Rajya Sabha Election 2026 : महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावर आगामी राज्यसभा निवडणुकीच्या निमित्ताने अत्यंत महत्त्वाच्या घडामोडींना वेग आला असून, सत्ताधारी महायुतीमधील घटक पक्षांनी आपल्या उमेदवारांची निश्चिती करण्यासाठी कंबर कसली आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि भारतीय जनता पक्ष या दोन्ही प्रमुख पक्षांच्या कोअर कमिटीच्या बैठका संपन्न झाल्या असून, यात अत्यंत अनपेक्षित आणि दूरगामी परिणाम करणाऱ्या निर्णयांची नांदी पाहायला मिळत आहे.
राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या गोटातून येत असलेल्या माहितीनुसार, आगामी राज्यसभा निवडणुकीसाठी पार्थ पवार यांना उमेदवारी देण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय पक्षाच्या कोअर कमिटीने घेतला आहे. सोमवारी रात्री मुंबईत प्रफुल्ल पटेल यांच्या निवासस्थानी या बैठकीचे आयोजन करण्यात आले होते. सुनेत्रा पवार यांच्या प्रमुख उपस्थितीत पार पडलेल्या या बैठकीत पार्थ पवार यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले असून, लवकरच याची अधिकृत घोषणा होण्याची शक्यता आहे. या बैठकीला राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष सुनील तटकरे यांच्यासह पक्षाच्या कोअर कमिटीचे सर्व महत्त्वाचे सदस्य उपस्थित होते. या निर्णयामुळे पवारांच्या तिसऱ्या पिढीतील नेतृत्वाला संसदेत पाठवण्याची तयारी पक्षाने पूर्ण केली असल्याचे दिसून येते.
केवळ राज्यसभा उमेदवारीच नव्हे, तर राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या संघटनात्मक रचनेतही मोठे बदल होण्याचे संकेत मिळत आहेत. आगामी २६ फेब्रुवारी रोजी वरळी येथील ‘एनएससीआय’ डोममध्ये पक्षाची राष्ट्रीय कार्यकारिणीची बैठक नियोजित आहे. या बैठकीच्या पूर्वतयारीवरही सोमवारी प्रफुल्ल पटेल यांच्या घरी सविस्तर चर्चा करण्यात आली. सूत्रांच्या माहितीनुसार, या राष्ट्रीय कार्यकारिणीच्या बैठकीत सुनेत्रा पवार यांची पक्षाच्या ‘राष्ट्रीय अध्यक्ष’ पदी निवड केली जाण्याची दाट शक्यता आहे. त्यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब झाल्यास राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेतृत्वाची धुरा एका नव्या पर्वाकडे झुकताना दिसेल.
दुसरीकडे, भारतीय जनता पक्षाने देखील आपल्या उमेदवारांची निवड प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आणली आहे. भाजप राज्यसभेच्या रिंगणात एकूण चार उमेदवार उतरवणार असून, त्यातील एका जागेवर केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले यांचे नाव जवळपास निश्चित मानले जात आहे. उर्वरित तीन जागांसाठी भाजपच्या गोटात जोरदार खलबते सुरू असून, या नावांवर अंतिम शिक्कामोर्तब करण्यासाठी मंगळवारी रात्री मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या वर्षा या शासकीय निवासस्थानी भाजप कोअर कमिटीची महत्त्वाची बैठक आयोजित करण्यात आली आहे. या बैठकीत प्रामुख्याने विनोद तावडे, विजया रहाटकर आणि धैर्यशील पाटील यांच्या नावांची चर्चा होणार असून, पक्षश्रेष्ठींच्या संमतीनंतर ही यादी प्रसिद्ध केली जाईल.
एकूणच, महाराष्ट्रातील राजकीय वातावरण या निवडणुकांमुळे तापले असून, पार्थ पवार यांची राज्यसभेवरील संभाव्य वर्णी आणि सुनेत्रा पवार यांच्याकडे सोपवली जाणारी राष्ट्रीय नेतृत्वाची जबाबदारी, हे दोन्ही निर्णय राष्ट्रवादी काँग्रेससाठी मैलाचा दगड ठरू शकतात. त्याचप्रमाणे भाजपने आपल्या अनुभवी नेत्यांना राज्यसभेत पाठवण्याचे संकेत दिल्याने येत्या काही दिवसांत राज्याच्या राजकारणात मोठ्या घडामोडी पाहायला मिळतील, हे स्पष्ट आहे.
महाराष्ट्र विधानसभेच्या सद्यस्थितीतील संख्याबळाचा विचार करता, आगामी राज्यसभा निवडणुकीचे रणशिंग फुंकले गेले असून ७ रिक्त जागांसाठी राजकीय गणिते अत्यंत रंजक वळणावर येऊन ठेपली आहेत. सद्यस्थितीत विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या २८८ असली, तरी अजित पवार आणि शिवाजी कर्डिले यांच्या निधनामुळे दोन जागा रिक्त झाल्या आहेत. परिणामी, २८६ आमदारांच्या संख्याबळावर या निवडणुकीचे भवितव्य अवलंबून आहे.राज्यसभा निवडणुकीच्या क्लिष्ट मतदान प्रक्रियेनुसार, विजयाचा कोटा निश्चित करण्यासाठी एकूण आमदार संख्येला (२८६) रिक्त जागा अधिक एक (७ + १ = ८) याने भागले जाते आणि त्या उत्तरामध्ये पुन्हा एक मिळवला जातो.
या सूत्रानुसार, $$\frac{286}{8} = 35.75$$ आणि त्यात एक मिळवल्यास ३६.७५ हा आकडा येतो. म्हणजेच, एका उमेदवाराला वरिष्ठ सभागृहात पोहोचण्यासाठी किमान ३७ प्रथम पसंतीच्या मतांची आवश्यकता भासणार आहे.पक्षीय संख्याबळाचे विश्लेषण केल्यास, सत्ताधारी महायुतीचे पारडे अत्यंत जड असल्याचे स्पष्ट दिसून येते. भारतीय जनता पक्षाकडे १३१ आमदारांचे बळ असून, एका अपक्ष आमदाराच्या पाठिंब्यासह ही संख्या १३२ वर पोहोचते. विजयासाठी आवश्यक ३७ मतांच्या निकषानुसार, एकटा भाजप ३ खासदारांची निवड निश्चितपणे करू शकतो आणि त्यांच्याकडे चौथ्या जागेसाठीही २१ हून अधिक अतिरिक्त मते शिल्लक राहतात.
त्याचप्रमाणे, मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेकडे ५७ आमदार असून एका अपक्षाच्या पाठिंब्यासह हे बळ ५८ होते. या संख्याबळावर शिवसेनेचा एक खासदार सहज निवडून येईल आणि त्यांच्याकडे २१ मते अतिरिक्त उरतील. राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या (अजित पवार गट) ४० आमदारांच्या जोरावर त्यांचाही एक प्रतिनिधी संसदेत पोहोचेल आणि त्यांच्याकडे ३ मते अधिकची असतील.
दुसरीकडे, महाविकास आघाडीच्या गोटात मात्र एका जागेसाठी मोठी कसरत करावी लागणार असल्याचे दिसते. काँग्रेस (१६), शिवसेना ठाकरे गट (२०) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस शरद पवार गट (१०) यांची एकत्रित सदस्य संख्या ४६ आहे. त्यात समाजवादी पार्टी आणि माकप या मित्रपक्षांची ३ मते मिळवल्यास हे संख्याबळ ४९ पर्यंत पोहोचते. या जोरावर महाविकास आघाडीचा केवळ एकच खासदार निवडून येऊ शकतो आणि त्यानंतर त्यांच्याकडे अवघी १२ मते शिल्लक राहतात.
या सांख्यिकी समीकरणाचा सारांश काढल्यास, महायुतीचे संघटित संख्याबळ २३४ च्या घरात असून, त्या जोरावर भाजपचे ३, शिवसेना शिंदे गटाचा १ आणि राष्ट्रवादी अजित पवार गटाचा १ असे पाच खासदार निश्चित आहेत. उर्वरित अतिरिक्त मतांच्या जोरावर महायुती आपला सहावा उमेदवारही आरामात निवडून आणू शकते. याउलट, महाविकास आघाडीला केवळ एका जागेवर समाधान मानावे लागण्याची चिन्हे आहेत.
