General Naravane Book Controversy : भारतीय लष्कराचे माजी प्रमुख जनरल मनोज मुकुंद नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ (Four Stars of Destiny) या अद्याप प्रकाशित न झालेल्या आत्मचरित्राच्या कथित अनधिकृत प्रसारामुळे एक मोठी कायदेशीर खळबळ उडाली आहे. या प्रकरणाची गंभीर दखल घेत दिल्ली पोलिसांच्या विशेष विभागाने (स्पेशल सेल) प्रतिष्ठित प्रकाशन संस्था ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ यांना औपचारिक नोटीस बजावली आहे. या नोटिशीद्वारे पुस्तकातील संवेदनशील मजकूर सार्वजनिक झालाच कसा, याबाबत सविस्तर खुलासा मागवण्यात आला आहे.
हस्तलिखिताची गोपनियता आणि अनधिकृत वितरण –
जनरल नरवणे यांचे हे आत्मचरित्र त्यांच्या कार्यकाळातील महत्त्वाच्या लष्करी घडामोडींवर प्रकाश टाकणारे असल्यामुळे ते अत्यंत संवेदनशील मानले जात आहे. मात्र, अधिकृत प्रकाशन होण्यापूर्वीच या पुस्तकाचे हस्तलिखित (Manuscript) सोशल मीडिया आणि विविध डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध झाल्याचे निदर्शनास आले आहे. हे हस्तलिखित नेमके कोठून आणि कोणामार्फत प्रसारित झाले, तसेच या प्रक्रियेत कोणाचे हितसंबंध गुंतलेले आहेत, याची चौकशी आता पोलीस करत आहेत.
कायदेशीर कारवाई आणि एफआयआर-
नियमानुसार, लष्करातील वरिष्ठ पदावर राहिलेल्या व्यक्तीने लिहिलेल्या कोणत्याही साहित्याला किंवा आठवणींना प्रसिद्धी देण्यापूर्वी संरक्षण मंत्रालयाची (Ministry of Defence) पूर्वपरवानगी आणि अनिवार्य मंजुरी घेणे आवश्यक असते. या प्रकरणात अद्याप मंत्रालयाकडून अशी कोणतीही मंजुरी मिळाली नसल्याचे स्पष्ट झाले आहे. मंजुरी नसतानाही हस्तलिखिताचा प्रसार होणे हा एक गंभीर स्वरूपाचा ‘गुन्हेगारी कट’ असल्याचे मानून पोलिसांनी याप्रकरणी प्रथम माहिती अहवाल (FIR) दाखल केला आहे.
प्रकाशन संस्थेसमोर स्पष्टीकरणाचे आव्हान-
दिल्ली पोलिसांनी बजावलेल्या नोटिशीमध्ये प्रकाशन संस्थेला काही विशिष्ट प्रश्न विचारण्यात आले आहेत. यामध्ये हस्तलिखिताच्या सुरक्षेसाठी कोणत्या उपाययोजना केल्या होत्या आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर हे लेखन कसे झिरपले, यावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. या आत्मचरित्रामध्ये चीनसोबतचा सीमारेषेवरील तणाव (अग्निवीर योजना किंवा तत्सम धोरणात्मक विषय) यांसारख्या मुद्द्यांवर भाष्य केले असण्याची शक्यता असल्याने, त्याच्या अनधिकृत प्रसारामुळे राष्ट्रीय सुरक्षेवर होणाऱ्या परिणामांचीही तपासणी केली जात आहे.
जनरल नरवणेंच्या आत्मचरित्रावरून राजकीय कलगीतुरा; प्रकाशकांचे स्पष्टीकरण आणि राहुल गांधींचा दावा
माजी लष्करप्रमुख जनरल मनोज मुकुंद नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ या आत्मचरित्राभोवती निर्माण झालेला कायदेशीर पेच आता राजकीय वळण घेऊ लागला आहे. या पुस्तकाच्या हस्तलिखिताचा अनधिकृत प्रसार झाल्याप्रकरणी दिल्ली पोलिसांनी गुन्हा नोंदवल्यानंतर, प्रकाशन संस्था ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ आणि काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्यातील परस्परविरोधी दाव्यांमुळे या प्रकरणातील गुंतागुंत अधिकच वाढली आहे.
प्रकाशन संस्थेचा इशारा आणि स्पष्टीकरण-
वाढता वाद लक्षात घेता, ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ने एक अधिकृत निवेदन प्रसिद्ध केले आहे. या निवेदनात त्यांनी स्पष्ट केले की, पुस्तकाचे औपचारिक प्रकाशन अद्याप झालेले नाही. लष्करी संवेदनशीलता लक्षात घेता, हे पुस्तक सध्या संरक्षण मंत्रालयाच्या (Ministry of Defence) अंतिम मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे. प्रकाशकांनी कठोर शब्दांत इशारा दिला आहे की, “सध्या सोशल मीडियावर फिरत असलेल्या या पुस्तकाच्या कोणत्याही पीडीएफ (PDF) फाईल्स किंवा छापील प्रती या पूर्णतः बेकायदेशीर असून, ते कॉपीराइट कायद्याचे उल्लंघन आहे.” अशा प्रकारे अनधिकृत मजकूर प्रसारित करणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्याचे संकेतही त्यांनी दिले आहेत.
राहुल गांधींचे ट्विट आणि विधानामुळे निर्माण झालेला पेच-
या सर्व घडामोडींवर भाष्य करताना काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी जनरल नरवणे यांच्या २०२३ मधील एका जुन्या सोशल मीडिया पोस्टचा संदर्भ दिला आहे. राहुल गांधी यांच्या मते, जनरल नरवणे यांनी स्वतः एका ट्विटमध्ये “माझे पुस्तक आता उपलब्ध आहे” असे म्हटले होते. याशिवाय, हे पुस्तक प्रसिद्ध ई-कॉमर्स संकेतस्थळ ‘अमेझॉन’वर ‘प्री-ऑर्डर’साठी सूचीबद्ध (Listed) असल्याचेही त्यांनी निदर्शनास आणून दिले. यावरून राहुल गांधी यांनी असा सवाल उपस्थित केला की, “एकतर जनरल नरवणे चुकीची माहिती देत आहेत किंवा प्रकाशन संस्था सत्य लपवत आहे. अशा परिस्थितीत, मी देशाच्या माजी लष्करप्रमुखांच्या शब्दावर विश्वास ठेवणे जास्त पसंत करतो.”
दुसरे स्पष्टीकरण आणि पोलिसांची कारवाई –
राहुल गांधींच्या या आक्षेपानंतर पेंग्विन रँडम हाऊसने तात्काळ दुसरे स्पष्टीकरण जारी केले. त्यांनी स्पष्ट केले की, ऑनलाइन व्यासपीठांवर पुस्तक केवळ ‘प्री-ऑर्डर’ (पूर्व-नोंदणी) साठी उपलब्ध करून देण्यात आले होते, त्याचा अर्थ ते प्रत्यक्ष विक्रीसाठी बाजारात आलेले आहे असा होत नाही. या तांत्रिक बाबीमुळेच गोंधळ निर्माण झाल्याचा दावा प्रकाशकांनी केला आहे.
लष्करी अनुभवांचे संकलन की राजकीय संघर्षाचे अस्त्र? जनरल नरवणेंच्या पुस्तकावरून संसदेत गदारोळ; राहुल गांधींचे सरकारला आव्हान-
माजी लष्करप्रमुख जनरल मनोज मुकुंद नरवणे यांचे आत्मचरित्र ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ सध्या देशातील सर्वात मोठ्या राजकीय वादाचे केंद्र बनले आहे. ज्या पुस्तकाचे अधिकृत प्रकाशन अद्याप रखडलेले आहे, त्यातील काही संवेदनशील उताऱ्यांचा संदर्भ थेट संसदेत देण्यात आल्याने एका नव्या संघर्षाला तोंड फुटले आहे. काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी या पुस्तकातील कथित मजकुराचा आधार घेत केंद्र सरकारवर गंभीर आरोप केल्यामुळे राजकीय वातावरण चांगलेच तापले आहे.
संसदेतील नाट्यमय घडामोडी आणि राहुल गांधींचा दावा-
लोकसभेत सरकारवर टीकास्त्र सोडताना राहुल गांधी यांनी जनरल नरवणे यांच्या आत्मचरित्रातील काही कथित भाग वाचून दाखवण्याचा प्रयत्न केला. २०२० मध्ये भारत आणि चीन दरम्यान प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर (LAC) उद्भवलेल्या तणावाचा उल्लेख करत त्यांनी एक खळबळजनक दावा केला. राहुल गांधींच्या म्हणण्यानुसार, “जेव्हा चीनचे रणगाडे भारतीय सीमेत घुसले होते, तेव्हा दिल्लीतील सर्वोच्च राजकीय नेतृत्व ठोस निर्णय घेण्यास कचरले होते. तत्कालीन लष्करप्रमुखांना ‘तुम्हाला जे योग्य वाटेल ते करा’ असे सांगून नेतृत्व आपली जबाबदारी झटकत होते.” या दाव्यामुळे सत्ताधारी बाकांवरून तीव्र संताप व्यक्त करण्यात आला.
लोकसभा अध्यक्षांचा हस्तक्षेप आणि ‘अप्रकाशित साहित्या’चा पेच-
राहुल गांधींनी पुस्तकातील उतारे वाचण्यास सुरुवात करताच भाजप खासदारांनी जोरदार हरकत घेतली. या वादात हस्तक्षेप करताना लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांनी स्पष्ट केले की, हे साहित्य अद्याप अधिकृतपणे प्रकाशित झालेले नाही. मजकुराची विश्वासार्हता प्रमाणित नसल्यामुळे अशा प्रकारच्या अप्रकाशित साहित्यातील उतारे संसदेच्या कामकाजात उद्धृत करण्यास त्यांनी राहुल गांधींना मनाई केली. नियमावलीचा हवाला देत अध्यक्षांनी हे भाषण रोखले असले, तरी राहुल गांधी यांनी आपला आक्रमक पवित्रा कायम ठेवला.
सभागृहाबाहेर आल्यानंतर राहुल गांधी यांनी माध्यमांसमोर पुस्तकाची एक ‘हार्डबाउंड’ (पक्की बांधणी असलेली) प्रत दाखवून सरकारला थेट आव्हान दिले. “हे पुस्तक अस्तित्वातच नाही” असा दावा करणाऱ्या सरकारला त्यांनी ही प्रत दाखवत प्रत्युत्तर दिले. इतकेच नव्हे, तर “पंतप्रधान नरेंद्र मोदींना या पुस्तकाची एक प्रत भेट देण्याची माझी इच्छा आहे, जेणेकरून त्यांनाही त्यातील वास्तव समजेल,” असा टोलाही त्यांनी लगावला. राहुल गांधींच्या या कृतीमुळे सरकारची कोंडी झाली असून, संरक्षण मंत्रालयाची मंजुरी नसलेले हे पुस्तक त्यांच्यापर्यंत पोहोचलेच कसे, असा सवाल आता उपस्थित केला जात आहे.
हे देखील वाचा – Mumbai Coastal Road : कोस्टल रोडवर ‘जय हो’ची धून! मुंबईत देशातील पहिला म्युझिकल रोड- जाणून घ्या याबद्दलची संपूर्ण माहिती..
