ST Bus : राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या (एसटी) लालपरी बसने प्रवास करताना अचानक बस बंद पडल्यास प्रवाशांची गैरसोय होऊ नये, यासाठी राज्य सरकारने महत्त्वाचा आणि दिलासादायक निर्णय घेतला आहे. प्रवासादरम्यान तांत्रिक बिघाड, अपघात किंवा अन्य कोणत्याही कारणामुळे एसटी बसमधील प्रवास खंडित झाल्यास, त्या बसमधील प्रवाशांना मागून येणाऱ्या कोणत्याही एसटी बसमधून विनाशुल्क आणि तातडीने पुढील प्रवासाची सुविधा देणे आता बंधनकारक करण्यात आले आहे. ही बस साधी, निमआराम, शिवशाही, ई-शिवाई किंवा शिवनेरी असली तरी प्रवाशांकडून कोणतेही अतिरिक्त शुल्क आकारले जाणार नाही, असे स्पष्ट निर्देश परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी दिले आहेत.
अलीकडील काळात काही ठिकाणी लालपरी बस बंद पडल्यानंतर प्रवाशांना शिवशाही किंवा ई-शिवाईसारख्या बसमध्ये प्रवेश नाकारण्यात आल्याच्या तक्रारी समोर आल्या होत्या. काही प्रकरणांमध्ये प्रवाशांकडून तिकिटाच्या दरातील फरकाची रक्कम मागितली जात असल्याचेही निदर्शनास आले होते. ही बाब अत्यंत गंभीर असून, अशा प्रकारे प्रवाशांना प्रवेश नाकारणे किंवा अतिरिक्त पैसे मागणे अजिबात सहन केले जाणार नाही, असा स्पष्ट इशारा परिवहन मंत्र्यांनी दिला आहे.
या निर्णयानुसार, जर कोणत्याही वाहक किंवा चालकाने प्रवाशांना विनाशुल्क प्रवासाची सुविधा देण्यास नकार दिला, किंवा अतिरिक्त शुल्काची मागणी केली, तर संबंधितांवर कठोर शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात येणार आहे. प्रवाशांचा वेळ, सुरक्षितता आणि सोय यांना सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचा एसटी महामंडळाचा हा निर्णय असून, त्यामुळे ग्रामीण व शहरी प्रवाशांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या नियमानुसार, प्रवासादरम्यान एसटी बसमध्ये तांत्रिक बिघाड झाल्यास किंवा अन्य कारणामुळे बस थांबावी लागल्यास, त्या मार्गावरून येणाऱ्या कोणत्याही अन्य एसटी बसमधून प्रवास करण्याचा अधिकार प्रवाशांना आहे. विशेष म्हणजे, पुढील उपलब्ध बस उच्च श्रेणीची — जसे की शिवशाही, ई-शिवाई किंवा शिवनेरी — असली तरीही प्रवाशांकडून कोणतेही अतिरिक्त शुल्क, भाडे फरक अथवा अन्य आकारणी करता येणार नाही, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. या निर्णयासंदर्भातील सुधारित परिपत्रक महामंडळाच्या मध्यवर्ती कार्यालयाकडून सर्व आगारांना पाठवण्यात आले असून, त्याची काटेकोर अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
विशेषतः ग्रामीण, दुर्गम आणि वाहतूक कमी असलेल्या भागांमध्ये एसटी बस अचानक बंद पडल्यास प्रवाशांच्या सुरक्षिततेचा गंभीर प्रश्न निर्माण होतो. अशा ठिकाणी चोरी, लूट अथवा जिवाला धोका निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. आतापर्यंत बस बंद पडल्यानंतर प्रवाशांनी पुढे काय करावे, याबाबत मोठी संभ्रमावस्था निर्माण होत होती. मात्र, नव्या निर्णयामुळे हा संभ्रम दूर होऊन प्रवाशांना तातडीने आणि सुरक्षित पर्यायी प्रवासाची हमी मिळणार आहे. या निर्णयामुळे एसटी प्रवास अधिक विश्वासार्ह, सुरक्षित आणि प्रवाशाभिमुख ठरणार असून, विशेषतः ग्रामीण भागातील नागरिकांसाठी हा निर्णय मोठा दिलासा देणारा मानला जात आहे.
प्रवासादरम्यान एसटी बसमध्ये बिघाड झाल्यानंतर जर प्रवाशांना एशियाड, हिरकणी, शिवनेरी, शिवशाही किंवा ई-शिवाई यांसारख्या उच्च श्रेणीच्या बसमध्ये प्रवेश नाकारण्यात आला, तर प्रवाशांनी तात्काळ संबंधित आगार प्रमुख, वाहतूक नियंत्रक किंवा विभाग नियंत्रक यांच्याकडे तक्रार नोंदवावी, असे स्पष्ट आवाहन राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाकडून करण्यात आले आहे. महामंडळाने याबाबत स्पष्ट भूमिका मांडत सांगितले आहे की, ग्राहक सेवा कायद्यानुसार प्रवाशांना विनाशुल्क व तातडीने पर्यायी प्रवासाची सुविधा मिळणे हा त्यांचा कायदेशीर हक्क आहे.
महामंडळाच्या या निर्णयामुळे प्रवाशांच्या हक्कांना अधिक बळ मिळाले असून, प्रवासादरम्यान उद्भवणाऱ्या अडचणींवर तत्काळ उपाययोजना उपलब्ध होणार आहे. विशेषतः ग्रामीण आणि दुर्गम भागांतील प्रवाशांना या निर्णयाचा मोठा लाभ होणार असून, बस बंद पडल्यावर होणारी गैरसोय, असुरक्षितता आणि संभ्रम याला आळा बसेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. तसेच, या स्पष्ट नियमांमुळे भविष्यात प्रवाशांकडून येणाऱ्या तक्रारींचे प्रमाण कमी होईल आणि एसटी महामंडळाविषयीचा प्रवाशांचा विश्वास अधिक दृढ होईल,
