.
कार्यस्थळी असुरक्षिततेचे वातावरण-
तपासात मिळालेल्या माहितीनुसार, जबाबदार पदावर असलेल्या काही वरिष्ठ कर्मचाऱ्यांनी (Team Leaders) आपल्या अधिकारांचा गैरवापर केला. महिला कर्मचाऱ्यांकडे अश्लील नजरेने पाहणे, कामाच्या बहाण्याने अयोग्य शारीरिक हावभाव करणे आणि त्यांच्या धार्मिक श्रद्धांबद्दल सातत्याने आक्षेपार्ह व अपमानजनक वक्तव्ये करणे, अशा प्रकारांमुळे महिलांमध्ये दहशतीचे वातावरण निर्माण झाले होते. सुसंस्कृत आणि सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या कॉर्पोरेट क्षेत्रात अशा प्रकारची विकृती गेली चार वर्षे कशी काय दबून राहिली, याबद्दल आता आश्चर्य व्यक्त केले जात आहे.
लग्नाचे आमिष आणि लैंगिक अत्याचार-
या संपूर्ण प्रकरणात एका विवाहित संशयिताची भूमिका अत्यंत क्रूर असल्याचे दिसून आले आहे. त्याने स्वतःचे वैवाहिक स्टेटस लपवून एका महिला सहकाऱ्याला प्रेमाच्या जाळ्यात ओढले आणि लग्नाचे खोटे आमिष दाखवून तिचे वारंवार लैंगिक शोषण केले. या पीडितेने नोंदवलेल्या फिर्यादीनुसार, केवळ कार्यालयातच नव्हे, तर त्र्यंबक रोड परिसरातील विविध ठिकाणी तिचा छळ करण्यात आला. जेव्हा तिने लग्नाचा तगादा लावला, तेव्हा तिला धर्मांतरासाठी प्रवृत्त करण्यात आल्याचाही गंभीर आरोप तिने केला आहे.
आठ महिलांनी फोडला वाचा-
सुरुवातीला भीतीपोटी गप्प बसलेल्या महिलांनी आता धैर्याने पुढे येत तक्रारी नोंदवण्यास सुरुवात केली आहे. आतापर्यंत एकूण आठ महिला कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्यावर झालेल्या लैंगिक छळाबाबत आणि धार्मिक भावना दुखावल्याबद्दल रीतसर गुन्हे दाखल केले आहेत. एका पाठोपाठ एक समोर येणाऱ्या या तक्रारींमुळे या कंपनीच्या अंतर्गत कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.
पुरुष कर्मचाऱ्याचीही नमाज पठणासाठी सक्ती; गुन्ह्यांची मालिका आणि तपासाचा घटनाक्रम-
या प्रकरणातील पीडितांमध्ये केवळ महिलाच नव्हे, तर एका पुरुष कर्मचाऱ्याचाही समावेश असल्याचे समोर आले असून, त्याने केलेल्या आरोपांमुळे खळबळ उडाली आहे. संबंधित पुरुष कर्मचाऱ्याने पोलिसांत दिलेल्या तक्रारीनुसार, त्याला केवळ मानसिक त्रास दिला गेला नाही, तर त्याच्यावर धर्मांतरासाठी प्रचंड दबाव टाकण्यात आला.
धार्मिक स्वातंत्र्यावर आघात आणि नमाज पठणाची सक्ती-
पीडित पुरुष कर्मचाऱ्याच्या फिर्यादीनुसार, कंपनीतील काही संशयित वरिष्ठ सहकाऱ्यांनी त्याला लक्ष्य केले होते. त्याला वारंवार नमाज पठण करण्यास भाग पाडले गेले आणि त्याच्या मूळ धार्मिक श्रद्धांचा जाणीवपूर्वक अवमान करण्यात आला. एखाद्या कॉर्पोरेट कार्यालयात कर्मचाऱ्याच्या वैयक्तिक धार्मिक भावनांचा अशा प्रकारे अपमान होणे आणि त्याला विशिष्ट धार्मिक विधी करण्यास विवश करणे, हे भारतीय संविधानाने दिलेल्या धार्मिक स्वातंत्र्याच्या मूलभूत अधिकाराचे उघड उल्लंघन असल्याचे मानले जात आहे. या तक्रारीमुळे हे प्रकरण निव्वळ लैंगिक शोषणाचे नसून, एका नियोजित धार्मिक अजेंड्याचा भाग असल्याचे संशय बळावले आहेत.
एका जागतिक स्तरावरील नामांकित संस्थेचे नाव या वादात ओढले जाणे हे उद्योग जगतासाठी चिंताजनक मानले जात आहे. टाटा समूहाची ‘टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस’ (TCS) ही कंपनी आपल्या नैतिक अधिष्ठानासाठी आणि कर्मचारी-स्नेही धोरणांसाठी जागतिक स्तरावर ओळखली जाते; मात्र नाशिकमधील या शाखेत घडलेल्या धर्मांतर आणि शोषणाच्या प्रकारांमुळे या प्रतिष्ठेला गालबोट लागले आहे. भाजपच्या आंदोलनानंतर अधिकृतपणे टीसीएस या कंपनीचे नाव समोर आल्याने आता व्यवस्थापनाच्या भूमिकेकडे सर्वांचे लक्ष लागले असून, या घटनेमुळे आयटी क्षेत्रातील अंतर्गत सुरक्षा यंत्रणा आणि कर्मचाऱ्यांच्या नैतिक संरक्षणाचे मूल्यमापन करण्याची वेळ आली आहे. या गंभीर गुन्ह्यांची पाळेमुळे नेमकी किती खोलवर रुजली आहेत, हे आता ‘एसआयटी’च्या सखोल तपासाअंतीच स्पष्ट होईल.
