ज्येष्ठ काँग्रेस नेते आणि पुण्याचे माजी खासदार सुरेश कलमाडी यांचे पुण्यात निधन (Suresh Kalmadi death) झाले. वयाच्या ८२व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. गेले काही महिने ते दीर्घ आजाराशी झुंज देत होते. सुरेश कलमाडी यांच्या निधनाच्या (Suresh Kalmadi death) वृत्ताने राजकीय आणि क्रीडा वर्तुळात शोककळा पसरली आहे. पुण्याच्या राजकारणातील ‘सबसे बड़ा खिलाड़ी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या नेत्याचा प्रवास अनेक चढउतारांनी भरलेला राहिला.
सुरेश कलमाडी यांनी आपल्या दीर्घ राजकीय आणि क्रीडा कारकीर्दीत अनेक महत्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. भारतीय हवाई दलातील वैमानिक म्हणून सुरुवात करून पुढे पुण्याचे खासदार, केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री आणि भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेचे अध्यक्ष (Indian Olympic Association history) म्हणूनही त्यांनी काम पाहिले. त्यांच्या जीवनप्रवासात उल्लेखनीय यशोप्राप्तींसोबतच गंभीर वादही राहिले. विशेषतः २०१० च्या राष्ट्रकुल स्पर्धेतील भ्रष्टाचाराच्या आरोपांमुळे (2010 Commonwealth Games corruption) सुरेश कलमाडी यांची प्रतिमा मलिन झाली. आज त्यांच्या निधनाच्या पार्श्वभूमीवर अनेक माध्यमांत त्यांचे जीवनचरित्र आणि कार्याचा आढावा घेतला जात आहे. जणू एक शोकलेख (Suresh Kalmadi obituary) त्यांच्या आठवणींना उजाळा देत आहे. कलमाडी यांच्या मृत्यूने (Suresh Kalmadi death) पुणे शहराच्या राजकारणातील एका वादळी पर्वाचा अंत झाल्याची भावना अनेकजण व्यक्त करत आहेत.
प्रारंभिक जीवन: वैमानिक ते राजकारणी
सुरेश कलमाडी यांचा जन्म १ मे १९४४ रोजी मद्रास (Chennai) येथे झाला आणि त्यांचे बालपण व शिक्षण पुण्यात झाले. त्यांनी पुण्यातील सेंट विन्सेंट विद्यालयात शालेय शिक्षण घेतले. त्यानंतर खडकवासला येथील नॅशनल डिफेन्स अकॅडमी (NDA) मध्ये प्रशिक्षण पूर्ण केले. १९६४ साली कलमाडी यांनी भारतीय हवाई दलात फायटर पायलट (वैमानिक) म्हणून नियुक्ती मिळवली. १९६५ आणि विशेषतः १९७१ च्या भारत-पाक युद्धात त्यांनी शौर्याने सहभाग घेतला. देशसेवेची काही वर्षे पूर्ण केल्यानंतर १९७४ साली त्यांनी हवाई दलातून अकाली निवृत्ती स्विकारली.
सेनेतून निवृत्त झाल्यानंतर सुरेश कलमाडी यांनी सार्वजनिक जीवनात प्रवेश केला. १९७०च्या दशकात पुण्यात काँग्रेस पक्षाच्या (Indian National Congress) युवक चळवळीशी ते सक्रियपणे जोडले गेले. १९७७ साली पुणे शहर युवक काँग्रेस अध्यक्षपदाची जबाबदारी त्यांनी संभाळली. त्यानंतर १९८१ ते १९८६ या कालावधीत त्यांनी भारतीय युवक काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्षपद भूषवले. काँग्रेस पक्षात (Suresh Kalmadi Congress) एका उत्साही तरुण नेत्याच्या रूपात त्यांची भरभराट झाली. त्यांना दिवंगत संजय गांधी यांचे निकटवर्ती मानले जात असे, ज्यामुळे त्यांना दिल्लीत लवकर ओळख मिळाली.
सुरेश कलमाडी यांची राजकीय उंच भरारी लवकर सुरू झाली. अवघ्या ३८व्या वर्षी, १९८२ सालीच त्यांची राज्यसभा सदस्य म्हणून निवड झाली. त्यांनी सलग चार वेळा राज्यसभेत प्रतिनिधित्व केले (प्रथम १९८२ आणि नंतर १९८४, १९९४, १९९८ अशा प्रवेशांसह २००४ पर्यंत ते उच्च सदनात होते). या काळात विविध संसदीय समित्यांवर काम करताना त्यांनी आपली छाप सोडली. या प्रारंभीच्या अनुभवातूनच त्यांच्या पुढील राजकीय कारकीर्दीची (Suresh Kalmadi political career) पायाभरणी झाली.
पुणेचा खासदार ते केंद्रीय मंत्री
सुरेश कलमाडी यांनी १९९०च्या दशकात प्रत्यक्ष लोकसभेची निवडणूक लढवून संसदेवर जाण्याचा निर्णय घेतला. १९९६ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत त्यांनी पुणे लोकसभा मतदारसंघातून (Suresh Kalmadi Pune MP) विजय मिळवला आणि प्रथमच खालच्या सभागृहात प्रवेश केला. पुढील कारकिर्दीत काही चढउतार आले तरी पुण्याच्या या नेत्याने २००४ आणि २००९ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये पुन्हा पुण्यातून खासदारकी मिळवली. एकंदरित त्यांनी तीन वेळा लोकसभा सदस्य म्हणून प्रतिनिधित्व केले. तसेच, काँग्रेसने त्यांना केंद्रातही संधी दिली. १९९५-९६ दरम्यान पी. व्ही. नरसिंहराव यांच्या मंत्रिमंडळात कलमाडी हे केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री होते.
खालील तक्त्यात सुरेश कलमाडी यांच्या संसदीय व राजकीय पदांची माहिती दिली आहे:
| पद आणि प्रतिनिधित्व | कालावधी |
| राज्यसभा खासदार (मार्फत काँग्रेस) | १९८२-१९८६, १९८६-१९९२, १९९४-२०००, १९९८-२००४ (चार वेळा) |
| लोकसभा खासदार (पुणे मतदारसंघ) | १९९६-१९९८, २००४-२००९, २००९-२०१४ (तीन वेळा) |
| केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री | १९९५-१९९६ |
पुण्याचे प्रतिनिधित्व करत असताना कलमाडी यांनी शहराच्या विकासातही आपला ठसा उमटवला. रेल्वे राज्यमंत्री पदावर असताना पुणे रेल्वे स्थानकास स्वतंत्र रेल्वे विभागाचा दर्जा मिळवून दिला, तसेच पुण्यातून अनेक नवीन गाड्यांचे संचलन सुरू केले. ते भारतीय संसदेत रेल्वे अर्थसंकल्प सादर करणारे एकमेव राज्य मंत्री होते असा उल्लेख आढळतो. पुण्यात माहिती-तंत्रज्ञान, उद्योग आणि क्रीडा सुविधांचा विकास करण्यासाठी त्यांनी पुढाकार घेतला. बालेवाडी क्रीडा संकुल उभारणी, पुणे आंतरराष्ट्रीय मॅरेथॉनची सुरुवात यांसारख्या उपक्रमांमध्ये त्यांचा हात होता. २००४ नंतर त्यांनी पुण्यात मेट्रो रेल्वेसाठी पाठपुरावा सुरू केला आणि ‘अॅडव्हांटेज पुणे’ सारख्या परिषदा भरवून शहरात गुंतवणूक आणण्याचा प्रयत्न केला.
पुण्याच्या स्थानिक राजकारणातही कलमाडी यांनी दीर्घकाळ दबदबा ठेवला. शहराच्या महापालिकेतील सत्ताकारणात त्यांच्या गटाची चलती होती. ‘कलमाडी गट’ असा शब्दप्रयोग पुण्यात प्रचलित झाला होता, कारण अनेक वर्षे त्यांनी अप्रत्यक्षपणे एकछत्री अंमल गाजवला होता.
काँग्रेस पक्ष संघटनेतही कलमाडी यांनी काही काळ महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००३-०४ मध्ये ते काँग्रेस संसदीय पक्षाचे खजिनदार आणि त्यानंतर पक्षाचे सचिव होते. या कालावधीत त्यांनी पक्षात आणि पुण्यात आपली पकड मजबूत ठेवली होती. २०१४ लोकसभा निवडणुकीत मात्र काँग्रेसने कलमाडी यांना उमेदवारी दिली नाही, आणि पुण्यात काँग्रेसचा पराभव झाला; त्यामुळे कलमाडी यांच्या संसदीय कारकीर्दीचा तो शेवट ठरला.
क्रीडा संस्था आणि स्पर्धांचे नेतृत्व
राजकारणाबरोबरच सुरेश कलमाडी यांनी भारतीय क्रीडा प्रशासनातही मोठा दबदबा निर्माण केला. त्यांनी राष्ट्रीय तसेच आशियाई स्तरावरील क्रीडा संघटनांचे नेतृत्व केले. १९८७ ते २००५ दरम्यान ते ऍथलेटिक्स फेडरेशन ऑफ इंडिया (भारतीय ऍथलेटिक्स महासंघ) चे अध्यक्ष होते. १९९६ साली ते भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेचे अध्यक्ष झाले व तब्बल १६ वर्षे (१९९६-२०१२) त्यांनी हा पदभार सतत सांभाळला. तसेच २००० सालापासून त्यांनी आशियाई ऍथलेटिक्स असोसिएशनचे अध्यक्षपद भूषवले, जे २०१३ पर्यंत कायम राहिले. या दीर्घ काळाच्या नेतृत्वाबद्दल त्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही ओळख मिळाली.
कलमाडी यांच्या नेतृत्त्वाखाली भारताने अनेक महत्त्वाच्या क्रीडा स्पर्धांचे यशस्वी आयोजन केले. पुणे येथे २००८ साली राष्ट्रकुल युवा क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Youth Games) भरवण्यात आल्या. तसेच २००३ मध्ये हैद्राबाद येथे Afro-Asian Games (आफ्रो-एशियन गेम्स) आयोजित करण्यात आले, ज्यातही कलमाडी यांची भूमिका होती. विविध राज्यांमध्ये राष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन करण्यातही त्यांनी पुढाकार घेतला होता. पुणे शहरात बालेवाडी-महाळुंगे येथे आधुनिक क्रीडा संकुल उभारण्यातही त्यांनी पाठपुरावा केला, ज्यामुळे शहराला क्रीडा केंद्र म्हणून ओळख मिळाली.
क्रीडा क्षेत्रातील त्यांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीला काही काळानंतर काळीमा फासला गेला. २०११ मध्ये राष्ट्रकुल स्पर्धेच्या घोटाळ्यानंतर कलमाडी यांना भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा द्यावा लागला. त्यांच्या दीर्घकालीन सत्तेमुळे संघटनेच्या कामकाजात निष्काळजीपणा आणि गैरप्रकार झाल्याचे आरोप आले (IOA controversy). आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीने देखील २०१२ साली भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेवर निलंबन घातले होते, ज्यामागे निवडणुकीतील अनियमितता हा मुद्दा होता. देशांतर्गत पातळीवर अनेक क्रीडा संघटनांमध्ये अशा प्रकारच्या गैरव्यवस्थापनामुळे (Indian sports mismanagement) सुधारणा घडवण्याची मागणी पुढे आली.
कलमाडी यांचे क्रीडा क्षेत्रातील स्थान इतके मजबूत होते की २०१६ साली भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेने त्यांना आजीवन मुख्य (लाईफटाइम प्रेसीडेंट/पॅट्रन) पद देण्याचा प्रस्ताव ठेवला. परंतु या निर्णयावर सर्वत्र टीका झाल्याने त्यांनी ते पद स्विकारण्यास नकार दिला आणि “सध्या त्यासाठी उचित वेळ नाही” असे सांगितले.
दिल्ली राष्ट्रकुल स्पर्धा २०१० – गर्वानंतर गर्ता
भारताने प्रथमच २०१० साली राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांचे यजमानपद मिळवले तेव्हा देशभर उत्साहाचे वातावरण होते. सुरेश कलमाडी हे या स्पर्धांच्या आयोजक समितीचे अध्यक्ष (Suresh Kalmadi Commonwealth Games) होते. मात्र दिल्लीत पार पडलेल्या या स्पर्धेतील गैरव्यवस्था (CWG mismanagement) आणि आर्थिक गैरव्यवहारांनी अखेर हा मोठा घोटाळा (CWG scandal) म्हणून उजेडात आला. स्पर्धा जिंकूनसुद्धा देशाच्या प्रतिमेला धक्का बसला. आयोजनापूर्वी आणि स्पर्धेदरम्यान अनेक वाद निर्माण झाले:
- स्पर्धेची स्थळे, स्टेडियम आणि इन्फ्रास्ट्रक्चरचे काम मोठ्या विलंबाने पूर्ण झाले. मुदतवाढीमुळे खर्च कोट्यवधीने वाढत गेला आणि अंतिम क्षणी गडबडगडबड करून सोयी-सुविधा उभ्या करण्यात आल्या.
- खेळाडूंसाठी उभारलेल्या वसतिगृह (ॲथलीट्स व्हिलेज) आणि इतर सुविधा निकृष्ट दर्जाच्या आढळल्या. काही परदेशी खेळाडूंनी वसतिगृहातील अस्वच्छता आणि गैरसोयींवर तीव्र शब्दांत टीका केली.
- स्पर्धेसाठी खरेदी केलेल्या किंवा भाड्याने घेण्यात आलेल्या वस्तूंमध्ये अफाट भ्रष्टाचार झाल्याचे आरोप आहेत. उदाहरणार्थ, स्वच्छता उपकरणे, फर्निचर, टाइमिंग यंत्रणा इत्यादींसाठी बाजारभावापेक्षा कितीतरी पटीने जादा किंमत देऊन कंत्राटे दिली गेली.
- निविदा (टेंडर) प्रक्रियेचा केवळ देखावा करण्यात आला आणि निवडक कंपन्यांना कंत्राटे वाटल्याचे सांगितले गेले. यात सरकारी कोषाला मोठा आर्थिक फटका बसल्याचे पुढे आले.
या सगळ्या प्रकारामुळे भारताची आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिमा मलिन झाली. तसेच देशांतर्गत राजकीय व प्रशासनिक वर्तुळात खळबळ माजली. सुरेश कलमाडी यांच्यासह आयोजक मंडळातील इतर काही अधिकाऱ्यांची चौकशी सुरू झाली. अखेर CBI ने २०११ मध्ये कलमाडी यांच्याविरोधात भ्रष्टाचार व फसवणुकीचा गुन्हा दाखल करून त्यांना अटक (Suresh Kalmadi arrest) केली. पुढे हा CBI तपास (Commonwealth Games CBI case) आणि न्यायालयीन लढाई अनेक वर्षे चालू राहिली (खालील तक्ता पहा).
| वर्ष / तारीख | प्रकरणातील प्रमुख घटना |
| ऑक्टोबर २०१० | दिल्ली येथे राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन; स्पर्धेदरम्यान सुविधांची गैरव्यवस्था आणि आर्थिक गैरव्यवहारांचे आरोप उजेडात आले. |
| एप्रिल २०११ | CBI (केंद्रीय अन्वेषण ब्युरो) तर्फे सुरेश कलमाडी आणि इतरांविरुद्ध भ्रष्टाचार व कटकारस्थानाचा गुन्हा दाखल; राष्ट्रकुल स्पर्धेच्या वेळी झालेल्या एका करारातील गैरप्रकारांसाठी कलमाडी यांना अटक. काँग्रेस पक्षाने त्यांना तत्काळ निलंबित करून दूर केले. |
| जानेवारी २०१२ | सुमारे नऊ महिने तुरुंगात राहिल्यानंतर दिल्ली उच्च न्यायालयाने कलमाडी यांना जामिनावर मुक्त केले. त्यानंतर ते सक्रिय राजकारण व क्रीडा पदांपासून दूर राहिले. |
| फेब्रुवारी २०१६ | CBI ने २०१४ साली एका केसमध्ये सादर केलेला क्लोजर रिपोर्ट (पुरावे अपर्याप्त असल्याने) दिल्ली न्यायालयाने स्वीकारला. त्या प्रकरणातील कलमाडी यांच्यावरील आरोप निष्पन्न झाले नाहीत. |
| एप्रिल २०२५ | जवळपास १३ वर्षांनंतर, राष्ट्रकुल घोटाळ्यातील आर्थिक गैरव्यवहार (मनी लॉंडरिंग) प्रकरणातही दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने ED (अंमलबजावणी संचालनालय) चा अहवाल मान्य करत तपास बंद केला. कलमाडी यांना सर्व कायदेशीर आरोपांतून मुक्तता मिळाली, परंतु या प्रक्रियेत त्यांच्या प्रतिष्ठेला मोठा धक्का बसला होता. |
देशाच्या क्रीडा इतिहासातील या अध्यायामुळे लोकांच्या मनात व्यवस्थेतील भ्रष्टाचाराविरोधी संताप उसळला. सुरेश कलमाडी यांची वर्षानुवर्षांची कामगिरीदेखील या घोटाळ्याच्या चर्चेत झाकोळली गेली. त्यांच्या वरवर चमकदार कारकिर्दीला या घटनांनी कलंक लागला, ज्याची छाप त्यांनी आयुष्यभर सोसली.
UPA काळातील घोटाळ्यांचे पडसाद
२०१० च्या राष्ट्रकुल स्पर्धा घोटाळ्याने देशात हलचल माजवली त्या काळातच इतरही काही प्रचंड भ्रष्टाचार प्रकरणे उघडकीस येत होती. विशेषतः २जी स्पेक्ट्रम वाटप घोटाळा (2008) आणि नंतर कोळसा ब्लॉक वाटप घोटाळा (2012) या सारख्या प्रकरणांनी UPA सरकारची प्रतिमा डागाळली होती. उच्च पातळीवरील या भ्रष्टाचारांच्या (UPA corruption scandals) विरोधात जनमानसात प्रचंड रोष निर्माण झाला. अण्णा हजारे यांच्या नेतृत्वाखाली २०११ साली भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलन उभे राहिले, ज्यामुळे केंद्र सरकारवर दबाव वाढला.
केंद्रातील काँग्रेस-नेतृत्वाच्या UPA सरकारला या सततच्या आरोपांचा फटका बसला. “भ्रष्टाचारी सरकार बदलून साफसुथरे नेतृत्व आणा” ही भावना सर्वसामान्य जनतेत वाढीस लागली (2G and CWG scams impact). २०१४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत भ्रष्टाचाराचा मुद्दा मतदारांसमोर प्रमुख झाला (2014 elections corruption). भाजपने पंतप्रधानपदाचे उमेदवार नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली स्वच्छ प्रशासन आणि परिवर्तनाचे आश्वासन दिले. राष्ट्रकुल स्पर्धा घोटाळा, २जी स्पेक्ट्रम घोटाळा यांसारख्या घटनांनी काँग्रेसला जबर राजकीय फटका बसला आणि अनेक वर्षांच्या सत्तेनंतर २०१४ मध्ये UPA सरकारचा पराभव झाला. भाजपच्या नेतृत्वाखालील NDA सत्तेवर आले; या विजयामागे भ्रष्टाचाराविरोधी जनभावनेची मोठी भूमिका होती (2014 BJP election victory reasons).
खालील तक्त्यात UPA कालखंडातील काही गाजलेले भ्रष्टाचार प्रकरणे आणि त्यांचे अंदाजित वित्तीय परिणाम दर्शवले आहेत:
| घोटाळा | अंदाजित गैरव्यवहार / तोटा |
| २जी स्पेक्ट्रम घोटाळा (2008) | ₹१.७६ लाख कोटींचा अनुमानित तोटा (CAG अहवालानुसार) |
| २०१० राष्ट्रकुल स्पर्धा घोटाळा | ₹70,000 कोटींच्या आसपास रकमेचा गैरव्यवहार झाल्याचा अंदाज |
| कोळसा आवंटन घोटाळा (2012) | ₹१.८६ लाख कोटींचा अंदाजित तोटा (CAG अहवाल) |
या सर्व घोटाळ्यांच्या परिणामी भारतीय राजकारणात मोठी उलथापालथ झाली. काँग्रेस पक्षाला (Suresh Kalmadi Congress) जनतेच्या रोषाचा सामना करावा लागला आणि भ्रष्टाचार हाच केंद्रबिंदू बनून भारतीय राजकारणात पारदर्शकतेची मागणी जोर धरू लागली (Corruption in Indian politics). सुरेश कलमाडी यांच्या राष्ट्रकुल घोटाळ्यामुळेही या परिवर्तनात हातभार लागला असे म्हणता येईल. या प्रकरणानंतर क्रीडा प्रशासनात सुधारणा करण्याची मागणीदेखील मोठ्या प्रमाणावर पुढे आली.
अखेरची वर्षे आणि विरासत
राष्ट्रकुल घोटाळ्यानंतर सुरेश कलमाडी यांची राजकीय पडझड झाली. काँग्रेसने त्यांना पक्षातून निलंबित ठेवल्यामुळे आणि न्यायालयीन प्रकरणांमुळे त्यांनी सक्रिय राजकारणापासून माघार घेतली. क्रीडा संस्थांमधूनही त्यांचा रस कमी झाला. पुढील वर्षांत ते सार्वजनिक आयुष्यात फारसे दिसले नाहीत. प्रकृती खालावत गेल्याने ते पुण्यात स्थिरावले होते. अखेरीस ६ जानेवारी २०२६ रोजी पुण्यातील दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालयात दीर्घ आजाराने त्यांचे निधन झाले. मृत्यूसमयी त्यांचे वय ८१ वर्षे (काही वृत्तांनुसार ८२) होते. त्यांच्या पश्चात पत्नी मीरा, दोन मुली आणि एक मुलगा असा परिवार आहे.
सुरेश कलमाडी यांच्या प्रदीर्घ प्रवासाकडे पाहिले असता त्यांची राजकीय आणि क्रीडा विरासत (Political legacy of Suresh Kalmadi) मिश्र स्वरूपाची आहे. एकीकडे त्यांनी पुणे शहराच्या विकासासाठी आणि देशातील क्रीडा क्षेत्रासाठी मोलाचे प्रयत्न केले. पुण्यात आयटी पार्क, मेट्रो प्रकल्पांची पायाभरणी, आंतरराष्ट्रीय क्रीडा सुविधा उभारणी यांत त्यांचा वाटा होता. भारतीय क्रीडा संघटनांमध्ये त्यांनी दशकानुदशके नेतृत्व केले. तसेच पुणे आंतरराष्ट्रीय मॅरेथॉन (१९८३ पासून), पुणे फेस्टिव्हल आणि पुणे आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव यांसारखे उपक्रम सुरू करून शहराचा सांस्कृतिक चेहराही उजळवण्याचा प्रयत्न केला. या दृष्टिने त्यांची कामगिरी (Suresh Kalmadi achievements) उल्लेखनीय ठरते. मात्र दुसरीकडे, त्यांच्या नावाशी कायम वादग्रस्तप्रकरणे (Suresh Kalmadi controversies) जोडली गेली. विशेषतः राष्ट्रकुल स्पर्धेचा भ्रष्टाचार त्यांच्यासाठी एक काळा डाग बनला. त्या घटनेमुळे लोकसभेत त्यांच्या पक्षालाही किंमत मोजावी लागली. अनेकांना कलमाडी यांचे नाव हे भारतातील राजकीय भ्रष्टाचाराचे प्रतीक वाटू लागले होते.
तरीसुद्धा अनेक नेत्यांनी कलमाडी यांच्या निधनानंतर (Suresh Kalmadi death) त्यांना आदरांजली अर्पण करताना त्यांच्या योगदानाची दखल घेतली. पुण्याचे विद्यमान व माजी लोकप्रतिनिधी, पक्षनिरपेक्ष नेते अशा सर्वांनी त्यांच्या कुटुंबियांच्या दुःखात सहभागी होत श्रद्धांजली व्यक्त केली. सुरेश कलमाडी यांनी पुण्यातील राजकारण, क्रीडा आणि सामाजिक क्षेत्रावर जो प्रभाव टाकला, त्याची चर्चा त्यांच्या जाण्यानंतरही होत राहील. एक वादग्रस्त पण प्रभावशाली प्रवास म्हणून सुरेश कलमाडी यांचे नाव भारतीय सार्वजनिक जीवनात सदैव स्मरणात राहील.
