Savarkar Swatantryaveer Title Case : भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील प्रखर राष्ट्रभक्त विनायक दामोदर सावरकर यांच्या संदर्भात पुण्यातील न्यायालयात सुरू असलेल्या एका मानहानीच्या दाव्याला आता नवीन वळण मिळाले आहे. या प्रकरणातील सुनावणीदरम्यान सावरकर यांचे पणतू सात्यकी सावरकर यांनी न्यायालयात एक महत्त्वपूर्ण वस्तुस्थिती मांडली. विनायक दामोदर सावरकर यांना लावली जाणारी ‘स्वातंत्र्यवीर’ ही उपाधी कोणत्याही सरकारी निर्णयाद्वारे किंवा शासकीय स्तरावर देण्यात आलेली नसून, ती एका साहित्यिकाने बहाल केलेली आहे, असे विधान सात्यकी सावरकर यांनी साक्ष नोंदवताना केले.
साहित्यातून जनमानसात रूढ झालेली पदव-
न्यायालयात उलटतपासणी दरम्यान विचारलेल्या प्रश्नांना उत्तर देताना सात्यकी सावरकर यांनी स्पष्ट केले की, सावरकरांना ‘स्वातंत्र्यवीर’ म्हणून संबोधण्याची सुरुवात प्रल्हाद केशव अत्रे (प्र. के. अत्रे) यांसारख्या दिग्गज लेखकांच्या लेखनातून आणि भाषणांतून झाली. सावरकरांच्या त्यागामुळे आणि क्रांतीकार्यामुळे प्रभावित होऊन तत्कालीन जनमानसाने ही उपाधी स्वीकारली. सरकारने अधिकृत गॅझेटमध्ये अशा प्रकारची कोणतीही नोंद केलेली नाही किंवा ही पदवी प्रदान करण्यासाठी कोणताही विशेष सोहळा शासकीय स्तरावर आयोजित केलेला नव्हता, असे त्यांनी स्पष्टपणे नमूद केले.
सावरकर मानहानी खटला: ‘स्वातंत्र्यवीर’ पदवीबाबत सात्यकी सावरकर यांची न्यायालयात महत्त्वपूर्ण स्वीकृती-
भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील धगधगते पर्व विनायक दामोदर सावरकर यांच्या संदर्भात दाखल करण्यात आलेल्या मानहानीच्या खटल्याची सुनावणी सध्या पुण्याच्या विशेष ‘एमपी/एमएलए’ (MP/MLA) न्यायालयात सुरू आहे. न्यायाधीश अमोल शिंदे यांच्या समक्ष सुरू असलेल्या या न्यायालयीन कामकाजात सावरकरांचे पणतू सात्यकी सावरकर यांची साक्ष नोंदवण्यात येत आहे. काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी सावरकरांबद्दल केलेल्या कथित अवमानकारक विधानावरून सात्यकी सावरकर यांनी हा खटला दाखल केला असून, त्या अनुषंगाने प्रतिवाद्यांच्या वकिलांकडून सध्या सात्यकी यांची उलटतपासणी सुरू आहे.
लेखकाने दिलेली उपाधी आणि ऐतिहासिक संदर्भ-
राहुल गांधी यांचे वकील ॲड. मिलिंद पवार यांनी केलेल्या उलटतपासणी दरम्यान, विनायक दामोदर सावरकर यांना लावली जाणारी ‘स्वातंत्र्यवीर’ ही उपाधी नेमकी कोणी दिली, असा प्रश्न उपस्थित केला. यावर उत्तर देताना सात्यकी सावरकर यांनी न्यायालयात स्पष्ट केले की, ही उपाधी कोणत्याही सरकारने अधिकृतपणे किंवा शासन निर्णयाद्वारे बहाल केलेली नाही. सावरकरांचे चरित्र लिहिणारे लेखक सदाशिव रानडे यांनी त्यांना सर्वप्रथम ‘स्वातंत्र्यवीर’ या विशेषणाने संबोधित केले होते. ही पदवी साहित्यातून उगम पावली असून ती शासनमान्य नसल्याचे त्यांनी मान्य केले.
दस्तऐवजी पुराव्यांचा अभाव-
न्यायालयीन प्रक्रियेत पुराव्यांचे महत्त्व अधोरेखित करताना, सात्यकी सावरकर यांनी आणखी एक महत्त्वपूर्ण कबुली दिली. “सावरकरांना ही उपाधी जनतेने दिली असल्याचे कोणतेही ठोस दस्तऐवजी पुरावे सध्या आपल्याकडे उपलब्ध नाहीत,” असे त्यांनी ॲड. मिलिंद पवार यांच्या प्रश्नाला उत्तर देताना सांगितले. जनमानसात ही उपाधी जरी रूढ असली, तरी कायदेशीर किंवा अधिकृत कागदोपत्री त्याची नोंद नसल्याचे या सुनावणीतून समोर आले आहे.
सावरकर मानहानी खटला: “मी लेखक आहे, इतिहासकार नाही”; सात्यकी सावरकर यांनी न्यायालयीन सुनावणीत मांडली भूमिका-
पुणे: स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांच्या संदर्भात सुरू असलेल्या मानहानीच्या खटल्यात सात्यकी सावरकर यांची उलटतपासणी सुरू असून, त्याद्वारे सावरकरांच्या लंडन मधील वास्तव्य आणि त्यांच्या गुप्त लेखनाबाबतचे महत्त्वाचे पैलू समोर आले आहेत. राहुल गांधी यांचे वकील मिलिंद पवार यांनी विचारलेल्या प्रश्नांना उत्तर देताना सात्यकी सावरकर यांनी सावरकरांच्या त्या काळातील संघर्षावर प्रकाश टाकला. ब्रिटिश राजवटीत शिक्षणासाठी सावरकर लंडनला गेले होते आणि तेथे त्यांनी सुमारे चार वर्षे वास्तव्य केले होते, ही ऐतिहासिक वस्तुस्थिती सात्यकी यांनी न्यायालयात मान्य केली.
गुप्त लेखन आणि ब्रिटिशांची नजर-
लंडनमधील वास्तव्यादरम्यान सावरकर केवळ शिक्षण घेत नव्हते, तर क्रांतीकार्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर लेखनही करत होते. सात्यकी सावरकर यांनी न्यायालयात माहिती दिली की, सावरकरांनी त्या काळात अनेक जहाल लेख आणि क्रांतीकारक पुस्तके लिहिली होती. मात्र, तत्कालीन ब्रिटीश प्रशासनाच्या कडक निगराणीतून आणि सेन्सॉरशिपमधून वाचण्यासाठी, सावरकरांना त्यांचे काही लेखन स्वतःच्या नावाने प्रसिद्ध करणे शक्य नव्हते. त्यामुळे आपले विचार जनतेपर्यंत पोहोचावेत, या हेतूने त्यांनी अनेक लेख गुप्तपणे इतरांच्या नावाने प्रकाशित केले होते, असे सात्यकी यांनी नमूद केले.
ग्रंथालयातील उपलब्धता आणि संशोधनाचा संदर्भ-
सावरकरांच्या वाङ्मयावर सध्या देश-विदेशात मोठ्या प्रमाणावर संशोधन सुरू आहे. यावर भाष्य करताना सात्यकी यांनी सांगितले की, सावरकरांनी लिहिलेली अनेक दुर्मिळ पुस्तके आजही भारत आणि लंडनमधील विविध प्रतिष्ठित ग्रंथालयांमध्ये जतन केलेली आहेत. संशोधक या साहित्याचा अभ्यास करत असले तरी, सावरकरांच्या सर्व पुस्तकांमध्ये नेमका काय आशय आहे आणि त्यातील प्रत्येक ओळीचा संदर्भ काय आहे, याची आपल्याला वैयक्तिकरित्या सविस्तर माहिती नसल्याचे त्यांनी प्रांजळपणे मान्य केले.
“मी इतिहासकार नाही”; सात्यकी सावरकर यांचे स्पष्टीकरण
न्यायालयीन सुनावणी दरम्यान ऐतिहासिक संदर्भांची अधिक सखोल विचारणा झाल्यानंतर सात्यकी सावरकर यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली. “मी व्यवसायाने लेखक आहे, मात्र मी इतिहासकार नाही,” असे त्यांनी न्यायाधीशांसमोर नमूद केले.
सावरकर मानहानी खटला: राहुल गांधींच्या ‘त्या’ वादग्रस्त विधानाची पार्श्वभूमी; जाणूनबुजून प्रतिमा मलिन केल्याचा सात्यकी सावरकरांचा आरोप-
स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्या संदर्भात पुणे न्यायालयात सुरू असलेल्या कायदेशीर लढाईची मुळे काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी परदेशात केलेल्या एका भाषणात दडलेली आहेत. या खटल्याची पार्श्वभूमी स्पष्ट करताना तक्रारदार सात्यकी सावरकर यांनी राहुल गांधी यांच्यावर गंभीर आरोप केले आहेत. विशेषतः ५ मार्च २०२३ रोजी युनायटेड किंगडममध्ये आयोजित ‘ओव्हरसीज काँग्रेस’च्या कार्यक्रमात राहुल गांधी यांनी केलेल्या भाषणाचा संदर्भ या तक्रारीत मुख्यत्वे देण्यात आला आहे. या भाषणातून सावरकरांची प्रतिमा जाणीवपूर्वक मलिन करण्याचा प्रयत्न झाला, असा सात्यकी सावरकर यांचा दावा आहे.
असत्य प्रसंगाचा उल्लेख केल्याचा दावा-
सात्यकी सावरकर यांच्या तक्रारीनुसार, राहुल गांधी यांनी आपल्या भाषणात एका कल्पित प्रसंगाचा उल्लेख केला होता. गांधी यांनी असा दावा केला होता की, सावरकरांनी स्वतः लिहिलेल्या एका पुस्तकात त्यांनी आपल्या पाच-सहा मित्रांसह मिळून एका मुस्लिम व्यक्तीला मारहाण केल्याचा आणि त्यात त्यांना आनंद मिळाल्याचा उल्लेख केला आहे. मात्र, सात्यकी सावरकर यांनी हा दावा पूर्णपणे फेटाळून लावला आहे. सावरकरांच्या कोणत्याही साहित्यात असा प्रसंग किंवा उल्लेख कुठेही आढळत नाही, त्यामुळे राहुल गांधी यांनी केवळ राजकीय हेतूने हे बिनबुडाचे आरोप केल्याचे तक्रारदाराचे म्हणणे आहे.
जाणूनबुजून बदनामीचा कट?
हा खटला दाखल करण्यामागची भूमिका मांडताना सात्यकी यांनी न्यायालयात सांगितले की, राहुल गांधी यांनी केलेले वक्तव्य हे केवळ अनावधानाने केलेले विधान नसून, ते सावरकरांच्या महान चरित्राला धक्का लावण्यासाठी रचलेले एक षडयंत्र आहे. सावरकरांनी आपल्या आयुष्यात हिंदू-मुस्लिम संबंधांवर किंवा इतर विषयांवर जे काही भाष्य केले आहे, त्याचा विपर्यास करून ते मांडण्यात आले. कोणताही आधार नसताना अशा प्रकारचे हिंसक कृत्य सावरकरांच्या नावावर खपवणे, हा त्यांच्या गौरवास्पद इतिहासाचा अवमान असल्याचे तक्रारीत नमूद करण्यात आले आहे.
सावरकर मानहानी खटला: सात्यकी सावरकर यांच्याकडून ठोस पुराव्यांचे सादरीकरण; १३ एप्रिल रोजी पुढील सुनावणी-
काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्या विरोधात दाखल करण्यात आलेल्या मानहानीच्या दाव्यामध्ये तक्रारदार सात्यकी सावरकर यांनी आता कायदेशीर प्रक्रियेला गती दिली आहे. राहुल गांधी यांनी सावरकरांबद्दल केलेली विधाने ही केवळ राजकीय टीका नसून ती जाणीवपूर्वक केलेली बदनामी आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी सात्यकी सावरकर यांनी न्यायालयासमोर विविध तांत्रिक आणि कागदोपत्री पुरावे सादर केले आहेत. यामध्ये राहुल गांधी यांच्या लंडन येथील भाषणाची ध्वनीचित्रफित (व्हिडिओ रेकॉर्डिंग) आणि यासंदर्भात विविध प्रतिष्ठित वृत्तपत्रांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या बातम्यांचा समावेश आहे.
कायदेशीर कलमांनुसार कमाल शिक्षेची मागणी-
सात्यकी सावरकर यांनी भारतीय दंड संहितेच्या (IPC) कलम ५०० अन्वये राहुल गांधी यांच्यावर कठोर कारवाई करण्याची मागणी केली आहे. हे कलम मानहानीच्या गुन्ह्याशी संबंधित असून, त्याअंतर्गत दोषी आढळल्यास कमाल शिक्षेची तरतूद आहे. सावरकरांसारख्या महान राष्ट्रपुरुषाच्या प्रतिमेला धक्का लावल्याबद्दल राहुल गांधींना कायद्यानुसार जास्तीत जास्त शासन व्हावे, अशी आग्रही भूमिका सात्यकी यांनी मांडली आहे. याशिवाय, फौजदारी प्रक्रिया संहितेच्या (CrPC) कलम ३५७ अंतर्गत या कृत्यामुळे झालेल्या मानसिक आणि सामाजिक हानीसाठी योग्य ती नुकसानभरपाई मिळावी, अशी विनंतीही त्यांनी न्यायालयाला केली आहे.
उलटतपासणीचा पुढचा टप्पा आणि १३ एप्रिलची सुनावणी-
सध्या सुरू असलेल्या न्यायालयीन कामकाजात सात्यकी सावरकर यांची उलटतपासणी हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. प्रतिवादी राहुल गांधी यांच्या वकिलांकडून सात्यकी यांना विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांमुळे सावरकरांच्या जीवनातील ऐतिहासिक संदर्भ आणि विधानांची सत्यता पडताळून पाहिली जात आहे. या प्रकरणाची पुढील सुनावणी आता १३ एप्रिल रोजी होणार आहे. या दिवशी सात्यकी सावरकर यांची अपूर्ण राहिलेली उलटतपासणी पुढे सुरू राहील, ज्यामध्ये आणखी काही महत्त्वाचे खुलासे होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
