Attack On Kharg Island : मध्यपूर्वेतील संघर्ष आता एका अत्यंत विनाशकारी वळणावर येऊन पोहोचला आहे. अमेरिकन वायुसेनेने इराणच्या धोरणात्मकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या ‘खर्ग’ (Kharg Island) बेटांवर भीषण क्षेपणास्त्र हल्ला केल्याची अधिकृत घोषणा केली आहे. या लष्करी कारवाईत अमेरिकेने इराणचे प्रमुख लष्करी तळ उद्ध्वस्त केल्याचा दावा केला असून, खुद्द अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या हल्ल्याचा थरारक व्हिडिओ प्रसारित केला आहे. इराणच्या लष्करी शक्तीवर अमेरिकेने केलेला हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा आणि विध्वंसक हल्ला मानला जात आहे.
राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या मोहिमेबाबत अधिक माहिती देताना स्पष्ट केले की, खर्ग बेटावरील इराणच्या प्रत्येक लष्करी तळाला अमेरिकेने अचूक लक्ष करून ते बेचिराख केले आहे. “इराणची आक्रमकता रोखण्यासाठी ही कारवाई अनिवार्य होती. आम्ही त्या बेटांवरील इराणची सर्व लष्करी क्षमता पूर्णपणे निकामी केली आहे,” असे ट्रम्प यांनी यावेळी नमूद केले. तथापि, या हल्ल्यात अमेरिकेने एक महत्त्वपूर्ण रणनीती अवलंबल्याचेही समोर आले आहे. खर्ग बेटावर इराणचे मुख्य तेल निर्यात केंद्र (Oil Export Terminal) असले, तरी अमेरिकेने तेथील तेलाशी संबंधित पायाभूत सुविधांना (Infrastructure) कोणताही धक्का लावलेला नाही.
तेल केंद्रांवरील पायाभूत सुविधा नष्ट न करण्याच्या निर्णयामागे जागतिक तेल बाजारपेठेतील संभाव्य अस्थिरता रोखणे, हा मुख्य उद्देश असल्याचे सांगण्यात येत आहे. इराणची लष्करी ताकद मोडीत काढतानाच, जागतिक अर्थव्यवस्थेला बसणारा मोठा फटका टाळण्यासाठी अमेरिकेने केवळ लष्करी लक्ष्यांवरच (Military Targets) लक्ष केंद्रित केले. या हल्ल्यामुळे इराणच्या तेल निर्यातीवर जरी तांत्रिक परिणाम होणार नसला, तरी त्या केंद्राच्या सुरक्षेसाठी तैनात असलेली इराणची सर्व संरक्षण यंत्रणा आता पूर्णपणे कोलमडली आहे. या भीषण हल्ल्यानंतर मध्यपूर्वेतील तणाव आता अत्युच्च पातळीवर पोहोचला असून, इराण यावर काय प्रत्युत्तर देणार, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/116224905719469197
इराणवरील अमेरिकन हल्ल्याचा थरारक व्हिडिओ प्रसारित; होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत अडथळा आणल्यास पूर्ण विनाशाचा ट्रम्प यांचा इशारा-
अमेरिकेने इराणच्या ‘खर्ग’ बेटांवरील लष्करी तळांवर केलेल्या भीषण कारवाईचे दृश्य स्वरूप आता जगासमोर आले आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या मोहिमेचा अधिकृत व्हिडिओ जारी केला असून, १ मिनिट ४ सेकंदांच्या या चित्रफितीमध्ये अमेरिकन लष्करी सामर्थ्याचे दाहक दर्शन घडत आहे. या व्हिडिओमध्ये अमेरिकेची अचूक क्षेपणास्त्रे खर्ग बेटावरील इराणच्या लष्करी तळांवर कोसळताना स्पष्ट दिसत असून, अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने केवळ लष्करी लक्ष्यांचा वेध घेण्यात आल्याचे दिसून येते.
या व्हिडिओच्या माध्यमातून अमेरिकेने हे सिद्ध केले आहे की, त्यांच्याकडे इराणच्या कोणत्याही संवेदनशील तळाला क्षणार्धात उद्ध्वस्त करण्याची क्षमता आहे. व्हिडिओत दिसत असल्याप्रमाणे, क्षेपणास्त्रांनी इराणच्या संरक्षण यंत्रणेला भेदून लष्करी छावण्या आणि तळांचे अतोनात नुकसान केले आहे. या मोहिमेत अमेरिकेने जाणीवपूर्वक तेलाच्या पायाभूत सुविधांना धक्का लावलेला नाही; मात्र ही केवळ इराणला दिलेली एक ‘चेतावणी’ असल्याचे अमेरिकेने स्पष्ट केले आहे.
या लष्करी कारवाईसोबतच अमेरिकेने इराण आणि त्यांच्या समर्थकांना अत्यंत कठोर शब्दांत इशारा दिला आहे. “होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणारी आंतरराष्ट्रीय जहाजांची वाहतूक ही जागतिक व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. जर इराणने किंवा इतर कोणत्याही देशाने या मार्गात अडथळा आणण्याचा प्रयत्न केला, तर अमेरिका गप्प बसणार नाही,” असे अमेरिकन प्रशासनाने म्हटले आहे. जर जहाजांच्या मुक्त आणि सुरक्षित मार्गात कोणताही व्यत्यय आणला, तर खर्ग बेटावर सध्या सुरक्षित ठेवण्यात आलेल्या तेलाच्या सर्व पायाभूत सुविधा आणि निर्यात केंद्रेही त्वरित नष्ट केली जातील, असा थेट इशारा अमेरिकेने दिला आहे.
या हल्ल्यामुळे मध्यपूर्वेतील स्थिती आता ‘आर-पार’च्या लढाईत रूपांतरित झाली आहे. एका बाजूला अमेरिका आपली लष्करी ताकद दाखवत असताना, दुसरीकडे जागतिक बाजारपेठेला इंधन पुरवठ्याची चिंता सतावत आहे. खर्ग बेटांवरील या निवडक (Surgical) हल्ल्यांनंतर आता इराण यावर काय प्रतिक्रिया देतो, यावर संपूर्ण जगाचे भवितव्य अवलंबून आहे.
खर्ग बेटाचा इतिहास आणि अमेरिकेची बदललेली रणनीती; जागतिक तेल बाजारपेठेतील इराणचे स्थान आणि कार्टर-रेगन कालखंडातील धोरणे-
अमेरिकेने इराणच्या ‘खर्ग’ बेटावर केलेला अलीकडील हल्ला हा केवळ लष्करी कारवाई नसून तो दशकांच्या राजनैतिक मर्यादेचा भंग मानला जात आहे. खर्ग बेटाचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी इराणची जागतिक तेल बाजारपेठेतील ताकद आणि अमेरिकेच्या माजी राष्ट्राध्यक्षांनी यापूर्वी घेतलेल्या भूमिकांचा आढावा घेणे आवश्यक आहे. इराण हा ‘ओपेक’ (OPEC) या खनिज तेल उत्पादक देशांच्या संघटनेतील तिसरा सर्वात मोठा उत्पादक देश असून, जागतिक तेल पुरवठ्यात त्याचा वाटा सुमारे ४.५% इतका मोठा आहे.
इराणचे तेल वैभव आणि खर्ग बेटाचे महत्त्व-
इराण दररोज अंदाजे ३.३ दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल आणि १.३ दशलक्ष बॅरल कंडेन्सेटसह इतर द्रव पदार्थांचे उत्पादन करतो. इराणच्या विस्तीर्ण तेल क्षेत्रांमधून पाईपलाईनद्वारे येणारे कच्चे तेल खर्ग बेटावर गोळा केले जाते. हे बेट इराणसाठी तेल निर्यातीचे मुख्य केंद्र (Export Hub) असल्याने, इराणच्या अर्थव्यवस्थेची ही जणू ‘जीवनवाहिनी’ आहे. म्हणूनच, इराणच्या शत्रू राष्ट्रांसाठी हे बेट नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र राहिले आहे, परंतु त्याच्या संवेदनशीलतेमुळे आजवर त्यावर थेट हल्ला करण्याचे धाडस कोणीही केले नव्हते.
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: कार्टर आणि रेगन यांचे धोरण-
इतिहासाची पाने उलटली असता असे दिसते की, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष जिमी कार्टर यांनी इराणमधील क्रांतीनंतर त्या देशावर कडक आर्थिक निर्बंध लादले होते. मात्र, जागतिक अर्थव्यवस्थेला बसणारा फटका लक्षात घेऊन त्यांनी खर्ग बेटावर हल्ला करण्याचे आदेश कधीही दिले नाहीत. त्यानंतर १९८० च्या दशकात गाजलेल्या ‘इराण-इराक टँकर युद्धा’दरम्यान तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष रोनाल्ड रेगन यांनी सागरी मार्गांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले होते. त्यावेळी अमेरिकेने इराणची काही जहाजे आणि क्षेपणास्त्र तळांना निश्चितपणे लक्ष्य केले होते, परंतु खर्ग बेटाला धक्का लावण्याचे टाळले होते.
इराणची विक्रमी तेल निर्यात आणि अमेरिकेचा लष्करी प्रहार; खर्ग बेटांवरील हल्ल्यामागे ‘आर्थिक कोंडी’चे मोठे कारण?
अमेरिकेने इराणच्या खर्ग बेटांवर केलेल्या भीषण हल्ल्यामागे केवळ लष्करी संघर्ष नसून, त्यामागे एक मोठे आर्थिक कारण दडलेले असल्याची चर्चा आता जागतिक स्तरावर सुरू झाली आहे. या हल्ल्याच्या काही दिवस आधी इराणने आपली तेल निर्यात अनपेक्षितपणे विक्रमी पातळीवर नेली होती. इराणची ही वाढती आर्थिक ऊर्मी आणि जागतिक तेल बाजारातील त्यांचे वाढते वर्चस्व अमेरिका व इस्रायलला खटकल्यानेच हा ‘सर्जिकल स्ट्राईक’ करण्यात आल्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे.
जेपी मॉर्गनच्या अहवालातील खळबळजनक आकडेवारी-
प्रसिद्ध जागतिक वित्तीय संस्था ‘जेपी मॉर्गन’ने प्रसिद्ध केलेल्या आकडेवारीनुसार, १५ ते २० फेब्रुवारी २०२६ दरम्यान इराणने आपल्या तेल निर्यातीचा वेग कमालीचा वाढवला होता. या काळात इराणने खर्ग बेटावरून दररोज ३ दशलक्ष (३० लाख) बॅरलपेक्षा जास्त कच्चे तेल जहाजांमध्ये भरले. इराणची सर्वसाधारण निर्यात पातळी ही प्रतिदिन १.३ ते १.६ दशलक्ष बॅरलच्या आसपास असते. याचा अर्थ, केवळ पाच दिवसांच्या कालावधीत इराणने आपल्या सामान्य क्षमतेच्या तिप्पट वेगाने तेल निर्यात करून जागतिक बाजारात मोठा साठा पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला.
अमेरिकेच्या कारवाईमागील रणनीती-
इराणवर अमेरिकेचे कठोर निर्बंध असतानाही इतक्या मोठ्या प्रमाणात तेल निर्यात होणे, हे अमेरिकेच्या धोरणांना खुले आव्हान मानले जात होते. इराणने तेलाच्या विक्रीतून मिळवलेला हा पैसा आपल्या लष्करी शक्तीच्या विस्तारासाठी आणि अण्वस्त्र कार्यक्रमासाठी वापरू नये, ही अमेरिकेची मुख्य चिंता आहे. म्हणूनच, इराणची ही ‘आर्थिक रसद’ तोडण्यासाठी खर्ग बेटावरील लष्करी तळांना लक्ष्य करणे ही ट्रम्प प्रशासनाची एक सुनियोजित रणनीती असल्याचे बोलले जात आहे. इराणची निर्यात क्षमता ज्या केंद्रावर अवलंबून आहे, त्या खर्ग बेटावर लष्करी दहशत निर्माण करून अमेरिकेने इराणच्या अर्थव्यवस्थेला एक प्रकारे ‘चेकमेट’ देण्याचा प्रयत्न केला आहे.
खर्ग बेटावरील हल्ल्याचा भारतावर होणारा परिणाम: इंधन दरवाढ आणि महागाईच्या चिंतेने भारतीय अर्थव्यवस्था ग्रासणार?
१. कच्च्या तेलाच्या किमतीत भडका आणि पेट्रोल-डिझेल महागणार-
भारत हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा तेल आयातदार देश आहे. इराणच्या खर्ग बेटावरून होणाऱ्या तेल निर्यातीत व्यत्यय आल्यास जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाचा (Brent Crude) तुटवडा निर्माण होईल. पुरवठा कमी आणि मागणी जास्त या समीकरणामुळे कच्च्या तेलाचे दर प्रति बॅरल १०० डॉलरच्या पार जाण्याची भीती आहे. याचा थेट परिणाम भारतात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती वाढण्यावर होईल. इंधन महागल्यास मालवाहतूक खर्च वाढतो, ज्याचा परिणाम भाजीपाला, फळे आणि दैनंदिन गरजेच्या वस्तूंच्या किमती वाढण्यावर होऊन सर्वसामान्यांचे बजेट कोलमडेल.
२. होर्मुझची सामुद्रधुनी आणि व्यापार संकट?
खर्ग बेट हे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ स्थित आहे. या मार्गातून जगातील एकूण तेल व्यापाराचा एक पंचमांश (२०%) भाग जातो. अमेरिकेच्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून जर इराणने हा सागरी मार्ग बंद केला, तर भारताचा पश्चिम आशियाशी होणारा व्यापार पूर्णपणे ठप्प होईल. भारताला केवळ तेलच नव्हे, तर नैसर्गिक वायूचा (LNG) पुरवठा मिळवणेही कठीण होईल. अशा परिस्थितीत भारताला लांबच्या मार्गाने आयात करावी लागेल, ज्यामुळे जहाजांचे भाडे आणि विमा हप्त्यांमध्ये (Insurance Premium) प्रचंड वाढ होईल.
३. ‘पीएनजी’ आणि ‘एलपीजी’च्या किमतींवर परिणाम-
भारतात गॅस सिलेंडरची टंचाई आधीच जाणवत असताना, या हल्ल्यामुळे नैसर्गिक वायूच्या आयातीत अडथळे येतील. पाईपलाईन गॅस (PNG) आणि घरगुती सिलेंडर (LPG) च्या किमती आंतरराष्ट्रीय दरांशी जोडलेल्या असतात. खर्ग बेटावरील अस्थिरतेमुळे आयातीचा खर्च वाढल्यास, सरकारला गॅसच्या किमतीत वाढ करणे भाग पडेल.
४. भारतीय रुपयावर दबाव आणि शेअर बाजारातील पडझड-
कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे भारताचे ‘इंपोर्ट बिल’ (आयात खर्च) वाढेल, ज्यामुळे देशाची चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) वाढते. यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य कमकुवत होईल. तसेच, युद्धाच्या सावटामुळे परकीय गुंतवणूकदार भारतीय शेअर बाजारातून पैसे काढून घेण्याची शक्यता असल्याने शेअर बाजारात मोठी घसरण पाहायला मिळू शकते, ज्याचा फटका सामान्य गुंतवणूकदारांना बसेल.
