Nagpur SBL Energy Factory Blast : नागपूर जिल्ह्यातील काटोल तालुक्यातील राऊळगाव येथे रविवारी सकाळी एका स्फोटक निर्मिती कारखान्यात झालेल्या भीषण स्फोटाने संपूर्ण जिल्हा हादरला आहे. ‘एसबीएल एनर्जी लिमिटेड’ (SBL Energy Limited) या बारूद आणि डेटोनेटर तयार करणाऱ्या कंपनीच्या पॅकिंग युनिटमध्ये हा अपघात घडला. या हृदयद्रावक घटनेत सुमारे १५ कामगारांचा जागीच मृत्यू झाला असून, किमान १८ जण गंभीररित्या भाजले आहेत. जखमींवर नागपूरमधील विविध रुग्णालयांत उपचार सुरू असून मृतांचा आकडा वाढण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
नेमकी घटना आणि बचावकार्य
मिळालेल्या माहितीनुसार, रविवारी सकाळी कारखान्यात नेहमीप्रमाणे काम सुरू होते. कामगार जेव्हा डेटोनेटरच्या पॅकिंग प्रक्रियेत गुंतलेले होते, तेव्हा अचानक हा प्रचंड स्फोट झाला. स्फोटाची तीव्रता इतकी भीषण होती की, त्याचा आवाज परिसरातील अनेक गावांमध्ये ऐकू आला आणि आकाशात धुराचे काळे लोट पसरले. घटनेची माहिती मिळताच स्थानिक पोलीस, अग्निशमन दल आणि आपत्कालीन बचाव यंत्रणांनी घटनास्थळी धाव घेतली. काही कामगार अजूनही ढिगाऱ्याखाली किंवा कारखान्याच्या आत अडकले असण्याची शक्यता असल्याने युद्धपातळीवर बचावकार्य राबवले जात आहे.
एसबीएल एनर्जी लिमिटेड: कंपनीचा इतिहास आणि मालकी
एसबीएल एनर्जी लिमिटेड ही नागपूरमधील एक मोठी औद्योगिक कंपनी असून ती प्रामुख्याने खाणकाम आणि पायाभूत सुविधा प्रकल्पांसाठी लागणारी स्फोटके तयार करते.
उत्पादने: कंपनीमध्ये स्लरी, इमल्शन, बुल्क स्फोटके, डेटोनेटर आणि डेटोनेटिंग फ्युजची निर्मिती केली जाते.
मालकी: सन २००२ मध्ये ‘अमिन एक्सप्लोसिव्हज प्रा. लि.’ या नावाने स्थापन झालेल्या या कंपनीचे नियंत्रण २०१६ मध्ये चौधरी कुटुंबाकडे आले. सध्या अलोक चौधरी हे कंपनीचे कार्यकारी संचालक म्हणून कार्यरत आहेत. कंपनीचे मुख्यालय नागपूरमध्ये असून तिची नोंदणी महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार करण्यात आली आहे.
कामगार सुरक्षेचा गंभीर प्रश्न आणि ‘पेसो’ची भूमिका
या भीषण दुर्घटनेमुळे स्फोटक निर्मिती कारखान्यांमधील कामगार सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. स्फोटक कारखान्यांना परवाने देणे आणि तेथील सुरक्षा मानकांचे निरीक्षण करण्याची जबाबदारी ‘पेट्रोलियम अँड एक्सप्लोझिव्ह्ज सेफ्टी ऑर्गनायझेशन’ (PESO) या संस्थेची आहे. विशेष म्हणजे ‘पेसो’चे मुख्यालय नागपूरमध्येच असूनही जिल्ह्यात वारंवार होणारे असे अपघात यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करत आहेत.
पुनरावृत्ती आणि चौकशीचे आदेश
धक्कादायक बाब म्हणजे, एसबीएल एनर्जी लिमिटेडमध्ये स्फोट होण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. यापूर्वी एप्रिल २०२५ मध्येही येथे एक स्फोट झाला होता, ज्यामध्ये दोन महिला कामगार जखमी झाल्या होत्या. मागील दुर्घटनेतून कोणताही धडा न घेतल्याने आजची मोठी जीवितहानी झाल्याचा आरोप स्थानिक नागरिकांकडून होत आहे.
