Pune News : विद्येचे माहेरघर आणि आयटी हब म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पुणे शहरातील वाहनांच्या संख्येत गेल्या काही वर्षांत अभूतपूर्व वाढ झाली आहे. या वाढत्या वाहनसंख्येमुळे आता प्रादेशिक परिवहन कार्यालयासमोर (RTO) वाहन नोंदणीसाठी उपलब्ध असलेल्या दोन अक्षरी इंग्रजी वर्णमालेच्या मालिका संपुष्टात येण्याच्या मार्गावर आहेत. सध्या पुण्यात ‘MH-12’ अंतर्गत ‘AA’ पासून सुरू झालेली मालिका आता ‘ZG’ पर्यंत पोहोचली असून, लवकरच ती ‘ZZ’ या अंतिम टप्प्याला स्पर्श करेल. ही तांत्रिक अडचण ओळखून पुणे आरटीओने आता तीन अक्षरी वर्णमालेनुसार (उदा. MH-12 AAA 0001) नवीन वाहन क्रमांक देण्याचे नियोजन सुरू केले असून, त्याबाबतचा रीतसर प्रस्ताव ‘राष्ट्रीय माहिती केंद्राकडे’ (NIC) मान्यतेसाठी पाठवण्यात आला आहे.
बदलाची आवश्यकता आणि तांत्रिक पार्श्वभूमी-
केंद्र सरकारच्या रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने आखून दिलेल्या नियमावलीनुसार, प्रत्येक राज्यात इंग्रजी वर्णमालेच्या क्रमानुसार वाहनांचे क्रमांक वितरीत केले जातात. पुण्यात आतापर्यंत साडेपाच कोटींहून अधिक वाहन क्रमांकांचे वितरण झाले आहे. विशेषतः दसरा, दिवाळी आणि गुढीपाडवा यांसारख्या मोठ्या मुहूर्तांवर पुण्यात होणारी वाहनांची विक्रमी विक्री पाहता, उपलब्ध असलेल्या मर्यादित अक्षरांच्या जोड्या आता संपत आल्या आहेत. ‘ZZ’ ही मालिका पूर्ण झाल्यानंतर नोंदणीसाठी कोणतेही नवीन द्वि-अक्षरी पर्याय शिल्लक राहणार नाहीत. ही कोंडी फोडण्यासाठी आणि भविष्यातील पुढील २५-३० वर्षांचा विचार करून प्रशासनाने ‘तीन अक्षरी’ मालिकेचा निर्णय घेतला आहे.
काय असेल नवीन स्वरूप?
या नवीन बदलामुळे पुण्याच्या रस्त्यांवर धावणाऱ्या गाड्यांची ओळख आता अधिक विस्तृत होईल. सध्याच्या पद्धतीत जिल्ह्याचा कोड (MH-12), त्यानंतर दोन अक्षरे (उदा. CP) आणि शेवटी चार अंकी क्रमांक असतो. प्रस्तावित बदलामध्ये दोन अक्षरांच्या ऐवजी तीन अक्षरांचा (उदा. AAA, AAB, AAC…) समावेश असेल. यामुळे उपलब्ध क्रमांकांची क्षमता कित्येक पटीने वाढणार असून, वाहनधारकांना त्यांच्या पसंतीचे क्रमांक मिळवण्यासाठी अधिक वाव मिळणार आहे.
पुण्यात वाहनांचा महापूर: मार्च अखेरपर्यंतच्या आकडेवारीने ओलांडला ४३ लाखांचा टप्पा; दुचाकींची संख्या सर्वाधिक-
महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी असलेल्या पुणे शहरात आता जनसंख्येच्या बरोबरीनेच वाहनांची संख्याही गतीने वाढत असल्याचे चित्र समोर आले आहे. प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाने (RTO) मार्च अखेरपर्यंत जाहीर केलेल्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, पुणे शहरात अक्षरशः वाहनांचा महापूर आला आहे. शहरातील एकूण नोंदणीकृत वाहनांचा आकडा आता ४३ लाख ५५ हजार ३८० वर पोहोचला असून, यामध्ये दुचाकी वाहनांचा वाटा सिंहाचा आहे. सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेवरील ताण आणि वैयक्तिक प्रवासाला मिळणारे प्राधान्य यामुळे वाहनांच्या या संख्येत सातत्याने भर पडत आहे.
दुचाकींचे साम्राज्य आणि वाढती चारचाकी वाहने-
पुणे हे पूर्वीपासूनच ‘दुचाकींचे शहर’ म्हणून ओळखले जाते, आणि ताज्या आकडेवारीने यावर पुन्हा एकदा शिक्कामोर्तब केले आहे. शहरात सर्वाधिक नोंदणी ही दुचाकी वाहनांची झाली असून, त्यांची संख्या २९ लाख ८८ हजार ८१० इतकी झाली आहे. मध्यमवर्गीय कुटुंबांचा कल आणि शहरातील गल्लीबोळांतून प्रवासासाठी सोयीस्कर ठरत असल्याने दुचाकींची संख्या मोठी आहे. दुसरीकडे, वाढत्या उत्पन्नामुळे आणि सुखकर प्रवासाच्या ओढीमुळे चारचाकी वाहनांच्या संख्येतही लक्षणीय वृद्धी झाली आहे. मार्चअखेरपर्यंत पुण्याच्या रस्त्यांवर ९ लाख १९ हजार ९६१ चारचाकी वाहनांची नोंद झाली असून, लवकरच हा आकडा १० लाखांचा टप्पा ओलांडण्याची चिन्हे आहेत.
शहरी पायाभूत सुविधांवर ताण-
वाहनांच्या या प्रचंड संख्येमुळे शहराच्या वाहतूक नियोजनावर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. केवळ ४३ लाख ५५ हजार वाहनेच नव्हे, तर उर्वरित रिक्षा, बस, मालवाहू ट्रक आणि इतर व्यावसायिक वाहने मिळून पुण्याचा रस्ते प्रवास अधिक जटील होत आहे. सकाळी आणि संध्याकाळी होणारी वाहतूक कोंडी, प्रदूषणाची वाढती पातळी आणि पार्किंगची टंचाई या समस्यांना आता आरटीओची ही नवी आकडेवारी अधिक गडद करत आहे. दरवर्षी होणारी ही वाढ पाहता, पुण्यातील रस्ते ही वाढलेली वाहनसंख्या पेलण्यास सक्षम आहेत का, असा प्रश्न आता उपस्थित केला जात आहे.
पुणे आरटीओचा ऐतिहासिक निर्णय: ‘तीन अक्षरी’ वाहन क्रमांक मालिकेसाठी प्रशासकीय हालचालींना वेग; अर्चना गायकवाड यांची माहिती-
पुणे शहरातील वाहनांच्या वाढत्या संख्येमुळे निर्माण झालेली तांत्रिक अडचण दूर करण्यासाठी प्रादेशिक परिवहन विभागाने आता निर्णायक पाऊल उचलले आहे. प्रादेशिक परिवहन अधिकारी अर्चना गायकवाड यांनी दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, विद्यमान दोन अक्षरी इंग्रजी वर्णमालेची मालिका संपुष्टात येत असल्याने, आता ‘तीन अक्षरी’ नवीन नोंदणी प्रणाली कार्यान्वित करण्यासाठी प्रशासन सज्ज झाले आहे. या महत्त्वपूर्ण बदलाचा अंतिम प्रस्ताव लवकरच राज्य परिवहन विभागाकडे मंजुरीसाठी पाठवण्यात येणार असून, त्यानंतर या प्रक्रियेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी सुरू होईल.
प्रशासकीय सज्जता आणि तांत्रिक प्रक्रिया-
पुणे आरटीओच्या प्रमुख अर्चना गायकवाड यांनी स्पष्ट केले की, वाहनांच्या नोंदणीसाठी सध्या उपलब्ध असलेल्या अक्षरांच्या जोड्या आता अंतिम टप्प्यात आहेत. ही तांत्रिक कोंडी फोडण्यासाठी ‘तीन अक्षरी’ मालिकेचा (उदा. MH-12 AAA) अवलंब करणे अपरिहार्य झाले आहे. राज्य परिवहन विभागाच्या मान्यतेनंतर, ही नवीन प्रणाली ‘सारथी’ आणि ‘वाहन’ या संगणकीय प्रणालींमध्ये समाविष्ट केली जाईल. यामुळे वाहन नोंदणी प्रक्रियेत सुटसुटीतपणा येईल आणि भविष्यातील अनेक दशकांसाठी नवीन क्रमांकांची उपलब्धता सुनिश्चित होईल.
पुणे शहराचा राष्ट्रीय स्तरावर बहुमान-
या नवीन प्रणालीची अंमलबजावणी झाल्यानंतर, पुणे हे अशा प्रकारे तीन अक्षरी मालिका सुरू करणाऱ्या देशातील निवडक आणि प्रमुख शहरांपैकी एक ठरणार आहे. महानगरांमधील वाढते नागरीकरण आणि वाहनांची प्रचंड मागणी लक्षात घेता, पुण्याने घेतलेला हा निर्णय इतर शहरांसाठीही मार्गदर्शक ठरू शकतो. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून वाहनधारकांना जलद आणि पारदर्शक सेवा देण्याचा मानस अर्चना गायकवाड यांनी व्यक्त केला आहे.
