Donald Trump : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील सशस्त्र संघर्षाला आज ११ दिवस पूर्ण झाले आहेत. गेल्या ११ दिवसांत दोन्ही राष्ट्रांकडून एकमेकांवर अत्यंत भीषण आणि विघातक हल्ले करण्यात आले असून, मध्य आशियातील परिस्थिती पूर्णपणे नियंत्रणाबाहेर गेल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. क्षेपणास्त्र हल्ले, ड्रोन हल्ले आणि मोक्याच्या ठिकाणांवरील बॉम्बहल्ल्यांमुळे दोन्ही बाजूंचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाले आहे. या हिंसक वळणामुळे केवळ आखाती देशच नव्हे, तर संपूर्ण जग चिंतेच्या छायेत असून, “हे युद्ध कधी थांबणार?” हा आर्त सवाल जागतिक समुदायाकडून वारंवार उपस्थित केला जात आहे.
भीषण लष्करी कारवाया आणि जीवितहानी-
युद्धाच्या या दहा दिवसांच्या कालावधीत सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या तळांना लक्ष्य करण्यात आले आहे. इराणच्या क्रांतिकारी रक्षक दलाने (IRGC) अमेरिकन तळांवर प्रतिहल्ला चढवला असून, प्रत्युत्तरादाखल अमेरिकेने इराणच्या अणुकेंद्र आणि लष्करी तपासाच्या केंद्रांवर हवाई हल्ले तीव्र केले आहेत. या संघर्षात लष्करी जवान आणि सामान्य नागरिकांचीही जीवितहानी झाली असून, युद्धाची व्याप्ती वाढत असल्याने निर्वासितांचा प्रश्नही गंभीर रूप धारण करण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. शांततेसाठी पुढाकार घेण्याचे आवाहन संयुक्त राष्ट्रांनी केले असले, तरी दोन्ही राष्ट्रे आपल्या भूमिकेवर ठाम असल्याने वाटाघाटीचे मार्ग सध्या खुंटलेले दिसत आहेत.
इराणच्या तेल डेपोंवर अमेरिकेचे भीषण हल्ले; तेहरान हादरले, जागतिक बाजारपेठेत इंधन आणि गॅसचा अभूतपूर्व तुटवडा-
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील सशस्त्र संघर्षाने दहाव्या दिवशी अत्यंत रौद्र रूप धारण केले असून, याचे सर्वाधिक दाहक परिणाम इराणची राजधानी तेहरानमध्ये पाहायला मिळत आहेत. अमेरिकन वायुदलाने इराणच्या सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ठिकाणांना लक्ष्य करताना प्रामुख्याने तेल साठवणूक केंद्रांना (Oil Depots) टार्गेट केले आहे. तेहरानमधील तेल डेपोंवर झालेल्या भीषण बॉम्बस्फोटांमुळे शहरात धुराचे लोट आणि आगीचे साम्राज्य पसरले आहे. या आक्रमक कारवाईमुळे इराणची इंधन व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली असून, त्याचा थेट परिणाम आता जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर झाला आहे.
आखाती देशांतील तेल शुद्धीकरण प्रकल्पांना तडाखा-
हे युद्ध केवळ इराण आणि अमेरिकेपुरते मर्यादित राहिले नसून, संपूर्ण आखाती क्षेत्र (Middle East) या आगीत होरपळून निघाले आहे. युद्धाच्या रणधुमाळीत आखाती देशांतील अनेक महत्त्वाच्या तेल शुद्धीकरण प्रकल्पांवर (Oil Refineries) भीषण बॉम्बफेक करण्यात आली आहे. इंधनाचा पुरवठा रोखून शत्रूला आर्थिकदृष्ट्या जेरीस आणण्याच्या या प्रयत्नांमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तेलाचे मोठे नुकसान झाले आहे. अनेक तेलवाहू जहाजे आणि पाईपलाईन्सना लक्ष्य केल्यामुळे अरबी समुद्रातून होणारी इंधन वाहतूक जवळपास ठप्प झाली आहे.
जागतिक इंधन टंचाई आणि महागाईचा भडका-
या संघर्षाचा सर्वात घातक परिणाम म्हणजे जागतिक बाजारपेठेत निर्माण झालेला कच्च्या तेलाचा (Crude Oil) तुटवडा. पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे कच्च्या तेलाच्या दरांमध्ये सातत्याने विक्रमी वाढ होत आहे. केवळ खनिज तेलच नव्हे, तर नैसर्गिक वायूचा (Natural Gas) पुरवठाही मोठ्या प्रमाणावर खंडित झाला असून, युरोपसह आशियाई देशांमध्ये गॅसची मोठी टंचाई निर्माण झाली आहे. रशिया-युक्रेन युद्धानंतर सावरू पाहणारी जागतिक अर्थव्यवस्था या नव्या इंधन संकटामुळे पुन्हा एकदा मंदीच्या गर्तेत जाण्याची भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
दुबईवर भीषण हल्ले; इस्रायल-अमेरिका युतीमुळे आखाती देशांत संतापाची लाट, युद्धविरामाचा चेंडू आता नेत्यानाहूंच्या कोर्टात-
मध्य आशियातील संघर्षाने आता अत्यंत भयानक वळण घेतले असून, शांतताप्रिय समजल्या जाणाऱ्या दुबईवर सातत्याने मोठे क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले केले जात आहेत. या अनपेक्षित हल्ल्यांमुळे संपूर्ण आखाती क्षेत्रात दहशतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. अनेक आखाती राष्ट्रांनी या परिस्थितीवर तीव्र नाराजी व्यक्त केली असून, त्यांच्या मते इस्रायलने आपल्या वैयक्तिक संघर्षात ओढून काढल्यामुळेच अमेरिकेने या युद्धात उडी घेतली आहे. इस्रायलच्या हट्टापायी अमेरिकेचा या युद्धात झालेला प्रवेश संपूर्ण क्षेत्राला महागात पडत असून, त्याचे गंभीर परिणाम निष्पाप देशांना भोगावे लागत असल्याचा आरोप आता उघडपणे केला जात आहे.
२८ फेब्रुवारीचा तो भीषण हल्ला आणि युद्धाची दाहकता-
युद्धाच्या या भीषण मालिकेत २८ फेब्रुवारी हा दिवस अत्यंत निर्णायक ठरला. या दिवशी इस्रायल आणि अमेरिकेच्या संयुक्त फौजांनी इराणच्या लष्करी तळांवर आतापर्यंतचा सर्वात मोठा हवाई हल्ला चढवला. या हल्ल्याने इराणच्या संरक्षण व्यवस्थेला मोठा तडाखा दिला असून, आज या युद्धाला १० दिवस पूर्ण झाले आहेत. या दहा दिवसांत झालेल्या अपरिमित जीवित आणि वित्तहानीमुळे जागतिक समुदायाकडून “हे युद्ध आता तरी थांबणार का?” असा आर्त सवाल उपस्थित केला जात आहे. यापूर्वी अमेरिकेने यावर संदिग्ध भाष्य केले होते, मात्र आता युद्धाच्या भवितव्याबाबत अधिक स्पष्ट संकेत दिले आहेत.
नेत्यानाहू यांच्याशी चर्चेनंतरच अंतिम निर्णय-
अमेरिका आणि इराणमधील हे युद्ध नक्की किती काळ सुरू राहणार, याबाबत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठे भाष्य करण्यात आले आहे. अधिकच्या माहितीनुसार, इराणविरोधातील ही लष्करी मोहीम संपवण्याचा कोणताही एकतर्फी निर्णय अमेरिका घेणार नाही. या युद्धाचा शेवट कधी आणि कसा करायचा, याचा संपूर्ण आराखडा इस्रायलचे पंतप्रधान बिन्यामिन नेत्यानाहू यांच्याशी सविस्तर चर्चा करूनच निश्चित केला जाईल.
“नेतान्याहू नसते तर इराणचा विनाश निश्चित होता”; डोनाल्ड ट्रम्प यांचे वादग्रस्त विधान-
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील रणधुमाळी सुरू असतानाच, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एका खळबळजनक विधानाने जागतिक राजकारणात नवा वाद ओढवून घेतला आहे. इराणच्या सद्यस्थितीवर भाष्य करताना ट्रम्प यांनी थेट विधान केले की, “जर इस्रायलचे पंतप्रधान बिन्यामिन नेतान्याहू नसते, तर अमेरिकेने आतापर्यंत इराणचा पूर्णतः नायनाट केला असता.” नेतान्याहू यांच्या मुत्सद्देगिरीमुळे किंवा त्यांच्याशी असलेल्या विशिष्ट संबंधांमुळेच इराणवरील कारवाईत काही प्रमाणात मर्यादा पाळल्या गेल्याचे संकेत ट्रम्प यांनी आपल्या भाषणातून दिले आहेत. या विधानामुळे अमेरिका-इस्रायल युती आणि इराणविरोधातील लष्करी मोहिमेच्या उद्दिष्टांबाबत नव्या चर्चांना उधाण आले आहे.
परस्पर संमतीनेच होणार युद्धविरामाचा निर्णय-
डोल्ड ट्रम्प यांनी युद्धाच्या समाप्तीबाबत आपली भूमिका स्पष्ट करताना सांगितले की, इराणविरोधातील हे युद्ध थांबवण्याचा कोणताही निर्णय अमेरिका एकतर्फी घेणार नाही. हा निर्णय पूर्णतः इस्रायलशी चर्चा करून आणि ‘परस्पर संमतीने’ (Mutual Consent) घेतला जाईल. ट्रम्प यांच्या मते, या युद्धाची दिशा आणि शेवट नेतान्याहू यांच्या रणनीतीवर अवलंबून आहे. मात्र, त्यांचे हे विधान एका बाजूला इस्रायलला झुकते माप देणारे वाटत असले, तरी दुसऱ्या बाजूला इराणला पूर्णपणे उद्ध्वस्त करण्याची भाषा केल्याने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तणाव वाढला आहे.
ट्रम्प यांच्या विसंगत विधानांवर विश्लेषकांचे बोट-
नेहमीप्रमाणेच डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या विधानातील ‘विरोधाभास’ (Contradictions) पुन्हा एकदा जगासमोर आला आहे. राजकीय विश्लेषकांनी ट्रम्प यांच्या या भूमिकेवर साशंकता व्यक्त केली आहे. विश्लेषकांच्या मते, ट्रम्प यांची विधाने अनेकदा अस्थिर आणि लहरी असतात. “ट्रम्प सकाळी एक बोलतात, संध्याकाळी दुसरीच भूमिका मांडतात आणि दुसऱ्या दिवशी पूर्णपणे तिसराच पवित्रा घेतात,” असा अनुभव जगाने यापूर्वीही अनेकदा घेतला आहे. त्यामुळे इराणचा नाश करण्याची भाषा करणाऱ्या ट्रम्प यांच्या विधानांकडे केवळ राजकीय दबावाचे तंत्र म्हणून पाहायचे की वास्तववादी इशारा म्हणून, याबाबत तज्ज्ञांमध्ये मतभेद आहेत.
