Parle-G : मुंबईतील विलेपार्ले (पूर्व) परिसरात पार्ले-जी बिस्किटांचा दरवळणारा गोड सुगंध २०१६ च्या मध्यापासून थांबला होता. तब्बल ८७ वर्षांचा इतिहास असलेला पार्ले प्रॉडक्ट्सचा हा मूळ कारखाना आता इतिहासाचा भाग होण्याच्या मार्गावर आहे.
कंपनीने कारखान्याच्या जागेवर भव्य व्यावसायिक संकुल उभारण्याचा निर्णय घेतला आहे. हा संकुल आधुनिक कार्यालयीन व व्यावसायिक सुविधांसाठी डिझाइन केला जाणार आहे. पार्ले प्रॉडक्ट्सकडून सांगण्यात आले आहे की, हा बदल कंपनीच्या दीर्घकालीन व्यवसाय धोरणाचा भाग असून, मुंबईतील जागेचा अधिक प्रभावी व समृद्ध वापर करण्याचा उद्देश आहे.
विलेपार्ले येथील पार्ले कारखाना हा मुंबईच्या औद्योगिक इतिहासाचा एक महत्त्वाचा भाग मानला जातो. १९३० च्या दशकात उभारलेला हा कारखाना हजारो लोकांना रोजगार देत आला आणि पार्ले-जी सारख्या अविस्मरणीय उत्पादनांच्या निर्मितीची सुरुवात येथे झाली. अनेक पिढ्यांनी या कारखान्याशी आपल्या जीवनाचा काही भाग जोडला आहे.
पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाअंतर्गत कार्यरत राज्य पर्यावरण परिणाम मूल्यांकन प्राधिकरण (SEIAA) ने ७ जानेवारी रोजी पार्ले प्रॉडक्ट्सच्या विलेपार्ले (पूर्व) कारखान्यावरील प्रकल्पाला अंशतः पर्यावरणीय मंजुरी दिली आहे. या मंजुरीनुसार, कारखान्याच्या परिसरातील जुनी झालेली २१ बांधकामे पाडण्यास परवानगी देण्यात आली आहे.
SEIAA ने सांगितले की, या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीदरम्यान पर्यावरणीय नियमांचे पालन करणे अनिवार्य आहे. नवीन व्यावसायिक संकुलाच्या बांधकामासाठी लागणारी माती, जलस्रोत व्यवस्थापन, धूळ आणि ध्वनी प्रदूषण यासंबंधी ठोस उपाययोजना कंपनीकडून राबवली जाणार आहेत. यामुळे परिसरातील पर्यावरणीय संतुलन राखण्याचे प्रयत्न केले जातील.
ही मंजुरी पार्ले प्रॉडक्ट्सच्या दीर्घकालीन विकास धोरणाचा भाग असून, मुंबईतील जागेचा अधिक प्रभावी व टिकाऊ वापर करण्याचा उद्देश यामागे आहे. कंपनीकडून सांगितले आहे की, प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीत सामाजिक, आर्थिक तसेच पर्यावरणीय जबाबदारी यांचा समतोल राखला जाईल.
पार्ले प्रॉडक्ट्सने २०२५ च्या मध्यात मुंबई महानगरपालिकेकडे विलेपार्ले (पूर्व) येथील मूळ कारखान्याच्या जागेवर पुनर्विकासाचा प्रस्ताव सादर केला होता. त्यानंतर प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या पर्यावरणीय परवानग्यांसाठी अर्ज करण्यात आले.
हा प्रस्ताव सुमारे ५.४४ हेक्टर (१३.४५ एकर) भूखंडावर आधारित आहे, ज्याचे एकूण क्षेत्रफळ ५४,४३८.८० चौरस मीटर आहे. या जागेवर एकूण १,९०,३६०.५२ चौरस मीटर बांधकाम क्षेत्र विकसित करण्याची योजना आखण्यात आली आहे. यामध्ये एफएसआय अंतर्गत १,२१,६९८.०९ चौरस मीटर आणि नॉन-एफएसआय अंतर्गत ६८,६६२.४३ चौरस मीटर क्षेत्र बांधकामासाठी राखीव आहे.
या प्रकल्पाचा अंदाजे खर्च ३,९६१.३९ कोटी रुपये इतका असून, हा प्रकल्प मुंबईतील व्यावसायिक व औद्योगिक विकासाला मोठ्या प्रमाणावर चालना देईल. कंपनीकडून सांगितले आहे की, प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीत आधुनिक बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल आणि पर्यावरणीय नियमांचे काटेकोर पालन केले जाईल.
पार्ले प्रॉडक्ट्सच्या विलेपार्ले (पूर्व) येथील पुनर्विकास प्रकल्पात चार व्यावसायिक इमारती उभारण्याचे नियोजन आहे. यासोबतच दोन स्वतंत्र पार्किंग टॉवरही उभारले जातील, ज्यामध्ये एक तीन मजली तर दुसरा सहा मजली असेल.
ऑक्टोबर २०२५ मध्ये भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) ने या प्रकल्पाला ‘ना हरकत प्रमाणपत्र’ जारी केले होते. कारण या जागा विमानतळाच्या जवळीकतेमुळे एअर फनेल झोनमध्ये येत असल्याने इमारतींच्या उंचीवर निर्बंध लावणे आवश्यक होते. त्यानुसार एका इमारतीसाठी कमाल उंची ३०.४० मीटर तर दुसऱ्या इमारतीसाठी २८.८१ मीटर निश्चित करण्यात आली होती.
तथापि, पर्यावरणीय मंजुरीसाठी सादर केलेल्या कागदपत्रांनुसार कंपनीने एका इमारतीसाठी ३०.७० मीटर उंचीची मागणी केली आहे, जी निर्धारित मर्यादेपेक्षा ०.३० मीटर जास्त आहे. कंपनीच्या अधिकाऱ्यांच्या मते, ही उंची वाढ प्रकल्पाच्या डिझाइन आणि कार्यक्षमतेसाठी गरजेची असल्याचे सांगण्यात आले आहे. सर्व नियामक संस्थांशी समन्वय साधत, पर्यावरणीय आणि विमानतळाशी संबंधित नियमांचे पालन करत प्रकल्पाची अंमलबजावणी करण्यात येणार आहे.
या प्रकल्पात प्रस्तावित चारही व्यावसायिक इमारतींना दोन तळमजले (बेसमेंट) असणार आहेत. या बेसमेंटमध्ये वाहन पार्किंगसाठी सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत.
पहिल्या तीन इमारतींच्या ‘ए-विंग’मध्ये सहा मजले उभारण्यात येणार आहेत. तर ‘बी-विंग’मधील पहिला, सातवा आणि आठवा मजला दुकाने आणि कार्यालयांसाठी राखीव ठेवण्यात आले आहेत, तर दुसऱ्या ते सहाव्या मजल्यांपर्यंत पार्किंगची सोय केली जाणार आहे.
या व्यावसायिक संकुलात किरकोळ दुकाने, रेस्टॉरंट्स आणि फूड कोर्ट्स यांचा समावेश केला जाईल, जे येथील व्यवसायिक आणि ग्राहकांसाठी आधुनिक आणि सुसज्ज सुविधा उपलब्ध करून देतील. कंपनीच्या अधिकाऱ्यांच्या मते, संकुलाचे नियोजन ग्राहकांचा आणि कर्मचाऱ्यांचा आराम, वाहतूक व्यवस्थापन व सोयीस्कर प्रवेश यांचा पूर्ण विचार करून केले गेले आहे.
पार्ले प्रॉडक्ट्सच्या पुनर्विकास प्रकल्पासंबंधी राज्य पर्यावरण परिणाम मूल्यांकन प्राधिकरण (SEIAA) च्या सुनावणीदरम्यान परिसरातील वृक्षांचे तपशील घेण्यात आले. त्यानुसार, प्रकल्प क्षेत्रात एकूण ५०८ झाडे आहेत.
यापैकी ३११ झाडे जतन केली जातील, तर १२९ झाडे तोडली जाणार आहेत. याशिवाय ६८ झाडे स्थलांतरित केली जाणार आहेत, जेणेकरून पर्यावरणीय संतुलन राखता येईल. कंपनीने या प्रकल्पात ‘मियावाकी’ पद्धतीने १,२०३ नवीन झाडांची लागवड करण्याचा प्रस्ताव सादर केला आहे. या उपाययोजनांमुळे प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर परिसरातील झाडांची एकूण संख्या सुमारे २,२३० इतकी होण्याची अपेक्षा आहे.
या प्रकल्पाद्वारे तयार होणाऱ्या नवीन व्यावसायिक जागा कंपनी स्वतः वापरणार आहे की अंशतः किंवा पूर्णपणे भाड्याने दिल्या जातील, याबाबत अद्याप कोणतीही स्पष्ट माहिती उपलब्ध नाही.
तथापि, शहरातील व्यावसायिक वातावरण आणि ग्राहकांसाठी या जागांचा वापर कसा केला जाईल, यावरून परिसरातील आर्थिक आणि व्यावसायिक गतिशीलतेवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
१९२९ मध्ये चौहान कुटुंबीयांनी स्थापना केलेल्या पार्ले प्रॉडक्ट्सच्या विलेपार्ले कारखान्याने २०१६ पर्यंत सलग ८७ वर्षे उत्पादन सुरू ठेवले होते. विलेपार्ले या परिसराच्या नावावरूनच ‘पार्ले-जी’ बिस्किट ओळखले जाते, तर ‘जी’ हे ग्लुकोज या घटकाचे प्रतीक आहे.
उत्पादन थांबवल्यानंतरही काही काळ या परिसरात कंपनीचे कर्मचारी कार्यरत होते, जेणेकरून कारखान्याचे व्यवस्थापन आणि बाकीचे कामकाज सुरळीत चालू राहिले. कंपनीकडून स्पष्ट केले गेले होते की, उत्पादकतेत झालेली घट हे उत्पादन बंद करण्यामागील प्रमुख कारण होते. पार्ले-जीचा इतिहास आणि विलेपार्ले कारखान्याचे योगदान देशातील बिस्किट उद्योगातील महत्त्वपूर्ण टप्पा मानले जाते.
पार्ले कंपनीचा जागतिक विस्तार आणि लोकप्रियतेचा इतिहास –
महात्मा गांधींनी स्वराज्य हा आत्म्याचा भाग आहे या विचारावर भर दिला आणि ब्रिटिश वस्तूंचा बहिष्कार करून स्वदेशी वस्तूंचा स्वीकार करण्यासाठी जनजागृती केली. या विचारसरणीवर आधारीत होऊन १९२९ साली मोहनलाल दयाल यांनी मुंबईच्या विलेपार्ले येथे १२ लोकांच्या सहाय्याने पार्ले कंपनीची स्थापना केली.
विलेपार्ले येथे सुरू झालेल्या या कंपनीला ‘पारले कंपनी’ असे नाव देण्यात आले. कंपनीने पहिल्यांदा १९३८ साली ‘पारले ग्लूकोज’ नावाने बिस्किटाचे उत्पादन सुरू केले. पुढे, १९४०-५० च्या दशकात भारतात कंपनीने पहिल्यांदा नमकीन बिस्किट मॉनेको सादर केले.
१९५६ मध्ये पार्ले कंपनीने एक खास स्नॅक्स तयार केला जो पनीरसारखा होता. याच काळात चॉकलेट उत्पादन क्षेत्रात कंपनीने १९६३ मध्ये किस्मी आणि १९६६ मध्ये पॉपीस नावाने चॉकलेट उत्पादन सुरू केले. त्याच काळात कंपनीने नमकीन स्नॅक्स म्हणून पारले जेफ देखील बाजारात आणले. पार्ले कंपनीचा हा प्रवास स्वदेशी वस्तूंच्या प्रचारापासून आधुनिक स्नॅक्स व चॉकलेट उत्पादनांपर्यंतचा आहे.
१९७४ मध्ये कंपनीने पार्ले स्वीट नमकीन क्रॅकजॅक बिस्किट सादर केले. १९८० मध्ये पार्ले ग्लूकोज बिस्किटाचे नाव संक्षेप करून ‘Parle G’ असे करण्यात आले, जेथे ‘G’ म्हणजे ग्लुकोज याचे प्रतीक आहे.
१९८३ मध्ये पार्लेने चॉकलेट मेलोडी लाँच केले, तर १९८६ मध्ये भारतातील पहिली मँगो कँडी बाइट बाजारात आणली. १९९६ मध्ये Hide & Seek बिस्किट लाँच केले गेले, जे आज चॉकलेट चिप्स बिस्किट म्हणून लोकप्रिय आहे.
आज पार्ले ब्रँड जगभर प्रसिद्ध आहे. कंपनीचे देशाबाहेर सात उत्पादन युनिट्स कार्यरत आहेत. या युनिट्स कॅमरुन, नायजेरिया, घाना, इथियोपिया, केनिया, आयवरी कोस्ट आणि नेपाळ येथे आहेत. या आंतरराष्ट्रीय युनिट्सद्वारे पार्लेने जगभरातील ग्राहकांपर्यंत आपली उत्पादने पोहोचवली आहेत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत आपली छाप कायम राखली आहे.
२०१८ मध्ये पार्ले कंपनीने मॅक्सिकोमध्ये नवीन उत्पादन युनिट उभारले. कंपनीच्या उत्पादनांची लोकप्रियता आणि गुणवत्तेच्या पारंपरिक प्रतिष्ठेमुळे २०११ मध्ये पार्ले जी हा जगातील सर्वाधिक विक्री होणारा बिस्किट ब्रँड बनला.
पार्ले कंपनीची ओळख विविध जाहिरातींमधून आणि मार्केटिंग मोहिमांद्वारे लोकांपर्यंत पोहोचली. १९९० च्या दशकात, मुलांचा आवडता कार्यक्रम शक्तिमान, तसेच छोट्या मुलींचा फोटो आणि इतर सर्जनशील जाहिरातींनी पार्ले बिस्किट लोकांच्या पसंतीस उतरण्यास मोठा हातभार लावला.
आज पार्ले बिस्किट विविध किंमत आणि प्रकारांमध्ये उपलब्ध आहे, जसे की २ रुपयांपासून ते ५० रुपयांपर्यंत. विशेषतः ग्रामीण भागात पार्ले बिस्किट अजूनही सर्वाधिक विकले जाणारे बिस्किट आहे. या ब्रँडने भारतीय ग्राहकांमध्ये टिकाव, विश्वास आणि देशभरातील लोकप्रियतेची उंची मिळवली आहे.
पार्ले बिस्किटचा भावनिक आणि सांस्कृतिक वारसा –
पार्ले बिस्किटच्या प्रत्येक तुकड्याशी दोन दशकांहून अधिक काळाची नाळ जोडलेली आहे. हे बिस्किट केवळ खाद्यपदार्थ म्हणूनच नव्हे, तर अनेकांच्या बालपणाचे आठवणींशी निगडीत स्मृतींचा भाग बनले आहे. मुलांच्या दप्तरात, शाळेच्या जेवणपिशवीत, शाळेच्या सहलींमध्ये किंवा घरच्या दैनंदिन जीवनात हे बिस्किट अनेकांना सुखद आणि गोड आठवणींशी जोडते.
आजही, भारतीय बाजारात पार्ले बिस्किट सर्वसामान्यतेचा प्रतीक म्हणून ओळखले जाते. ते प्रत्येक घरात आणि प्रत्येक पिढीत गोड आठवणी निर्माण करणारे बिस्किट आहे, ज्यामुळे अनेकांना त्यांच्या बालपणीच्या गोड आणि निरागस क्षणांची आठवण येते.
हे देखील वाचा – CM To Unfurl Tricolour : यंदा प्रजासत्ताक दिनी राज्यपालांऐवजी मुख्यमंत्री फडकवणार राष्ट्रध्वज
