Suryawanshi Case : परभणी येथील पोलीस कोठडीत सोमनाथ सूर्यवंशी यांचा झालेल्या मृत्यूचे प्रकरण आता कायदेशीर रणांगणात निर्णायक टप्प्यावर पोहोचले आहे. या प्रकरणातील गुंतागुंत आणि गांभीर्य लक्षात घेता, मुंबई उच्च न्यायालयाच्या औरंगाबाद खंडपीठात नुकतीच महत्त्वाची सुनावणी पार पडली. सदर प्रकरणात दाखल करण्यात आलेल्या मूळ याचिकेत दुरुस्ती करण्यासाठीचा अर्ज सादर करण्यात आला होता, ज्यावर शुक्रवारी दोन्ही बाजूंच्या विधिज्ञांनी आपला प्रबळ युक्तिवाद मांडला.
सोमनाथ सूर्यवंशी कोठडी मृत्यू प्रकरण: एसआयटी चौकशीच्या मागणीवर युक्तिवाद पूर्ण; औरंगाबाद खंडपीठाचा निर्णय राखीव-
परभणी येथील सोमनाथ सूर्यवंशी यांच्या पोलीस कोठडीतील कथित मृत्यूनंतर निर्माण झालेला कायदेशीर पेच आता मुंबई उच्च न्यायालयाच्या औरंगाबाद खंडपीठात निर्णायक टप्प्यावर पोहोचला आहे. या प्रकरणात मृताच्या मातोश्री विजया सूर्यवंशी यांनी दाखल केलेल्या याचिकेवर शुक्रवारी (१३ मार्च) अत्यंत महत्त्वपूर्ण सुनावणी पार पडली. या याचिकेच्या माध्यमातून पीडित कुटुंबाने केवळ न्यायाचीच मागणी केली नाही, तर पोलीस प्रशासनाच्या भूमिकेवरही गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहेत.
याचिकेतील प्रमुख मागण्या आणि कायदेशीर बाजू-
विजया सूर्यवंशी यांनी उच्च न्यायालयात धाव घेत या प्रकरणाच्या सखोल तपासासाठी ‘विशेष तपास पथक’ (SIT) स्थापन करण्याची आग्रही मागणी केली आहे. याव्यतिरिक्त, सोमनाथ सूर्यवंशी यांच्या मृत्यूला कारणीभूत ठरलेल्या संबंधित पोलीस अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांवर तात्काळ फौजदारी गुन्हे दाखल करावेत, अशी विनंतीही याचिकेद्वारे करण्यात आली आहे. कोठडीतील मृत्यू (Custodial Death) ही अत्यंत संवेदनशील बाब असल्याने, या प्रकरणाचा तपास निष्पक्षपातीपणे व्हावा, हा या याचिकेचा मुख्य उद्देश आहे.
न्यायालयातील सुनावणी आणि युक्तिवाद-
या महत्त्वपूर्ण प्रकरणात मूळ याचिकाकर्त्यांच्या वतीने ज्येष्ठ विधीज्ञ ॲड. प्रकाश आंबेडकर यांनी प्रभावीपणे बाजू मांडली. त्यांनी पोलीस कोठडीतील मानवी हक्कांचे उल्लंघन आणि तपासातील संभाव्य त्रुटींकडे न्यायालयाचे लक्ष वेधले. त्यांना ॲड. मिलिंद संदानशिव यांनी कायदेशीर सहकार्य केले. दुसरीकडे, राज्य सरकारच्या वतीने सरकारी वकील अमरजितसिंह गिरासे यांनी युक्तिवाद करत प्रशासनाची बाजू मांडली. या सुनावणी दरम्यान मूळ याचिकेत दुरुस्ती करण्यासाठी दाखल करण्यात आलेल्या अर्जावर दोन्ही पक्षांकडून सविस्तर मुद्दे मांडण्यात आले.
न्यायालयाची भूमिका आणि पुढील दिशा-
न्यायमूर्ती संदीपकुमार मोरे आणि न्यायमूर्ती आबासाहेब शिंदे यांच्या द्विसदस्यीय खंडपीठासमोर हा युक्तिवाद पार पडला. उभय पक्षांचे म्हणणे ऐकून घेतल्यानंतर, खंडपीठाने या दुरुस्ती अर्जावरील आपला अंतिम निर्णय तूर्तास राखून ठेवला आहे.
सोमनाथ सूर्यवंशी मृत्यू प्रकरण: धोरणात्मक स्पष्टतेसाठी गृहमंत्र्यांना पाचारण करण्याची मागणी; औरंगाबाद खंडपीठात सुनावणी संपन्न-
परभणी येथील सोमनाथ सूर्यवंशी यांच्या पोलीस कोठडीतील मृत्यूने राज्याच्या प्रशासकीय आणि कायदेशीर वर्तुळात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. या प्रकरणातील तपासाची व्याप्ती आणि कायदेशीर संदिग्धता दूर करण्यासाठी मुंबई उच्च न्यायालयाच्या औरंगाबाद खंडपीठात शुक्रवारी (१३ मार्च) एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण सुनावणी पार पडली. या सुनावणीचा मुख्य केंद्रबिंदू हा ‘गृहमंत्र्यांची न्यायालयातील उपस्थिती’ आणि ‘कायद्यातील धोरणात्मक स्पष्टता’ हा होता.
कायदेशीर संदिग्धता आणि जबाबाचा पेच-
या प्रकरणाचा तपास सुरू असताना, प्रथमवर्ग न्यायदंडाधिकाऱ्यांनी (JMFC) काही महत्त्वाचे जबाब नोंदवले आहेत. मात्र, या जबाबांच्या आधारे पुढील कायदेशीर कार्यवाहीची जबाबदारी नेमकी कोणाची आणि ती प्रक्रिया कशा प्रकारे राबवली जावी, याविषयी सद्यस्थितीतील कायद्यात पुरेशी स्पष्टता नसल्याचे दिसून आले आहे. या कायदेशीर त्रुटीचा फटका तपासाला बसू नये, या उद्देशाने प्रशासकीय पातळीवरील सर्वोच्च धोरणात्मक निर्णय घेणाऱ्या गृहमंत्र्यांना न्यायालयात पाचारण करावे, अशी विनंती याचिकाकर्त्यांच्या वतीने करण्यात आली.
याचिकेतील दुरुस्ती आणि ॲड. आंबेडकरांचा युक्तिवाद-
सुरुवातीला दाखल करण्यात आलेल्या मूळ याचिकेत गृहमंत्र्यांना बोलावण्याबाबतची स्पष्ट मागणी अंतर्भूत नव्हती. परिणामी, न्यायालयाने याचिकाकर्त्यांना ही मागणी समाविष्ट करण्यासाठी एक आठवड्याचा अवधी दिला होता. या सुधारित अर्जावर शुक्रवारी न्यायमूर्ती संदीपकुमार मोरे आणि न्यायमूर्ती आबासाहेब शिंदे यांच्या खंडपीठासमोर युक्तिवाद झाला. ज्येष्ठ विधीज्ञ ॲड. प्रकाश आंबेडकर यांनी प्रभावीपणे बाजू मांडताना स्पष्ट केले की, अशा संवेदनशील प्रकरणात केवळ तपासापुरते मर्यादित न राहता, धोरणात्मक निर्णयाची आवश्यकता आहे. त्यासाठी राज्याच्या गृहमंत्र्यांनी न्यायालयात उपस्थित राहून या विषयावर खुलासा करणे न्यायहितार्थ आवश्यक आहे.
सरकारची भूमिका आणि न्यायालयाचा निर्णय-
याचिकाकर्त्यांच्या या मागणीवर सरकारी वकील अमरजितसिंह गिरासे यांनी शासनाची भूमिका मांडली. दोन्ही बाजूंच्या प्रदीर्घ आणि सविस्तर युक्तिवादानंतर, खंडपीठाने या दुरुस्ती अर्जावरील आपला अंतिम निर्णय राखून ठेवला आहे.
नेमकं प्रकरण काय?
परभणी शहरात डिसेंबर महिन्यात घडलेल्या साखळी घटनांनी सामाजिक आणि कायदेशीर वर्तुळात मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. या संपूर्ण प्रकरणाची मुळे १० डिसेंबर २०२४ रोजी घडलेल्या एका दुर्दैवी घटनेत आहेत, ज्याचे पर्यवसान अखेर सोमनाथ सूर्यवंशी यांच्या पोलीस कोठडीतील संशयास्पद मृत्यूमध्ये झाले.
घटनेची पार्श्वभूमी: विटंबना आणि जनक्षोभ-
१० डिसेंबर २०२४ रोजी परभणी येथील भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्यासमोर असलेल्या ‘संविधान प्रतिकृतीची’ अज्ञाताकडून नासधूस करण्यात आली. या घटनेमुळे आंबेडकरी अनुयायांमध्ये तीव्र संतापाची लाट उसळली. प्रशासनाने सदर कृत्यामागील व्यक्ती ‘मनोरुग्ण’ असल्याचे सांगून कारवाईचे आश्वासन दिले असले, तरी या विटंबनेच्या निषेधार्थ ११ डिसेंबर रोजी परभणी शहरात कडकडीत बंद पुकारण्यात आला. या बंद दरम्यान आंदोलनाला हिंसक वळण लागले, ज्यामध्ये काही वाहने आणि दुकानांवर दगडफेक झाली. या हिंसाचाराच्या संदर्भात पोलिसांनी धरपकड सत्र राबवले, ज्यामध्ये सोमनाथ सूर्यवंशी यांनाही ताब्यात घेण्यात आले होते.
पोलीस कोठडी आणि मृत्यूचा बनाव?
दोन दिवसांच्या पोलीस कोठडीनंतर सोमनाथ यांची रवानगी न्यायालयीन कोठडीत करण्यात आली होती. पोलीस प्रशासनाच्या अधिकृत माहितीनुसार, १५ डिसेंबरच्या पहाटे सोमनाथ यांनी छातीत तीव्र वेदना होत असल्याची तक्रार केली. त्यानंतर त्यांना तात्काळ स्थानिक रुग्णालयात हलवण्यात आले, परंतु तिथे डॉक्टरांनी त्यांना ‘मृत’ घोषित केले. मात्र, सूर्यवंशी कुटुंबीयांनी पोलिसांचा हा दावा पूर्णतः फेटाळून लावला असून, सोमनाथचा मृत्यू हा नैसर्गिक नसून पोलिसांच्या अमानुष मारहाणीमुळेच झाला असल्याचा गंभीर आरोप केला आहे.
वैद्यकीय अहवालातील धक्कादायक वास्तव-
या प्रकरणातील सर्वात महत्त्वाचा पुरावा म्हणजे सोमनाथ सूर्यवंशी यांचा शवविच्छेदन अहवाल. १६ डिसेंबर २०२४ रोजी छत्रपती संभाजीनगर येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालय (घाटी) येथे त्यांचे शवविच्छेदन करण्यात आले. याच्या प्राथमिक अहवालात मृत्यूचे कारण ‘अनेक जखमांमुळे बसलेला धक्का’ (Shock following multiple injuries) असे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे.
